IMF: energieschok door oorlog met Iran beheersbaar, maar wereldwijde risico’s nemen toe

De boodschap van IMF-directeur Kristalina Georgieva is voorzichtig veerkrachtig, niet geruststellend. De wereldeconomie heeft de energieschok door de oorlog met Iran en de verstoring rond de Straat van Hormuz beter doorstaan dan het Internationaal Monetair Fonds (IMF) aanvankelijk vreesde. Tegelijkertijd kunnen hogere olieprijzen, hardnekkige inflatie, duurdere leningen en verslechterende overheidsfinanciën de groei alsnog onder druk zetten. 17

Het herziene basisscenario van het IMF gaat uit van 3,0 procent wereldwijde groei in 2026. Dat is nog altijd groei, maar de risico’s rond deze raming zijn duidelijk neerwaarts gericht. 47

Waarom de energieschok tot nu toe minder hard aankomt

Verschillende factoren hebben een deel van de verstoring van het energieaanbod opgevangen:

• olie- en gasvoorraden zijn aangesproken;
• producenten buiten de Golfregio hebben hun aanbod verhoogd;
• de capaciteit voor hernieuwbare energie is uitgebreid;
• de vraag naar energie is sterker gedaald dan verwacht;
• sommige economieën zijn gedeeltelijk weer overgestapt op steenkool. 4

Georgieva omschreef de situatie als een “touwtrekkerij”. Aan de ene kant drukt de negatieve schok voor het energieaanbod uit de Golfregio op de economie. Aan de andere kant zorgt de investeringsgolf rond kunstmatige intelligentie voor een tegenkracht die de groei ondersteunt. De gevolgen verschillen per land: de blootstelling aan energie uit de Golf, de macro-economische stabiliteit en de positie in internationale AI-toeleveringsketens spelen allemaal een rol. 17

De veerkracht blijft kwetsbaar

De buffers op de energiemarkt zijn niet onbeperkt. Naarmate olie- en gasvoorraden slinken, kan een nieuwe verstoring de prijzen veel sterker doen reageren. Dat risico wordt groter wanneer de energievraag in de winter aantrekt. Een nieuwe stijging van de olieprijs zou de inflatie opnieuw kunnen aanwakkeren en het versoepelen van de restrictieve rente kunnen uitstellen. 56

Hogere rentes maken het bovendien duurder om schulden af te lossen, zowel voor overheden als voor huishoudens en bedrijven. Daardoor kunnen consumptie en investeringen afnemen, met een verdere vertraging van de economische activiteit als gevolg. 6

De zorgen gaan dan ook verder dan de energiemarkt. Georgieva wees op stijgende rendementen op staatsobligaties en een inflatie die minder snel afneemt dan gehoopt. Dat zijn signalen van verslechterende overheidsfinanciën en toenemende kwetsbaarheid in sommige landen. Hogere rendementen maken het voor overheden duurder om schulden te herfinancieren en verkleinen de ruimte om bij een volgende crisis steun te bieden. 17

Wat betekent de groeiraming van 3,0 procent?

De IMF-raming van 3,0 procent wereldwijde groei in 2026 wijst op een relatief veerkrachtig basisscenario. Het is geen bewijs dat de energieschok voorbij is. De prognose blijft afhankelijk van de ontwikkeling van de energievoorziening en is kwetsbaar voor nieuwe verstoringen, moeilijk te beteugelen inflatie, hoge schulden en handelsspanningen. 47

Georgieva zei eerder dat er nog geen duidelijk teken was van een wereldwijde groeivertraging als gevolg van het conflict in het Midden-Oosten. Tegelijk waarschuwde ze dat de risico’s groot bleven. Dat onderscheid is belangrijk: de economische activiteit kan voorlopig standhouden, terwijl de omstandigheden achter de prognose verslechteren. 16

AI-investeringen bieden steun, maar niet overal evenveel

De investeringen in kunstmatige intelligentie zijn een tweede reden waarom de wereldeconomie sterker is gebleven dan verwacht. De hausse, die aanvankelijk vooral in de Verenigde Staten zichtbaar was maar zich internationaal verspreidt, kan bedrijfswinsten en consumentenbestedingen ondersteunen. Ook stimuleert ze de bouw van datacenters en de productie van hardware voor AI-toepassingen. 313

Toch benadrukt Georgieva dat de uiteindelijke economische gevolgen van AI gepaard gaan met “aanzienlijke onzekerheden”. Daaronder vallen mogelijke risico’s voor de financiële stabiliteit. De voordelen zullen waarschijnlijk niet gelijkmatig worden verdeeld. Ontwikkelende economieën lopen het grootste risico om achterop te raken als ze onvoldoende toegang hebben tot AI-infrastructuur, kapitaal, vaardigheden en internationale toeleveringsketens.

AI is daarmee zowel een tijdelijke motor voor de vraag als een langetermijnvraagstuk voor beleidsmakers. Investeringen kunnen de economie nu ondersteunen, maar nemen de energieschok niet weg en garanderen geen brede productiviteitsgroei.

Wat beleidsmakers volgens het IMF moeten doen

Overheden moeten financiële ruimte terugwinnen

Overheden moeten hun financiële geloofwaardigheid herstellen en opnieuw ruimte creëren om toekomstige schokken op te vangen. Dat betekent dat de overheidsschuld op een houdbaar pad moet komen, brede en ongerichte subsidies beter kunnen worden vermeden en steun vooral moet gaan naar huishoudens die het hardst worden geraakt door hogere energiekosten. Productieve investeringen moeten waar mogelijk worden beschermd. Door de stijgende obligatierentes wordt uitstel van begrotingsaanpassingen echter duurder. 17

Centrale banken moeten alert blijven

Voor centrale banken ligt er een lastige balans. Ze mogen er niet automatisch van uitgaan dat een stijging van de energieprijzen tijdelijk blijft wanneer die ook inflatieverwachtingen, lonen of andere prijzen begint te beïnvloeden. Georgieva heeft centrale bankiers opgeroepen klaar te staan voor een renteverhoging als zulke tweede-ronde-effecten zich in de economie verankeren. Tegelijk moeten ze een onnodig strenge koers vermijden als de vraag sterk verzwakt.

Energie- en AI-beleid zijn eveneens cruciaal

De reactie moet niet alleen monetair en budgettair zijn, maar ook structureel. Overheden kunnen hun kwetsbaarheid verkleinen door de energievoorziening weerbaarder te maken en aanvoerroutes te diversifiëren. Daarnaast is bredere toegang nodig tot de infrastructuur, vaardigheden en financiering die landen in staat stellen mee te doen met groei die door AI wordt aangedreven.

De kern van de waarschuwing

De wereldeconomie heeft een belangrijke test doorstaan, maar daarmee zijn de onderliggende risico’s niet verdwenen. Het aanspreken van voorraden, alternatieve energieaanvoer, een lagere vraag en AI-investeringen hebben de eerste klap van de verstoring rond de Straat van Hormuz verzacht. Die steunpilaren kunnen echter verzwakken, terwijl olieprijzen, inflatie, rentelasten en rendementen op staatsobligaties verder oplopen.

Voorlopig ziet het IMF veerkracht. De grotere vraag is of die veerkracht een nieuwe energieschok kan doorstaan — en of de opbrengsten van de volgende groeimotor, AI, ook terechtkomen bij economieën die momenteel de minste middelen hebben om bij te blijven.