Escalatie hervat na geheim bezoek van CIA-directeur aan Moskou

De nieuwste escalatie laat zich het best omschrijven als diplomatie en militaire druk die gelijktijdig plaatsvinden. Washington zou Kyiv hebben gevraagd om aanvallen met langeafstandsdrones en raketten op Moskou, Sint-Petersburg en delen van Noord-Rusland tijdelijk op te schorten tijdens de reis van CIA-directeur John Ratcliffe naar Moskou. Nadat de Amerikaanse delegatie was vertrokken, hervatte Oekraïne zijn droneoperaties. Rusland meldde intussen nieuwe aanvallen en claimde terreinwinst aan het front. 2389

Van een publiek bevestigd vredesakkoord of een formele doorbraak is geen sprake. Het Kremlin zei dat Ratcliffe gesprekken voerde met Russische inlichtingenfunctionarissen, maar niet met president Vladimir Poetin. Waarover precies is gesproken en wat de uitkomst was, is niet bekendgemaakt. 4

Wat gebeurde er na Ratcliffes vertrek?

Volgens de berichtgeving gold het Amerikaanse verzoek voor de periode waarin Ratcliffe naar Rusland reisde en weer terugkeerde. Oekraïense functionarissen zouden met die tijdelijke onderbreking hebben ingestemd. Enkele uren nadat het vliegtuig met Ratcliffe was vertrokken, meldde de burgemeester van Moskou dat Russische luchtverdediging minstens tien drones had neergeschoten die de hoofdstad naderden. 389

Dat tijdsverloop bewijst niet dat de gesprekken in Moskou een bredere de-escalatie hebben veroorzaakt. Het wijst eerder op een beperkte operationele pauze om een gevoelige Amerikaanse missie te beschermen. Zodra die pauze voorbij was, kwam de campagne met langeafstandaanvallen weer op gang.

Rusland meldde daarnaast dat het 426 Oekraïense drones had onderschept. Dat is een claim van een oorlogvoerende partij en kan op basis van het beschikbare materiaal niet onafhankelijk worden geverifieerd. Hetzelfde geldt voor de Russische beweringen dat het Nezhenka in Zaporizja en Pisarevka in Soemy heeft ingenomen. De aangeleverde informatie bevestigt geen van beide veranderingen in controle onafhankelijk.

De luchtoorlog wordt breder en intensiever

De hervatte aanvallen stonden niet op zichzelf. Russische autoriteiten omschreven een eerdere Oekraïense aanval onlangs als de grootste van het jaar. Zij beweerden dat daarbij 822 drones waren ingezet, waarvan 600 richting Moskou zouden zijn gestuurd. Oekraïne zei op zijn beurt zeven van de tien grootste logistieke centra van de Russische webwinkel Wildberries buiten werking te hebben gesteld. Zulke uiteenlopende verklaringen laten zien waarom claims over schade en militaire resultaten onafhankelijk moeten worden gecontroleerd. 18

De Oekraïense campagne met langeafstandswapens richt zich op doelen ver achter de frontlinie, waaronder olieraffinaderijen, logistieke knooppunten, magazijnen en andere industriële installaties. Bij een eerdere operatie zeiden Oekraïense en Russische functionarissen dat drones drie raffinaderijen, tankers en pompstations van pijpleidingen hadden getroffen.

Het beoogde effect gaat verder dan de schade van één afzonderlijke aanval. Door brandstofproductie, transport en opslag te bedreigen, probeert Oekraïne de economische kosten voor Rusland te verhogen, de militaire bevoorrading te bemoeilijken en Moskou te dwingen extra luchtverdediging rond doelen diep in het land te plaatsen. Berichtgeving bracht Oekraïense aanvallen ook in verband met brandstoftekorten en druk op de Russische raffinagecapaciteit, al blijft de omvang en duur daarvan moeilijk vast te stellen op basis van oorlogsverslaggeving alleen.

Waarom drones belangrijk zijn, maar de grondoorlog niet beslissen

Langeafstandsdrones geven Oekraïne de mogelijkheid om militaire en industriële doelen in Rusland te bereiken zonder het veel grotere conventionele arsenaal van Rusland op dezelfde manier te hoeven evenaren. Dat is de achtergrond van president Volodymyr Zelensky’s omschrijving van drones en raketten als een ‘gelijkmaker’.

Diepe aanvallen zijn echter geen vervanging voor terreincontrole. Rusland blijft terreinwinst claimen en voert aanvallen uit op Oekraïense steden, energievoorzieningen en logistieke doelen. Moskou zei bovendien zeven logistieke centra in en rond Kyiv te hebben getroffen die volgens Rusland verband hielden met goederen voor tweeërlei gebruik en onderdelen voor drones. Oekraïense functionarissen betwistten onderdelen van die voorstelling van zaken.

De beschikbare informatie wijst daarom op toenemende strategische druk in de luchtoorlog, maar niet op een beslissende ommekeer in de grondoorlog. Oekraïne kan kosten opleggen en infrastructuur verstoren, terwijl Rusland nog altijd Oekraïense bevolkingscentra kan aanvallen en de druk langs het front kan volhouden.

Ratcliffes bezoek opende een kanaal, geen vredesproces

Het bezoek aan Moskou was belangrijk omdat directe contacten tussen Amerikaanse en Russische veiligheidsdiensten kunnen helpen om boodschappen over te brengen, risico’s te beheersen en voorwaarden voor toekomstige onderhandelingen te verkennen. Het Kremlin noemde de voortgezette contacten tussen de veiligheidsdiensten positief, maar geen van beide landen maakte voldoende details bekend om te kunnen concluderen dat er een akkoord was bereikt. 4

Dat onderscheid is van belang. Een vertrouwelijk gesprek tussen inlichtingendiensten kan diplomatie ondersteunen zonder dat het formele vredesonderhandelingen zijn. Op basis van de beschikbare informatie is Ratcliffes reis vooral bewijs van een heropend communicatiekanaal op hoog niveau — niet van een akkoord tussen Rusland en Oekraïne of van een officieel begonnen nieuw vredesproces.

Europa verhoogt de steun aan Oekraïne

De diplomatieke activiteit in Moskou viel samen met zichtbare Europese inspanningen om Oekraïne in staat te stellen de strijd voort te zetten. Tijdens bijeenkomsten rond de Oekraïense Onafhankelijkheidsdag beloofden Groot-Brittannië en Frankrijk sterkere militaire steun, waaronder toegang tot geheime technologie en snellere leveringen van luchtverdedigingsraketten. 17

Groot-Brittannië stemde er ook mee in om geheime informatie vrij te geven over Britse onderdelen die worden gebruikt in de langeafstandskruisraket Storm Shadow. Die raket is de Britse tegenhanger van de Franse SCALP. De stap moet Frankrijk en Oekraïne helpen bij de ontwikkeling van lokale productie en een stabielere aanvoer van langeafstandsraketten op langere termijn. 17

De Europese Commissie keurde afzonderlijk €6,1 miljard goed voor Oekraïense defensieaankopen. Het geld is bedoeld voor lucht- en raketverdediging, raketten, munitie en radars. Volgens de Commissie was de totale EU-steun sinds de grootschalige Russische invasie opgelopen tot €220,2 miljard.

Voor Kyiv is die steun belangrijk omdat de oorlog inmiddels twee nauw verbonden eisen stelt: Oekraïense steden beschermen tegen Russische aanvallen én de capaciteit behouden om Russische militaire en industriële infrastructuur te treffen. Meer luchtverdediging helpt bij het eerste doel; raketten, drones en productietechnologie ondersteunen het tweede.

De kern

De directe escalatie volgde op een tijdelijke onderbreking, niet op een duurzaam staakt-het-vuren. Washington creëerde rond Ratcliffes missie een beperkt venster waarin Oekraïne zijn aanvallen op belangrijke Russische steden opschortte. Na zijn vertrek hervatte Kyiv de langeafstandaanvallen, terwijl Rusland zijn luchtoorlog voortzette en onbevestigde terreinwinst bleef melden.

De bredere betekenis is dat diplomatie de militaire druk niet heeft vervangen. De Verenigde Staten lijken een communicatiekanaal op hoog niveau met Moskou open te willen houden. Oekraïne gebruikt drones en raketten om de Russische oorlogsinspanning duurder en ingewikkelder te maken, terwijl Europese landen de middelen voor Kyiv uitbreiden. De gemelde onderschepping van 426 drones en de beweerde verovering van Nezhenka en Pisarevka moeten als claims worden beschouwd totdat onafhankelijke bevestiging beschikbaar is.