Iran bereidt voorwaarden voor heropening van Straat van Hormuz voor

Iran is opgeschoven van een categorische weigering om over heropening te praten naar een indirect diplomatiek traject. Mohsen Rezaei, secretaris van de Iraanse Hoge Nationale Veiligheidsraad, zegt dat bemiddelaars Teheran hebben gevraagd voorwaarden op papier te zetten voor het hervatten van de scheepvaart. Iran heeft echter nog niet ingestemd met een heropening en het scheepvaartverkeer ligt nog altijd ver onder het normale niveau. 91021

Wat veranderde er op 28 augustus?

Volgens Rezaei hebben Qatar en Pakistan Iran gevraagd zijn eisen voor een heropening van de zeestraat uiteen te zetten. In de nieuwste diplomatieke poging legt Qatar opnieuw nadruk op de vrijheid van scheepvaart, terwijl Washington vooralsnog kiest voor economische druk in plaats van rechtstreekse onderhandelingen. 1021

Dat is belangrijk omdat Teheran nu een onderhandelingsdocument voorbereidt, in plaats van alleen te herhalen dat de Straat van Hormuz gesloten blijft. Het betekent niet dat er al een akkoord ligt of dat onbeperkte scheepvaart op korte termijn terugkeert.

Welke voorwaarden stelt Iran aan heropening?

Iran koppelt volledige heropening aan een bredere politieke regeling met de Verenigde Staten. Rezaei heeft onder meer de volgende eisen genoemd:

• een einde aan de door de VS geleide oorlog en de zeeblokkade;
• de vrijgave van in het buitenland geblokkeerde Iraanse tegoeden; en
• een regionaal staakt-het-vuren voor onder meer de conflicten in Gaza en Libanon. 1412

Iraanse functionarissen hebben de heropening ook verbonden aan de voorwaarden van een voorlopig akkoord. Daarin ging het om het opheffen van beperkingen op Iraanse havens en olie-export, het beëindigen van militaire dreigementen en operaties en het vrijgeven van geblokkeerde fondsen. 19

Daarmee gaat het geschil om meer dan de veiligheid op zee. Teheran behandelt de toegang tot de Straat van Hormuz als onderdeel van een veel bredere onderhandeling over sancties, militaire druk, regionale conflicten en financiële concessies.

Qatar en Pakistan bemiddelen, maar directe gesprekken tussen de VS en Iran zijn niet bevestigd

Qatar en Pakistan worden genoemd als tussenpersonen die de kloof tussen Iran en de Verenigde Staten proberen te verkleinen. Qatar heeft gezegd dat de bemiddelingspogingen vooruitgang boeken. Teheran ontkende eerder echter dat er al directe gesprekken tussen de VS en Iran gaande waren. Op 18 augustus zei president Donald Trump dat er geen gesprekken plaatsvonden en ook geen gesprekken gepland stonden.

Het diplomatieke kanaal is dus indirect en kwetsbaar. Vooruitgang die bemiddelaars melden, mag niet worden verward met een bilateraal akkoord tussen Washington en Teheran of met een Iraans besluit om de normale scheepvaart te herstellen.

De corridor tussen Iran en Oman is een afzonderlijke regeling

Iran en Oman bespreken een tijdelijke route door de zeestraat, inclusief afspraken over het beheer van scheepvaart en een gecoördineerde operatie om mogelijke zeemijnen te ruimen. De voorgestelde corridor zou door zowel Iraanse als Omaanse wateren lopen. 910

Iran heeft herhaaldelijk gezegd dat een akkoord met Oman niet automatisch betekent dat de volledige waterweg wordt heropend. De route kan hoogstens een beperkt mechanisme bieden voor geselecteerd commercieel verkeer, terwijl het grotere politieke conflict voortduurt. Eerdere berichtgeving wees er bovendien op dat Teheran controle over binnenkomende schepen en zicht op uitgaande schepen wil, met de mogelijkheid om in te grijpen wanneer dat nodig wordt geacht. 8

Dat onderscheid is essentieel: een beheerde vaarroute is niet hetzelfde als onbeperkte vrijheid van scheepvaart.

Claims over mijnenruiming blijven omstreden

De berichtgeving bevat tegenstrijdige beweringen over de veiligheidssituatie in de zeestraat. Iran en Oman bespraken een gezamenlijke operatie om mijnen te ruimen als onderdeel van de voorgestelde corridor. President Trump zei daarentegen dat de mijnen in internationale wateren waren verwijderd of tot ontploffing gebracht en waarschuwde tegen het leggen van nieuwe mijnen.

De beschikbare informatie ondersteunt de beschrijving van de mijnenruiming als een Iraans-Omaans initiatief. Er is geen afzonderlijk Qatar-Iran-project voor mijnenruiming bevestigd. De gedocumenteerde rol van Qatar bestaat vooral uit bemiddeling en diplomatie gericht op de-escalatie. 11

Scheepvaartverkeer blijft sterk gedaald

Commerciële schepen varen nog altijd door de Straat van Hormuz, maar op verschillende dagen bleef het aantal passages beperkt tot enkele eenheden. Reuters meldde dat op 26 augustus vijf goederenschepen de zeestraat passeerden, tegenover een gemiddelde van 15 in de tien voorafgaande dagen. Op 21 augustus voeren zeven goederenschepen door de waterweg. 17

Tijdens een eerder weekend lag het verkeer nog lager: Reuters registreerde op zaterdag vijf passages en op de daaropvolgende zondag geen enkele, tegenover 31 passages in het weekend daarvoor.

Vóór de crisis passeerden volgens Reuters doorgaans ongeveer 130 tot 140 schepen per dag. 18 Dat verklaart waarom de bewering dat de waterweg simpelweg ‘open’ is geen beeld geeft van de normale commerciële situatie. Er varen nog schepen, maar het volume en de veiligheidssituatie wijken sterk af van het niveau vóór de crisis.

De aangeleverde informatie bevestigt niet onafhankelijk de specifiekere vergelijking waarbij het aantal passages van 73 per dag naar twee zou zijn gedaald. Ook de bewering dat de oliestroom is teruggevallen van meer dan 20 miljoen vaten per dag naar ongeveer 5 miljoen is op basis van deze informatie niet volledig geverifieerd. Wel blijkt duidelijk dat het directe scheepvaartverkeer sterk is ingestort, terwijl aanvallen en grote onzekerheid voor exploitanten aanhouden. 1720

Waarom blijft een akkoord over heropening zo moeilijk?

De belangrijkste obstakels hangen met elkaar samen:

1. Sancties en geblokkeerde tegoeden: Iran wil financiële verlichting en toegang tot geld dat in het buitenland is vastgezet. 119
2. Militaire druk en havenbeperkingen: Teheran eist een einde aan de Amerikaanse blokkade en militaire operaties. 419
3. Regionale staakt-het-vurens: Iran koppelt Hormuz aan een breder staakt-het-vuren, waaronder in Gaza en Libanon. 1213
4. Maritieme veiligheid: Elke corridor heeft geloofwaardige garanties nodig tegen aanvallen, mijnen en inmenging in het commerciële verkeer. 20
5. Controle over de doorvaart: Iran wil een formele rol in het controleren of toezicht houden op de scheepvaart. De Verenigde Staten en andere regionale spelers verzetten zich tegen regelingen die eenzijdige controle over een internationale waterweg zouden kunnen legitimeren.

Een tijdelijke of proefcorridor kan de directe risico’s beperken, maar eerdere voorstellen hebben nog niet tot een duurzame normalisering geleid. De kernvraag is of een beperkte veiligheidsregeling kan worden losgekoppeld van het grotere politieke conflict, of dat Teheran volledige toegang tot Hormuz blijft gebruiken als drukmiddel voor een alomvattende regeling.

Waar moet de komende tijd op worden gelet?

De meest waarschijnlijke ontwikkeling op korte termijn is een beperkte, via bemiddelaars tot stand gebrachte scheepvaartregeling in plaats van een volledige heropening. Belangrijke signalen zijn de vraag of Iran zijn voorwaarden publiceert, of Qatar en Pakistan een reactie uit Washington kunnen overbrengen, of Iran en Oman de praktische details afronden en of het commerciële verkeer structureel boven het huidige niveau van enkele passages per dag uitkomt.

Voorlopig is er dus wel diplomatieke beweging, maar geen akkoord over heropening: Iran bereidt voorwaarden voor, bemiddelaars zijn actief en een afzonderlijke corridor met Oman blijft op tafel. De normale scheepvaart door de Straat van Hormuz is echter nog niet hersteld. 91021