Diplomatie duwt Europese tarweprijs kort omlaag, maar risico rond Zwarte Zee blijft hoog

De hoop op diplomatie haalde tijdelijk de druk van de Europese tarwefutures, maar nam het onderliggende leveringsrisico niet weg. Aanvallen op schepen en haveninfrastructuur in de Zwarte Zee bleven de belangrijkste uitvoerroute voor graan uit Oekraïne en Rusland verstoren.

Op 25 augustus sloot het meest verhandelde decembercontract voor tarwe op Euronext op €236,75 per ton, 0,9% lager. Het contract had de week ervoor nog €242 bereikt, maar verloor aan kracht nadat de Oekraïense president Volodymyr Zelensky zei dat er een “diplomatiek traject” met Rusland zou komen over de aanvallen in de Zwarte Zee.

De daling wees erop dat handelaren een deel van de risicopremie voor een langdurige verstoring uit de markt haalden. Ze was geen bewijs dat de normale graanstromen waren hersteld.

Waarom diplomatie de tarweprijs drukte

Oekraïne had voorgesteld dat beide partijen stoppen met aanvallen op civiele doelen in de Zwarte Zee. Het voorstel werd via een derde partij overgebracht; Moskou had op het moment van de eerste berichtgeving nog geen formeel antwoord gegeven. 2

Zelensky zei later dat Rusland een beperkte wapenstilstand voor de scheepvaart niet wilde aanvaarden zolang Oekraïne ook geen aanvallen op Russische energie-infrastructuur zou staken. Kyiv was volgens hem bereid over een staakt-het-vuren rond energievoorzieningen te praten, maar alleen op basis van wederkerigheid. 15

Voor handelaren in tarwe zou een afdwingbaar akkoord meerdere kostenposten tegelijk kunnen verlagen: oorlogsrisicoverzekeringen, onzekerheid over vrachtprijzen, de beschikbaarheid van schepen en de noodzaak voor importeurs om graan uit verder weg gelegen landen te halen. Alleen al dat vooruitzicht was voldoende om de futuresprijs te temperen, ook al bleef het akkoord zelf onopgelost.

Het Ratcliffe-bericht zorgde voor speculatie, niet voor zekerheid

Berichten dat CIA-directeur John Ratcliffe naar Moskou was gereisd voor niet-openbare gesprekken voedden de diplomatieke speculatie verder. De CIA gaf geen commentaar en de inhoud van de gemelde gesprekken was niet publiek vastgesteld.

Het Kremlin ontkende bovendien dat er die week ontmoetingen tussen Russische functionarissen en Amerikaanse gezanten gepland stonden. Wel zei het dat president Vladimir Poetin Ratcliffe niet zou ontmoeten. 21

Afzonderlijke berichten meldden dat Washington Oekraïne had gevraagd aanvallen rond Moskou en andere Noord-Russische steden te vermijden tijdens het vermeende bezoek. Die berichtgeving was gebaseerd op anonieme bronnen en vormde geen officieel bevestigd onderdeel van een akkoord over de graanexport via de Zwarte Zee.

De marktimpact bleef daarom beperkt. Handelaren konden reageren op de mogelijkheid van diplomatieke contacten achter de schermen, maar beschikten niet over een geverifieerde overeenkomst die de exportvoorwaarden duurzaam veranderde.

De fysieke graanstromen bleven zwaar gehinderd

De situatie op zee wees nog steeds in de tegenovergestelde richting van de daling op de termijnmarkt. Scheepseigenaren hadden afvaarten naar Oekraïense havens aan de Zwarte Zee opgeschort vanwege intensievere Russische aanvallen. Daarmee werd de belangrijkste maritieme route verstoord op het moment dat de oogst op gang kwam. 4

Het alternatieve netwerk van Oekraïne, met vervoer over de Donau, per spoor en over de weg, zou volgens de Oekraïense landbouwminister op zijn vroegst eind augustus de noodzakelijke capaciteit bereiken. Zelfs dan zou het naar verwachting slechts ongeveer de helft kunnen verwerken van de volumes die normaal via de Zwarte Zeehavens worden uitgevoerd. 3

Ook het Russische exportsysteem bleek kwetsbaar. Een Oekraïense aanval beschadigde twee belangrijke graanterminals in Novorossiejsk, waarna Rusland zei ladingen naar alternatieve havens om te leiden. 1 Dat bood mogelijk een tijdelijke omweg, maar liet ook zien dat de exportinfrastructuur aan beide kanten blootstaat aan nieuwe aanvallen.

De Oekraïense binnenlandse markt toont de prijs van de verstoring

Het korte optimisme op de futuresmarkt stond opvallend ver af van de omstandigheden waarmee Oekraïense boeren te maken hadden. Volgens Reuters daalde de Oekraïense graanexport in de eerste twee weken van augustus met ongeveer 75% ten opzichte van dezelfde periode een jaar eerder. Binnenlandse graanprijzen zakten onder de productiekosten, waardoor boeren mogelijk onvoldoende middelen overhouden om het volgende zaaiseizoen te financieren.

Een afzonderlijke raming stelde de Oekraïense export voor augustus op 3,0 tot 3,4 miljoen ton, tegenover 4,5 miljoen ton een jaar eerder. Die cijfers wijzen op een knelpunt: er werd nog steeds geoogst, maar de routes naar internationale afnemers waren beperkt.

Wat de markt werkelijk inprijsde

De onmiddellijke reactie van de tarwemarkt kan het best worden gezien als een verlaging van de risicopremie, niet als een ommekeer in het onderliggende aanbodprobleem. Chicago-tarwefutures waren op 20 augustus al ruim 17% gestegen sinds het begin van juli, doordat aanvallen de infrastructuur in de Zwarte Zee verstoorden en importeurs zich voorbereidden op een overstap naar andere leveranciers.

Een echte en afdwingbare maritieme wapenstilstand zou de premies voor vracht, verzekering en beschikbaarheid uiteindelijk kunnen verlagen. Zolang schepen niet veilig naar Oekraïense havens kunnen terugkeren, Russische terminals niet betrouwbaar kunnen opereren en beide partijen niet dezelfde regels accepteren, hebben kopers echter reden om zich tegen nieuwe verstoringen in te dekken.

Daarom konden Europese tarwefutures dalen op diplomatieke headlines terwijl de fysieke markt gespannen bleef. Futures prijzen de kans op betere toegang in, terwijl boeren, scheepseigenaren en graanhandelaren moeten werken met de toegang die er daadwerkelijk is.