De federale zaak tegen Meta in Oakland is geen gewone privacyprocedure. 29 Amerikaanse staten proberen niet alleen geldboetes te krijgen, maar ook landelijke regels af te dwingen die de manier waarop Facebook en Instagram werken ingrijpend kunnen veranderen. Op 25 augustus 2026 is het proces nog bezig; een uitspraak over de volledige zaak is er niet.
8
Waarvan beschuldigen de staten Meta?
De coalitie van staten beweert dat Meta Facebook en Instagram bewust heeft ontworpen om kinderen en tieners zo lang mogelijk betrokken te houden. Volgens de aanklagers gaat het daarbij om functies als eindeloos scrollen, automatisch afgespeelde video’s, aanbevelingsalgoritmes, meldingen en de like-knop. Die zouden volgens hen aanzetten tot dwangmatig gebruik.
2
7
17
De beschuldigingen gaan verder dan de stelling dat sociale media schadelijk kunnen zijn. De staten zeggen dat Meta:
- wist dat zijn platforms risico’s konden opleveren voor de mentale gezondheid van jongeren;
- groei en de hoeveelheid tijd die tieners op Instagram doorbrachten belangrijker vond dan veiligheid;
- onvoldoende deed om kinderen jonger dan 13 jaar van Instagram te weren;
- ouders en het publiek misleidde over de veiligheid van de platforms; en
- persoonsgegevens van kinderen verzamelde zonder de vereiste toestemming van hun ouders.
2
3
4
6
De privacyclaims zijn mede gebaseerd op de Amerikaanse Children’s Online Privacy Protection Act (COPPA), een federale wet die bedrijven verplicht ouderlijke toestemming te verkrijgen voordat zij persoonsgegevens van kinderen jonger dan 13 jaar verzamelen.
3
17
Volgens de staten hield Meta bovendien ongunstig intern onderzoek achter. Zij willen met interne documenten en verklaringen van voormalige medewerkers aantonen dat er een kloof bestond tussen wat het bedrijf intern wist en wat het publiekelijk over jongerenveiligheid zei.
2
4
16
Hoe verdedigt Meta zich?
Meta ontkent dat het Facebook en Instagram doelbewust verslavend of gevaarlijk voor kinderen heeft gemaakt. Het bedrijf zegt dat de staten de beschikbare bewijzen verkeerd interpreteren en wijst erop dat veel jongeren ook positieve ervaringen met sociale media hebben.
4
8
Een belangrijk twistpunt is het verband tussen platformgebruik en mentale gezondheidsproblemen. Meta betwist dat het gebruik van sociale media op zichzelf de oorzaak is van de schade die de staten beschrijven. Ook stelt het bedrijf dat de voorgestelde miljarden- of biljoenenboetes niet door het bewijs worden gerechtvaardigd.
5
8
Hoe hoog kunnen de boetes uitvallen?
Volgens Meta kunnen de civiele sancties in theorie oplopen tot 1,4 biljoen dollar. De staten hebben dat bedrag omschreven als een theoretisch maximum en gezegd dat een bedrag van ongeveer 200 miljard dollar realistischer zou zijn. Het gaat om eisen en schattingen, niet om een bedrag dat al is toegekend.
5
8
10
De enorme bandbreedte komt voort uit de manier waarop de sancties onder de wetten van de betrokken staten worden berekend. De uiteindelijke hoogte zou afhangen van de juridische bevindingen en van de beslissing van de rechter.
Welke veranderingen eisen de staten?
Naast financiële sancties vragen de staten om een landelijk gerechtelijk bevel dat Meta verplicht zijn producten aan te passen. Genoemd zijn onder meer:
- strengere leeftijdsbeperkingen en controles;
- een systeem voor controle van ouderlijke toestemming bij tienergebruikers;
- het verwijderen van de functie voor eindeloos scrollen; en
- het beëindigen van likes of het publiek tonen van like-aantallen.
5
6
7
Andere voorgestelde aanpassingen richten zich op functies die gebruikers automatisch nieuwe inhoud voorschotelen, zoals autoplay en bepaalde aanbevelings- en meldingsfuncties. Als de staten winnen, kunnen de gevolgen dus verder reiken dan een eenmalige boete: ook basiselementen van Facebook en Instagram zouden kunnen worden herontworpen.
7
Wie zijn de belangrijkste getuigen?
Een van de eerste en meest opvallende getuigen is Arturo Béjar, een voormalig technisch directeur bij Facebook en later klokkenluider. Hij verklaarde dat binnen Meta groei en gebruikersbetrokkenheid structureel voorrang kregen boven de veiligheid en het welzijn van kinderen. Volgens Béjar lag de uiteindelijke beslissingsmacht bij topman Mark Zuckerberg.
1
4
Béjar zei ook dat medewerkers veel meldingen zagen over schadelijke inhoud en problemen bij tieners, maar dat het bedrijf daar onvoldoende op reageerde. Zijn verklaringen moeten de stelling van de staten ondersteunen dat Meta niet onwetend was van de risico’s.
Naar verwachting komen ook Zuckerberg, Instagram-directeur Adam Mosseri, andere bestuurders, voormalige medewerkers en deskundigen op het gebied van jeugd en mentale gezondheid aan het woord.
14
De staten baseren zich daarnaast op interne e-mails, bedrijfsdocumenten en onderzoek. Zo is een interne doelstelling uit 2016 over de tijd die tieners op Instagram doorbrengen als bewijsstuk ingebracht. Meta zal niet alleen de betekenis van zulke documenten aanvechten, maar ook de wetenschappelijke relatie tussen sociale-mediagebruik en het welzijn van jongeren.
2
3
Hoe staat de procedure ervoor?
De zaak werd in 2023 aangespannen door een groep van 29 openbaar aanklagers van Amerikaanse staten. Hoewel de hele coalitie achter de procedure staat, wordt het proces in de rechtbank geleid door Californië, Colorado, Kentucky en New Jersey.
3
7
10
Op 30 juni 2026 wees rechter Yvonne Gonzalez Rogers Meta’s poging af om de belangrijkste claims vóór het proces te laten vervallen. Daardoor mochten beschuldigingen over misleiding, oneerlijke handelspraktijken en overtredingen van COPPA doorgaan. De rechter oordeelde bovendien dat Meta op een belangrijk punt niet aan de vereisten voor kennisgeving en verifieerbare ouderlijke toestemming had voldaan.
9
18
22
Het proces begon op 18 augustus in Oakland en zal naar verwachting ongeveer zes tot zeven weken duren. De achtkoppige jury heeft hierbij een bijzondere rol: zij geeft een adviserend oordeel. Rechter Gonzalez Rogers beslist uiteindelijk over de wettelijke civiele sancties en eventuele maatregelen die Meta moet nemen.
7
12
14
Waarom is deze zaak juridisch zo belangrijk?
De procedure test of Amerikaanse staten consumentenbeschermings- en privacywetten kunnen inzetten om het ontwerp van een sociaal platform te reguleren. Het gaat dus niet alleen om een afzonderlijke overtreding, zoals het verzamelen van gegevens zonder toestemming, maar om de vraag of een bedrijf een product zo heeft ontworpen dat kwetsbare gebruikers moeilijk kunnen stoppen.
Een uitspraak tegen Meta kan een model worden voor andere zaken over jongeren en sociale media. Ook zou een rechterlijke beslissing die landelijke productwijzigingen oplegt, gevolgen kunnen hebben voor de manier waarop grote platforms betrokkenheid, aanbevelingen en leeftijdscontrole organiseren.
7
9
De zaak staat bovendien niet op zichzelf. In een afzonderlijke procedure in New Mexico werd Meta onlangs opgedragen 567 miljoen dollar te betalen wegens schade aan jongeren. Dat bedrag en die uitspraak staan los van het federale proces in Oakland en bepalen niet automatisch wat er in deze 29-statenzaak gebeurt.
1