Waarom de oorlog met Iran de wereldeconomie nog jaren kan raken

De economische schade van de oorlog met Iran reikt veel verder dan de olieprijs. Door de feitelijke sluiting en de onzekere heropening van de Straat van Hormuz kwamen tankertransporten, uitvoer uit de Golfregio, geraffineerde brandstoffen en kunstmestleveringen onder druk te staan. Het resultaat is een inflatieschok aan de aanbodzijde: essentiële goederen en transportcapaciteit worden duurder en schaarser, terwijl de economische groei verzwakt.

Het meest waarschijnlijke scenario is geen onmiddellijke wereldwijde recessie, maar een langere periode van ongelijkmatige inflatie, minder koopkracht en vertraagde verlichting. De ontwikkeling tot 2027 hangt minder af van de vraag of schepen technisch door Hormuz kunnen varen dan van de vraag of verzekeraars, rederijen, producenten en afnemers erop vertrouwen dat die route veilig blijft.

Waarom de Straat van Hormuz zo belangrijk is

Voor het uitbreken van het conflict ging ongeveer een vijfde van het wereldwijde olieverbruik en een groot deel van de vloeibaar gemaakte aardgasexport door de zeestraat. Aanvallen en bedreigingen tegen schepen maakten verzekeringen onbeschikbaar of onbetaalbaar. Daardoor bleven schepen stilliggen, zelfs wanneer de vaarweg fysiek niet volledig geblokkeerd was. Brookings sprak daarom van een feitelijke sluiting. Latere berichtgeving liet zien dat de transportstromen na tijdelijke afspraken slechts gedeeltelijk herstelden. 211

De verstoring zorgde tegelijk voor minder aanbod en een logistieke flessenhals. Producenten in de Golf konden hun export niet betrouwbaar afvoeren, tankers kregen te maken met wachtrijen en langere routes en afnemers moesten concurreren om ladingen uit andere regio’s. De impact was daardoor groter dan alleen een stijging van de internationale oliebenchmark.

De noodmaatregel van de IEA hielp, maar loste het knelpunt niet op

De Internationale Energieorganisatie (IEA) keurde in maart een recordvrijgave van 400 miljoen vaten uit strategische reserves goed. De Verenigde Staten leverden het grootste deel daarvan. De maatregel moest de prijsschok en het tekort aan fysieke olie dempen. 511

Strategische reserves kunnen extra vaten op de markt brengen, maar ze maken een onveilige scheepvaartroute niet veilig. Ook herstellen ze niet onmiddellijk beschadigde productie, raffinaderijen, tankercapaciteit, commerciële voorraden of energie-infrastructuur. Een reservevrijgave kan de markt dus tijdelijk kalmeren, terwijl de onderliggende verstoring voortduurt.

Waarom diesel en benzine duur kunnen blijven als ruwe olie goedkoper wordt

De eerste schok was zichtbaar bij ruwe olie, maar de gevolgen verspreidden zich snel naar geraffineerde producten. Diesel is cruciaal voor vrachtvervoer, scheepvaart, bouw en landbouw. Benzine beïnvloedt de vervoerskosten van huishoudens, terwijl verwarmingsbrandstoffen vooral richting de winter belangrijk worden. Ook de petrochemische industrie krijgt te maken met duurdere grondstoffen en transport.

Vooral de beperkte raffinagecapaciteit vormt een probleem. Volgens Reuters kwam het mondiale raffinagesysteem door het conflict dicht bij zijn limiet. In de beoordeling van augustus stegen Europese dieselprijzen met meer dan 70 procent en Amerikaanse benzineprijzen met ongeveer 60 procent sinds het begin van de oorlog.

Dat verklaart waarom consumenten niet meteen profiteren wanneer de olieprijs weer daalt. Raffinaderijen moeten verloren productie inhalen, voorraden moeten worden aangevuld en transportnetwerken moeten normaliseren. De Amerikaanse Energy Information Administration (EIA) rekende in haar vooruitblik van augustus op een gemiddelde Brentprijs van ongeveer 85 dollar per vat in het derde kwartaal van 2026. De prijs zou daarna dalen naarmate het verkeer door Hormuz en de stilgelegde productie herstellen. 1819

De voedselklap komt met vertraging

Energie en kunstmest zijn onmisbare productiemiddelen voor de landbouw. Duurdere brandstof verhoogt de kosten van zaaien, irrigatie, oogsten en vervoer. Tekorten aan kunstmest of hogere kunstmestprijzen kunnen boeren ertoe brengen minder te bemesten of andere gewassen te kiezen. Zulke beslissingen werken pas maanden later door in de oogst en maken voedselinflatie tot een vertraagd gevolg van de energieschok.

Het Midden-Oosten is een belangrijke bron van kunstmestexport. Het conflict verstoorde onder meer de aanvoer van ureum en ammoniak. Reuters meldde dat normaal gesproken ongeveer 30 procent van de wereldwijd verhandelde ureum via Hormuz gaat. Tegelijk beïnvloedden kunstmesttekorten al de keuzes van boeren bij het inzaaien.

Het weer en andere conflicten vergroten het risico. De Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO) waarschuwde dat de oorlogen in Iran en Oekraïne, hogere olieprijzen, verloren kunstmestleveringen en El Niño samen leiden tot hogere productiekosten en mogelijk lagere opbrengsten. Reuters meldde bovendien dat de Oekraïense graanexport in de eerste twee weken van augustus met 75 procent op jaarbasis daalde na nieuwe verstoringen in de Zwarte Zee.

De gevolgen zijn niet overal hetzelfde. Prijsgevoelige consumenten in Azië, Afrika en andere voedselimporterende economieën lopen meer risico, omdat voedsel daar een groter deel van het huishoudbudget inneemt. Tegelijk bieden grote wereldvoorraden en verbeteringen in landbouwproductiviteit enige bescherming. De beschikbare informatie rechtvaardigt daarom geen één enkele, precieze voorspelling voor de wereldwijde oogstverliezen of armoede.

Inflatie, economische groei en de wintervoorraad

Het conflict stelt beleidsmakers voor een lastig dilemma. Centrale banken kunnen reageren op een zwakkere groei, maar tekorten aan energie en voedsel duwen de inflatie omhoog. Overheden kunnen brandstof of voedsel subsidiëren, maar daarmee verschuift een deel van de rekening naar de overheidsbegroting. Als de schok aanhoudt, zullen huishoudens mogelijk minder uitgeven aan niet-essentiële zaken omdat energie, vervoer en boodschappen een groter deel van hun inkomen opslokken.

De vooruitzichten voor de winter hangen daarom sterker af van logistiek dan van de ruwe olieprijs alleen. Een formele heropening van Hormuz maakt niet onmiddellijk een einde aan wachtrijen van tankers, herstelt niet direct de verzekerbaarheid, vult voorraden niet automatisch aan en zet stilgelegde raffinaderijen niet meteen weer aan. Ook kunnen eerdere beslissingen over zaaien, genomen toen kunstmest en diesel schaars of onbetaalbaar waren, niet worden teruggedraaid.

Een vroeg model van de Federal Reserve Bank of Dallas illustreerde de omvang van het risico. Als een sluiting bijna 20 procent van het mondiale olieaanbod uit de markt zou halen, zou de gemiddelde prijs van West Texas Intermediate (WTI) in het tweede kwartaal van 2026 volgens het model stijgen naar 98 dollar per vat. De geannualiseerde groei van het mondiale reële bruto binnenlands product zou in dat kwartaal met 2,9 procentpunt afnemen. Bij een heropening na één kwartaal zou de olieprijs volgens hetzelfde model scherp kunnen dalen en de groei in het derde kwartaal kunnen aantrekken. Die uitkomst is echter afhankelijk van de duur en snelheid van het herstel. 14

Wat bepaalt de olievooruitzichten voor 2027?

De EIA verwacht dat de meeste regionale productie- en handelsstromen begin 2027 weer in de buurt van het niveau van vóór het conflict komen. Toch kan een resterende verstoring van ongeveer 600.000 vaten per dag tot het einde van dat jaar aanhouden. 1923

Onder de aannames van herstel voorspelt de EIA een gemiddelde Brentprijs van ongeveer 87 dollar per vat in 2026 en 69 dollar in 2027. Voor Amerikaanse consumentenbenzine rekent de instantie op gemiddeld 3,78 dollar per gallon in 2026 en 3,29 dollar in 2027. 17

Dit zijn voorwaardelijke ramingen, geen garanties. Nieuwe aanvallen op schepen, schade aan olie-installaties, elektriciteitsnetten of waterinfrastructuur in de Golfregio, of een nieuwe feitelijke sluiting van Hormuz zouden het herstelpad doorkruisen. Ook het optimistischere scenario van de IEA, met een aanzienlijk olieoverschot in 2027, vereist een duurzaam herstel van het scheepvaartverkeer door Hormuz en een aanbodgroei die de vraag overtreft. 41024

Hoe wereldwijde aandelen kunnen stijgen terwijl de Golfregio lijdt

Een stijging van brede aandelenindices betekent niet dat elke regio of sector van de oorlog profiteert. Grote wereldwijde indices worden sterk beïnvloed door grote technologiebedrijven en de verwachtingen rond investeringen in kunstmatige intelligentie. Economieën in de Golfregio zijn daarentegen directer blootgesteld aan scheepvaart, energie-export, toerisme, vastgoedvertrouwen en risico’s voor infrastructuur.

Dat verschil helpt verklaren waarom de beurzen in de Golf scherp reageren op berichten over een staakt-het-vuren en diplomatieke contacten, in plaats van simpelweg de wereldwijde aandelenindices te volgen. Reuters beschreef wisselende prestaties op de Golfbeurzen terwijl beleggers de verstoorde scheepvaart door Hormuz, vastgelopen onderhandelingen en veranderende olieprijzen wogen.

De beschikbare gegevens tonen een duidelijke kwetsbaarheid bij bedrijven in de Golf, vooral in energie, banken en vastgoed. Ze bewijzen echter niet dat Qatar, de Verenigde Arabische Emiraten of de vastgoedmarkt van Dubai als geheel slechter presteerden dan de wereldmarkt ten opzichte van één afgebakende vooroorlogse benchmark. Het regionale beeld is gemengd: hogere olieprijzen kunnen sommige energiebedrijven helpen, terwijl geblokkeerde export, hogere financieringskosten en minder vertrouwen andere sectoren schaden.

Waarom verlichting ook na volledige heropening langzaam kan komen

Een duurzame heropening zou een belangrijke eerste stap zijn, maar de economische doorwerking verloopt geleidelijk:

1. Tankers moeten hun reguliere vaarten hervatten en verzekeraars moeten het risico opnieuw accepteren.
2. Producenten moeten stilgelegde olievelden opnieuw opstarten en beschadigde installaties herstellen.
3. Raffinaderijen moeten hun productie herstellen en voorraden van geraffineerde producten aanvullen.
4. Vaarschema’s, vrachttarieven en commerciële contracten moeten weer normaliseren.
5. Boeren en voedselproducenten kunnen pas in de volgende zaai- en oogstcycli reageren.

Daarom kunnen brandstofmarkten zich eerder herstellen dan voedselmarkten. Zelfs wanneer de olieprijs daalt, kunnen tekorten aan kunstmest en een lagere inzaai de graanvoorziening tot in de oogst van 2027 beïnvloeden.

Het grootste economische risico: een langdurige impasse

Eind augustus beschreven berichten het conflict als een patstelling die tot ver in 2027 kan voortduren. Het onopgeloste vraagstuk gaat niet alleen over diplomatie, maar ook over de controle en veiligheid rond Hormuz. 3

Voor huishoudens en bedrijven betekent dit aanhoudende onzekerheid. Oliehandelaren moeten rekening houden met nieuwe verstoringen, rederijen moeten beslissen of reizen verzekerbaar zijn, overheden moeten subsidies afwegen tegen de gevolgen voor de begroting en centrale banken moeten de inflatie bestrijden zonder een vertraging onnodig te verdiepen.

De belangrijkste conclusie is dat heropening verlichting kan brengen, maar niet automatisch normalisatie betekent. De wereldeconomie is pas echt hersteld van de Hormuz-schok wanneer energiestromen, scheepvaart, raffinage, kunstmestvoorziening, voedselproductie en vertrouwen zich gelijktijdig beginnen te herstellen.