Washington waarschuwt Israël voor gevolgen van geweld op de Westelijke Jordaanoever en in Gaza

De ontwikkelingen van 26 augustus lieten ongewoon zichtbare Amerikaanse druk op Israël zien op twee verschillende, maar strategisch verbonden fronten: het geweld van Israëlische kolonisten op de bezette Westelijke Jordaanoever en de toekomst van het bestand en de ontwapeningsroute in Gaza.

De centrale zorg in Washington lijkt te zijn dat maatregelen die als veiligheidsbeleid worden gepresenteerd, tegelijk diplomatieke plannen kunnen ondermijnen die door de Verenigde Staten worden gesteund.

Amerikaanse delegatie bekritiseert Israël in Tel Aviv

Een Amerikaanse delegatie zou een hoge Israëlische functionaris in Tel Aviv stevig hebben aangesproken op wat zij omschreef als ernstig en escalerend kolonistengeweld op de Westelijke Jordaanoever. Volgens de berichtgeving waarschuwde de delegatie dat Israël Amerikaanse steun niet als vanzelfsprekend moet beschouwen. Ook uitte zij kritiek op geweld, plunderingen en aanvallen op Palestijnen en hun eigendommen. Het bezoek hield verband met een door Washington gevraagd Israëlisch veiligheidsoverleg. 16

De precieze bewoordingen van de delegatie zijn niet onafhankelijk bevestigd: de beschikbare bron beschrijft de bijeenkomst, maar bevat geen officieel verslag of openbaar transcript. De bredere Amerikaanse bezorgdheid wordt wel ondersteund door andere berichtgeving en door publieke druk vanuit het Amerikaanse Congres.

Israëlische legerleiding waarschuwde al voor een ‘explosie’

Twee dagen eerder had Netanyahu op het hoofdkwartier van het Centrale Commando van de Israëlische strijdkrachten een veiligheidsoverleg gehouden. Daarbij waren onder anderen minister van Defensie Israel Katz, legerchef Eyal Zamir en hoge militaire en inlichtingenfunctionarissen aanwezig. 7

De bijeenkomst volgde op waarschuwingen uit de Israëlische veiligheidsdiensten zelf. Generaal-majoor Avi Bluth, hoofd van het Centrale Commando, zou hebben gezegd dat zogenoemde ‘nationalistische misdaad’ — de term die in de berichtgeving wordt gebruikt voor aanvallen door kolonisten — een bredere escalatie op de Westelijke Jordaanoever kan veroorzaken. Ook waarschuwde hij dat militairen worden weggetrokken van hun taken op het gebied van terrorismebestrijding. 36

Volgens The Jerusalem Post waarschuwde Zamir bovendien voor het risico op een ‘explosie’ in het gebied. 2 Daarmee werd kolonistengeweld niet alleen neergezet als een kwestie van openbare orde of politiek, maar ook als een directe bedreiging voor Israëls veiligheidsberekeningen.

Qusra maakte de Amerikaanse kritiek concreet

De Amerikaanse kritiek was al ongewoon openlijk geworden na een belegering van Palestijnse woningen in Qusra, waaronder een huis van een Palestijns-Amerikaanse familie. Ambassadeur Mike Huckabee noemde de gebeurtenis een ‘horrific act of terror’ — een ‘afschuwelijke terreurdaad’ — en zei dat de Amerikaanse ambassade Israëlische veiligheidstroepen had aangespoord om in te grijpen.

De uitspraak viel extra op omdat Huckabee bekendstaat als een uitgesproken voorstander van Israël en van de kolonistenbeweging. Reuters meldde later dat hij kolonisten waarschuwde geen eigendommen van Palestijnse Amerikanen in te nemen. Betrokkenen zouden Amerikaanse sancties kunnen riskeren.

De gebeurtenissen in Qusra gaven het diplomatieke conflict een tastbaar gezicht: kan en wil Israël aanvallen op Palestijnen voorkomen, Amerikaanse burgers beschermen en daders ter verantwoording roepen?

45 Democratische senatoren verhogen de druk

Op 26 augustus riepen 45 van de 47 Democratische leden van de Amerikaanse Senaat Netanyahu op om het geweld op de Westelijke Jordaanoever aan te pakken. In hun brief vroegen zij om duidelijke instructies aan politie en leger om gewelddadige confrontaties te voorkomen en in te grijpen, ongeacht welke partij verantwoordelijk is. Ook drongen zij aan op onderzoek naar de dood van negen Amerikanen die sinds januari 2022 op de Westelijke Jordaanoever zijn omgekomen. 1

De brief vormde geen eensgezind standpunt van de volledige Amerikaanse regering en staat los van de gemelde delegatie in Tel Aviv. Wel liet de interventie zien dat de situatie op de Westelijke Jordaanoever in Washington een belangrijker onderwerp is geworden, naast de veiligheidsbesprekingen binnen Israël.

Wat de VN wel en niet vaststelt

De Verenigde Naties hadden de escalerende aanvallen van Israëlische kolonisten op Palestijnen en hun eigendommen al voorgelegd aan de Veiligheidsraad. 13 Amerikaanse wetgevers en andere media spraken van een sterke toename. Sommige berichten verwezen zelfs naar recordniveaus of een ‘historisch hoogtepunt’.

Het beschikbare materiaal bevat echter geen volledige onderliggende dataset en bewijst geen statistische conclusie waarover brede overeenstemming bestaat. De voorzichtigste formulering is daarom dat VN-berichtgeving aanhoudende bezorgdheid over escalatie bevestigde. Claims over een absoluut record moeten aan de bron worden toegeschreven en niet als onbetwist vaststaand feit worden gepresenteerd.

Tegelijkertijd: waarschuwing over Gaza

Op dezelfde dag waarschuwde Nickolay Mladenov, de hoge vertegenwoordiger voor Gaza van de door de VS geleide Board of Peace, de VN-Veiligheidsraad dat het mislukken van het bestand tussen Israël en Hamas een ‘point of no return’ — een onomkeerbaar keerpunt — kan worden. Bij een hervatting van de oorlog zou er volgens hem geen routekaart meer zijn om op terug te vallen, geen bestuur om in te zetten en nauwelijks nog iets overblijven om te herbouwen. 19

Mladenov bekritiseerde ook aanhoudende Israëlische aanvallen. Zijn redenering: geweld dat niet reageert op een onmiddellijke dreiging of buiten het afgesproken mechanisme voor afstemming en het voorkomen van incidenten valt, kan het proces beschadigen en de ontwapening van Hamas moeilijker maken.

Het officiële einddoel van de Board of Peace bleef volledige ontmanteling van de wapens in Gaza en een overgang van bestuur door gewapende groepen naar civiel bestuur. 17 Mladenovs kritiek op Israël was daarom geen steunbetuiging aan Hamas. Hij betoogde dat militaire acties op korte termijn beperkte veiligheidswinst kunnen opleveren, maar tegelijk grotere strategische schade kunnen veroorzaken aan het bestand en de ontwapeningsroute.

Israël en de Board of Peace verschillen van mening over de volgorde

Volgens de berichtgeving houdt Israël vast aan het voortzetten van de demilitarisering van Gaza met alle noodzakelijke middelen. Netanyahu heeft volgens eerdere berichten bovendien verworpen dat Israël zich terugtrekt voordat Hamas volledig is ontwapend.

Daarmee ontstaat het belangrijkste praktische conflict:

• Israëls nadruk: de militaire druk moet doorgaan totdat de wapens en militaire capaciteit van Hamas zijn verwijderd.
• De nadruk van de Board of Peace: voortdurende aanvallen kunnen het bestand ondergraven, de inzet van een overgangsbestuur verhinderen en de politieke voorwaarden voor controleerbare ontwapening vernietigen.

De Board of Peace heeft ook Hamas bekritiseerd vanwege het verschil tussen formele toezeggingen en de werkelijkheid op de grond. Volgens berichtgeving heeft Hamas formeel ingestemd met een proces dat moet leiden tot ontwapening en overdracht van bestuurlijke macht, maar blijft de uitvoering onzeker.

Waarom uitvoeringsmechanismen doorslaggevend zijn

De kernvraag is niet alleen of Hamas formeel heeft beloofd zich te ontwapenen. Het gaat er vooral om of de overeenkomst werkbare procedures bevat om de ontmanteling van wapens te controleren, geschillen op te lossen, vermeende schendingen te beoordelen en het proces na een overtreding opnieuw op te starten.

Die mechanismen zijn cruciaal omdat beide partijen voortgezet geweld als defensief kunnen omschrijven en de ander van schendingen kunnen beschuldigen. Zonder een betrouwbare manier om naleving vast te stellen en incidenten te beheersen, kan elke nieuwe aanval een reden worden om de routekaart te verlaten in plaats van een probleem dat binnen de routekaart kan worden opgelost. Het Washington Institute omschreef de aanvaarding door Hamas als een politieke doorbraak, maar benadrukte tegelijk de grote onzekerheid over de uitvoering.

De bredere betekenis

De gebeurtenissen van 26 augustus suggereren dat Washington aanvallen door kolonisten op de Westelijke Jordaanoever en Israëlische aanvallen in Gaza steeds minder ziet als uitsluitend Israëlische veiligheidskwesties. Op de Westelijke Jordaanoever waarschuwden Israëlische commandanten dat kolonistengeweld een bredere Palestijnse escalatie kan aanwakkeren. In Gaza waarschuwde de Board of Peace dat voortgezet militair optreden het raamwerk voor de ontwapening van Hamas kan vernietigen.

De gezamenlijke boodschap was strategisch, niet alleen retorisch: Amerikaanse steun neemt de gevolgen niet weg van acties die de gebieden destabiliseren, Amerikaanse burgers in gevaar brengen of diplomatieke afspraken verzwakken. Tegelijkertijd is er nog geen oplossing in zicht. Israël blijft de nadruk leggen op handhaving tegenover Hamas, terwijl Amerikaanse functionarissen en Democratische senatoren aandringen op terughoudendheid, verantwoording en behoud van het diplomatieke proces.