Goedkope olie maakt een gevaarlijke route door Hormuz nog winstgevend

De Straat van Hormuz is volgens TotalEnergies-topman Patrick Pouyanné gevaarlijk, maar economisch niet voor elke oli lading onbegaanbaar. Het Franse energiebedrijf vervoert nog steeds bepaalde partijen Iraakse en Qatarese ruwe olie relatief discreet. De reden: producenten bieden hun olie zo goedkoop aan dat de korting de extra kosten en risico’s van de route kan compenseren. Tegelijk investeert TotalEnergies in exportverbindingen die de zeestraat op langere termijn minder belangrijk moeten maken. 18

De rekensom achter ruwe olie

Pouyanné zei dat het ongeveer 20 miljoen dollar kost om een very large crude carrier (VLCC) — een supertanker voor ruwe olie — door Hormuz te laten varen en terug te brengen. Bij een lading van ongeveer 2 miljoen vaten komt dat neer op circa 10 dollar extra per vat. 15

Die toeslag kan worden gedragen zolang olieproducenten in de Golf dringend van hun voorraden af willen. Volgens Pouyanné wordt ruwe olie daar aangeboden voor ongeveer 50 tot 60 dollar per vat, in plaats van tegen de internationale Brent-prijs. De korting kan daardoor groter zijn dan de extra kosten voor vracht, verzekering en beveiliging. 18

Dat betekent niet dat de route weer normaal of veilig is. De markt rekent juist met twee tegengestelde krachten: een forse veiligheidspremie voor het transport door Hormuz én een nog grotere korting van producenten die moeite hebben om hun olie uit de regio te exporteren.

Waarom brandstoffen veel minder aantrekkelijk zijn

Voor benzine, diesel en andere geraffineerde olieproducten ligt de situatie anders. Productentankers vervoeren doorgaans kleinere ladingen dan VLCC’s. De kosten van een riskante reis worden daardoor over minder vaten verdeeld. Pouyanné schatte de transportkosten voor dergelijke ladingen op ongeveer 50 dollar per vat, waardoor veel transporten niet langer rendabel zijn. 9

Dat verklaart de opmerkelijke tegenstelling op de oliemarkt: ruwe olie kan sterk afgeprijsd zijn, terwijl geraffineerde brandstoffen relatief schaars en duur blijven. Een vaarroute kan dus commercieel bruikbaar zijn voor enkele ladingen ruwe olie, zonder dat de bredere oliestroom weer normaal functioneert. 9

Twee pijpleidingen moeten Hormuz omzeilen

Abu Dhabi–Fujairah: de snelste optie

TotalEnergies wil investeren in de uitbreiding van de west-oostpijpleiding van Abu Dhabi. Die voert olie naar Fujairah aan de Golf van Oman. Vanaf daar kan ruwe olie worden verscheept zonder eerst de Straat van Hormuz te doorkruisen. 6

De uitbreiding moet in 2027 in gebruik worden genomen. Daarmee is dit de meest nabije extra uitwijkmogelijkheid van de twee projecten. De pijpleiding is vooral bedoeld voor olie uit de Verenigde Arabische Emiraten en vervangt dus niet automatisch alle vaten die nu van Hormuz afhankelijk zijn.

Irak via Syrië naar de Middellandse Zee: een oplossing voor later

Het tweede plan voorziet in een nieuwe route voor Iraakse ruwe olie via Syrië naar exportfaciliteiten aan de Middellandse Zee. Iraakse olie kan dan de wereldmarkt bereiken zonder eerst door de Golf en Hormuz te worden vervoerd. 6

Dit project heeft aanzienlijk meer tijd nodig. Volgens bronnen die Reuters sprak, zou de aanleg minstens vier jaar duren en minimaal 15 miljard dollar kosten. Er zou bovendien nieuwe pijpleidinginfrastructuur nodig zijn; het simpelweg herstellen van een oude leiding volstaat niet.

Het verschil tussen beide plannen is belangrijk: de uitbreiding richting Fujairah kan volgens de huidige planning vanaf 2027 verlichting bieden, terwijl de route Irak–Syrië een langdurige strategische investering is waarvan de timing en uitvoering nog onzeker zijn.

Verkeer door Hormuz blijft ver onder het normale niveau

De commerciële rekensom speelt zich af tegen de achtergrond van een sterke daling van het scheepvaartverkeer. Volgens Kpler-gegevens die door Reuters werden aangehaald, passeerden op verschillende dagen in augustus slechts enkele vrachtschepen de zeestraat: zeven op 21 augustus, negen op 20 augustus en acht op 12 augustus.

Dat ligt ver onder het verkeersniveau van vóór de oorlog. Reuters meldde dat vóór het conflict ongeveer een vijfde van de wereldwijde transporten van ruwe olie en vloeibaar aardgas door Hormuz ging.

Het beperkte aantal zichtbare passages laat ook zien waarom “open” niet hetzelfde is als “normaal operationeel”. Sommige schepen kunnen nog doorvaren, bijvoorbeeld onder militaire coördinatie of via minder zichtbare routes. Toch blijven rederijen de zeestraat mijden vanwege aanvallen, dreigementen en onzekerheid over de toegang.

Waarom de schattingen van de resterende oliestroom uiteenlopen

Ook over de hoeveelheid olie die de regio nog verlaat, bestaat onenigheid. De Amerikaanse energieminister Chris Wright zei dat gecoördineerde inspanningen van het Amerikaanse leger en bondgenoten in de Golf ervoor hadden gezorgd dat bijna 9 miljoen vaten per dag via Hormuz konden worden uitgevoerd. Analyses op basis van scheepsbewegingen suggereerden dat de zichtbare stroom hooguit ongeveer de helft daarvan bedroeg.

Mogelijk meten beide cijfers niet precies hetzelfde. Overheidsverklaringen kunnen begeleide transporten, operationele schattingen of moeilijk observeerbare stromen omvatten. Volgsystemen baseren zich daarentegen vooral op scheepsbewegingen en transpondergegevens. CNN meldde dat een groot deel van het recente verkeer “dark” was: niet goed zichtbaar via standaardtracking.

De meest voorzichtige conclusie is daarom beperkt maar duidelijk: olie blijft bewegen, maar de exacte omvang van die stroom is onzeker en de zeestraat is nog altijd zwaar verstoord.

Wat betekent de strategie van TotalEnergies?

De opmerkingen van Pouyanné wijzen op een strategie met twee sporen, niet op vertrouwen dat Hormuz veilig is hersteld.

• Op korte termijn benut TotalEnergies een arbitragemogelijkheid door sterk afgeprijsde ruwe olie te kopen en de extra kosten van geselecteerde transporten door Hormuz te betalen. 18
• Voor geraffineerde producten zijn de kleinere ladingen een veel groter probleem, waardoor dezelfde risicopremie moeilijker te rechtvaardigen is. 9
• Vanaf 2027 kan de uitgebreide route naar Fujairah extra exportcapaciteit voor olie uit de VAE buiten Hormuz bieden.
• Op langere termijn zou de pijpleiding tussen Irak en Syrië Irak een uitweg naar de Middellandse Zee geven. De verwachte kosten en bouwtijd maken duidelijk dat dit geen directe oplossing is.

De bredere les: een strategische flessenhals kan commercieel nog worden benut zonder dat hij veilig is. TotalEnergies profiteert van de korting op ruwe olie zolang die bestaat, maar de investeringen in pijpleidingen laten zien dat het bedrijf rekening houdt met een structureel — en niet slechts tijdelijk — risico van afhankelijkheid van Hormuz.