China kaapt Russische olie terwijl Iran wegvalt: India raakt zijn buffer kwijt

De instorting van de Iraanse olie-export verandert de machtsverhoudingen op de Aziatische oliemarkt. India gebruikte goedkope Russische olie als noodoplossing toen de aanvoer uit het Midden-Oosten door het conflict rond Iran en de Straat van Hormuz werd verstoord. Nu Iraanse ladingen naar China vrijwel wegvallen, richten Chinese raffinaderijen zich agressiever op Russische vaten — precies dezelfde alternatieve voorraad waarop India rekende.

Dat betekent nog niet dat India onmiddellijk met een fysiek brandstoftekort te maken krijgt. Wel wordt zijn veiligheidsbuffer zwakker: Russische olie is moeilijker vast te leggen, de korting op die olie wordt kleiner en de kosten en politieke risico’s van levering aan India nemen toe.

Iraanse exportval duwt China richting Rusland

Volgens Kpler-data die door Reuters zijn aangehaald, daalde de Iraanse olie-export in augustus 2026 naar ongeveer 294.000 vaten per dag, tegenover circa 1,7 miljoen vaten per dag in 2025. De terugval volgde op de Amerikaanse blokkade van Iraanse schepen en havens en op verstoringen van het tankerverkeer door de Straat van Hormuz.

China is van oudsher de belangrijkste afnemer van Iraanse olie. Toen die aanvoer minder betrouwbaar werd, moest Beijing vervangende vaten zoeken in een markt die al onder druk stond door aanvallen, beperkt scheepvaartverkeer in de Golf en onzekerheid over Russische exporten. Tegelijk daalden de biedingen op Iraanse olie terwijl de prijzen opliepen, waardoor vervanging urgenter werd.

Dat raakt India rechtstreeks. Rusland was tijdens de verstoringen in het Midden-Oosten uitgegroeid tot de belangrijkste noodleverancier van het land.

Augustus laat zien dat India zijn Russische buffer verliest

De Russische olie-aanvoer naar India bereikte in juni en juli record- of bijna-recordniveaus. Raffinaderijen zochten alternatieven voor vaten die normaal via de Straat van Hormuz arriveerden. Reuters meldde dat Rusland in juli 2,47 miljoen vaten per dag leverde, oftewel 50,83% van de Indiase ruwe-olie-import. 1 Andere schattingen op basis van scheepsbewegingen kwamen uit op ongeveer 2,8 miljoen vaten per dag. Dat verschil laat zien hoe onzeker realtime vrachtgegevens kunnen zijn. 59

In de eerste helft van augustus daalde de Russische aanvoer naar India naar ongeveer 1,9 miljoen vaten per dag — bijna 32% onder het recordniveau van juli, volgens Kpler-data aangehaald door de Financial Express. 8 Ook ThePrint meldde voor de eerste helft van augustus ongeveer 1,9 miljoen vaten per dag. Het uiteindelijke maandcijfer kan nog veranderen doordat niet alle ladingen al zijn meegeteld. 6

De precieze schatting is minder belangrijk dan de richting. De uitzonderlijk hoge import in juli blijkt geen stabiel nieuw uitgangspunt. Russische leveringen aan India zijn grilliger geworden op het moment dat het land juist behoefte heeft aan betrouwbare alternatieven voor olie uit het Midden-Oosten.

China aast op de meest gunstige Russische kwaliteiten

De Chinese import van Russische olie over zee werd voor augustus geschat op 1,25 miljoen vaten per dag. Dat is minder dan de 1,423 miljoen vaten per dag in juli, maar nog altijd een van de sterkste recente maanden. 2

Sinopec, de Chinese staatsraffinaderij, zou 30 tot 40 ladingen van de Russische ESPO-mix hebben gekocht voor levering tussen juli en september. Die aankopen vertegenwoordigen ongeveer 241.000 tot 320.000 vaten per dag. 17

ESPO — de afkorting van Eastern Siberia–Pacific Ocean — wordt vanuit het Russische Verre Oosten naar Chinese kopers vervoerd. Die route loopt over de Stille Oceaan en is voor China relatief praktisch. India is sterker afhankelijk van langere transporten vanuit Russische Europese havens en moet bij elke lading rekening houden met beschikbare tankers, betalingskanalen, verzekering en naleving van sancties.

De geografie maakt Russische olie niet onbereikbaar voor India, maar zorgt er wel voor dat Chinese vraag bij bepaalde kwaliteiten en routes een sterkere concurrent wordt.

De Russische korting is niet langer voldoende

Russische olie blijft aantrekkelijk wanneer de korting groot genoeg is om transport- en nalevingskosten te compenseren. Die rekensom wordt echter ongunstiger. Voor ladingen ESPO die in september zouden worden geladen, werden kortingen van ongeveer 1 tot 3 dollar per vat tegenover ICE Brent gemeld. Voor ESPO-ladingen in augustus lag de korting rond 4 dollar per vat. 21

Daar komen hogere vrachtkosten en oorlogsverzekeringspremies bij. Verstoringen in de scheepvaart en aanvallen op energie-infrastructuur hebben de premies voor oorlogsrisico’s opgedreven, de kortingen op Russische kwaliteiten verkleind en druk gezet op de Indiase importrekening en raffinagemarges. 11 Indiase importeurs moeten bovendien tegelijk rekening houden met onzekerheid rond de Straat van Hormuz en de Bab el-Mandeb, twee cruciale knelpunten in de scheepvaart. 12

Voor raffinaderijen telt daarom niet alleen de korting die op papier wordt aangeboden. Relevant is de uiteindelijke prijs bij levering, na vracht, verzekering, financiering, transportrisico’s en eventuele problemen met afnemers of betalingssystemen.

Sancties maken van een prijsprobleem een inkoopprobleem

De Verenigde Staten voeren de druk op de Iraanse oliehandel opnieuw op. Daarnaast kan voorgestelde wetgeving rond Rusland sancties en tarieven tegen grote afnemers van Russische energie mogelijk maken. De Amerikaanse Senaat nam in 2026 een sanctiewet aan die onder bepaalde voorwaarden tarieven tot 100% tegen China, India en andere landen zou toestaan. De wet moet nog verdere wetgevende stappen doorlopen. 1922

Die onzekerheid bemoeilijkt langlopende contracten. Een Indiase raffinaderij kan vandaag een goedkope lading kopen, maar vervolgens onzeker zijn over de verzekering, financiering, levering en doorverkoop ervan als de sanctieregels veranderen. Scheepvaart- en betalingsrisico’s kunnen het schijnbare voordeel van goedkope olie dus al wegvagen voordat de lading de raffinaderij bereikt.

Waarom de schok de Indiase economie raakt

India importeert ongeveer 89% van zijn behoefte aan ruwe olie. Ongeveer 40% van de import gaat normaal gesproken door de Straat van Hormuz. 14 Een langdurige verstoring raakt daarom meer dan alleen de inkoopafdelingen van raffinaderijen. Ze kan de importrekening verhogen, de druk op de lopende rekening vergroten, de roepie verzwakken en de beleidskeuzes rond inflatie, brandstofbelastingen en subsidies lastiger maken.

Hogere benchmarkprijzen zouden die effecten versterken. De markt begint al rekening te houden met een langdurige crisis rond Hormuz: volgens Kpler-data die Reuters citeerde, daalde de stroom van ruwe olie en geraffineerde producten door de zeestraat sterk ten opzichte van het niveau vóór de oorlog.

Ook de strategische reserves leggen een beperking op. De beschikbare informatie stelt geen exact niveau van de Indiase reserves in augustus 2026 vast en bewijst evenmin een specifieke maand-op-maanddaling. Wel blijkt dat de strategische petroleumreserves ongeveer 9,5 dagen dekking van de netto-import bieden. Dat staat los van bredere commerciële voorraden, die volgens afzonderlijke beschrijvingen een veel langere periode kunnen overbruggen. 13

Dat onderscheid is belangrijk: commerciële voorraden en strategische reserves zijn niet hetzelfde. Geen van beide neemt de noodzaak weg om nieuwe ladingen te vinden wanneer de verstoring lang aanhoudt.

Wat Indiase raffinaderijen nu waarschijnlijk doen

De eerste reactie is diversificatie, niet het volledig loslaten van Russische olie. Bloomberg meldde dat Indiase raffinaderijen hun zoektocht verbreden naar West-Afrika en Noord- en Zuid-Amerika. Ook kijken ze naar leveringen uit de Perzische Golf, ondanks de beperkte vaart door de Straat van Hormuz. 3

Die strategie bestaat uit drie onderdelen:

• Meer kwaliteiten en herkomsten inkopen. Toegang tot olie uit West-Afrika, de Verenigde Staten, Brazilië en andere niet-Golfregio’s verkleint de afhankelijkheid van één leverancier, ook als alternatieve kwaliteiten duurder zijn of aanpassingen in de raffinaderij vereisen. 320
• Logistiek eerder vastleggen. Tankercapaciteit, verzekering en betalingsregelingen kunnen een knelpunt worden voordat de fysieke olie daadwerkelijk verdwijnt. Het risico rond twee zeestraten maakt vooruit plannen belangrijker. 12
• Russische olie als opportunistische buffer behandelen. Russische vaten kunnen de kosten nog altijd drukken wanneer route en korting gunstig zijn. Raffinaderijen kunnen er echter niet langer vanuit gaan dat die aanvoer beschikbaar blijft tijdens een gelijktijdige schok rond Rusland, Iran en de Golf.

Een versplinterende Aziatische oliemarkt

China zoekt intussen niet uitsluitend naar Russische olie. Sinopec heeft aangegeven meer olie uit Brazilië, Afrika en andere niet-Golfregio’s te willen halen, waaronder leveringen die buiten de Golf worden geladen. 20 India volgt een vergelijkbare diversificatiestrategie.

Daardoor wordt de Aziatische markt voor ruwe olie versnipperder. China en India concurreren tegelijk om Russische, Afrikaanse, Braziliaanse en Atlantische ladingen, terwijl resterende olie uit de Golf met een hogere geopolitieke en vrachtpremie wordt verhandeld.

De waarschijnlijke uitkomst is meer volatiliteit in de uiteindelijke olieprijs en in raffinagemarges, ook wanneer er wereldwijd op papier voldoende productie beschikbaar blijft.

De belangrijkste les voor India is strategisch, niet alleen commercieel. Goedkope Russische olie was een krachtig antwoord op een schok in het Midden-Oosten, maar de sterke concentratie maakte die oplossing tegelijk kwetsbaar. Zodra China Iraanse vaten met Russische olie ging vervangen, werd India’s goedkoopste en snelst inzetbare noodvoorziening omstreden.

Voor Indiase raffinaderijen en beleidsmakers zijn diversificatie, logistieke veerkracht en planning van reserves daarom minstens zo belangrijk geworden als de nominale korting op een Russische lading.