Waarom de daling van de dollar kan omslaan in een vertrouwensschok

De dollar staat voor de meest langdurige uitdaging van zijn reservepositie in decennia. Toch wijst niets op een onmiddellijke instorting. Het grotere risico is een mismatch: centrale banken kunnen hun blootstelling aan de dollar over meerdere valuta en activa verdelen, zonder dat één vervanger dezelfde liquiditeit, openheid en hoeveelheid veilige beleggingen biedt.

Daarover maakt Barry Eichengreen zich zorgen. De econoom en monetair historicus van de University of California, Berkeley, zegt dat hij nu banger is voor een plotseling verlies van vertrouwen voordat alternatieven klaar zijn om de verschuiving op te vangen.

Het aandeel van de dollar daalt al jaren

De duidelijkste aanwijzing is het dalende aandeel van de dollar in de officiële buitenlandse valutareserves. Volgens de Federal Reserve was de dollar in 2024 goed voor ongeveer 58% van de bekendgemaakte wereldwijde reserves. Rond de eeuwwisseling lag dat aandeel nog boven 70%.

De recentste cijfers van het IMF laten tegelijk zien dat de trend niet elk kwartaal dezelfde kant op gaat. Het dollaraandeel steeg van 56,42% in het vierde kwartaal van 2025 naar 57,13% in het eerste kwartaal van 2026. Het aandeel van de euro daalde van 20,38% naar 20,03%, terwijl de renminbi licht opliep van 1,95% naar 1,99%. 2

De langetermijnrichting is dus diversificatie, maar de kwartaalcijfers vormen geen rechte lijn. Ook wisselkoersbewegingen kunnen het gemeten aandeel van een munt veranderen, zelfs wanneer centrale banken hun portefeuilles nauwelijks aanpassen. Het IMF waarschuwt expliciet dat zulke waarderingseffecten vergelijkingen aanzienlijk kunnen beïnvloeden. 812

Geen overname door de euro of de yuan

Een kleiner dollaraandeel betekent niet automatisch dat een andere munt die rol overneemt. De euro staat nog altijd op ruime afstand als nummer twee in de officiële reserves, terwijl het aandeel van de renminbi onder 2% blijft. 2

De COFER-database van het IMF volgt de Amerikaanse dollar, de euro, de Chinese renminbi, de Japanse yen, het Britse pond, de Australische en Canadese dollar, de Zwitserse frank en andere valuta. 9 Dat past bij een versnipperder reservesysteem waarin beheerders hun risico over meerdere kleinere alternatieven verdelen, in plaats van één opvolger aan te wijzen.

Dat onderscheid is belangrijk. Een reservemunt moet meer bieden dan alleen een eenheid waarin handelsfacturen worden opgesteld. Doorgaans zijn diepe en liquide financiële markten nodig, betrouwbare instituties, brede inwisselbaarheid en een grote voorraad activa die internationale beleggers op ruime schaal kunnen aanhouden. De beschikbare cijfers wijzen op spreiding, niet op een nieuwe munt met een vergelijkbaar mondiaal bereik.

Eichengreens waarschuwing gaat vooral over snelheid

Eichengreens punt is specifieker dan de bekende voorspelling dat de dollar op termijn zijn dominante positie zal verliezen. Zijn zorg betreft een breukmoment: het vertrouwen kan plotseling afnemen terwijl alternatieve valuta nog te beperkt zijn om de rol soepel over te nemen.

In een interview dat door Kitco werd samengevat, zei Eichengreen dat hij zich “veel meer zorgen” was gaan maken over een abrupte omslag waarbij het vertrouwen in de dollar verdwijnt voordat alternatieven tijd hebben gehad om op te schalen. Hij koppelde het begin van die veranderde inschatting aan 2 april 2025, toen de regering-Trump haar tarievenprogramma aankondigde.

Die datum is een interpretatie van een deskundige, geen bewijs dat de tariefaankondiging een massale uitstroom uit de dollar veroorzaakte. Wel maakt zij het mechanisme duidelijk: de status van een reservemunt hangt mede af van vertrouwen in voorspelbaar beleid, de rechtsstaat, de onafhankelijkheid van de centrale bank en het functioneren van de Amerikaanse staatsobligatiemarkt. Politieke besluiten die deze fundamenten minder betrouwbaar doen lijken, kunnen zwaar wegen, ook als de netwerkeffecten van de dollar intact blijven.

Regionale dedollarisering is echt, maar de mondiale betekenis is beperkt

Landen binnen het Gemenebest van Onafhankelijke Staten (GOS) stimuleren steeds vaker betalingen in nationale valuta. De Russische president Vladimir Poetin zei in oktober 2025 dat onderlinge betalingen tussen GOS-landen “bijna volledig” in nationale valuta plaatsvonden. Een latere mededeling van de uitvoerende raad van het GOS stelde het aandeel voor 2024–2025 op 96%. 18

Deze cijfers zijn belangrijk als bewijs van regionale pogingen om de afhankelijkheid van westerse valuta te verminderen. Ze moeten echter niet worden opgevat als onafhankelijk gecontroleerd bewijs voor een wereldwijde verschuiving van de reservemunt. Betalingen in lokale valuta binnen een regionaal handelsblok creëren op zichzelf geen wereldwijd bruikbaar reserveactief en vervangen evenmin de financiële infrastructuur waarop het internationale dollarsysteem steunt.

Wanneer wordt geleidelijke spreiding een vertrouwensschok?

Het belangrijkste alarmsignaal is niet één kwartaal waarin het dollaraandeel daalt. Het gaat om een combinatie van afnemend institutioneel vertrouwen en het ontbreken van overtuigende alternatieven.

Een plotselinge schok kan ontwrichtender worden wanneer reservebeheerders concluderen dat:

• het Amerikaanse beleid onvoorspelbaarder is geworden;
• de onafhankelijkheid van de Federal Reserve ter discussie staat;
• de markt voor Amerikaanse staatsobligaties minder betrouwbaar of liquide wordt; of
• het aanhouden van dollaractiva aanzienlijk grotere politieke of sanctierisico’s met zich meebrengt.

Zelfs dan betekent diversificatie niet automatisch een massale overstap naar de euro, de renminbi of goud. Op korte termijn ligt een bredere mand met valuta en activa meer voor de hand. Dat kan de afhankelijkheid van de dollar geleidelijk verkleinen, maar het wereldwijde financiële systeem tegelijk versnipperder maken.

Waarom Jackson Hole in 2026 relevant is

De eerste toespraak van Federal Reserve-voorzitter Kevin Warsh tijdens Jackson Hole staat gepland voor 28 augustus, tijdens het symposium van 27 tot en met 29 augustus 2026. Het officiële thema is “Financial Innovation: Implications for Payments and Policy”.

De bijeenkomst is relevant omdat betaaltechnologie, stablecoins, tokenisering, grensoverschrijdende betalingen en beslissingen over digitale centralebankvaluta’s kunnen beïnvloeden hoe gemakkelijk de dollar de voorkeursmunt voor verrekening en prijsstelling blijft. Eén toespraak kan de status van een reservemunt echter niet bepalen. Monetaire geloofwaardigheid, open kapitaalmarkten, liquide veilige activa en institutioneel vertrouwen zijn fundamenteler.

De conclusie

De cijfers wijzen op een geleidelijke verzwakking van de reservepositie van de dollar, niet op een naderende ineenstorting. Het aandeel daalde van boven 70% rond 2000 naar 57,13% in het eerste kwartaal van 2026, maar de dollar staat nog altijd ver boven de euro en de renminbi. 2

De krachtigste lezing van Eichengreens waarschuwing is daarom die van een risico aan de staart van de verdeling: de dollar kan een plotselinge vertrouwensschok krijgen voordat een alternatief klaarstaat om zijn rol over te nemen. De wereld beweegt mogelijk naar een meer gediversifieerd monetair systeem, maar diversificatie is nog geen volwaardige opvolger.