Waarom AI de inflatie eerst kan aanjagen voordat het de prijzen tempert

Kunstmatige intelligentie wordt vaak gezien als een economische meevaller: hogere groei zonder nieuwe inflatie. Maar dat gunstige scenario is volgens onderzoek van Ludovica Ambrosino, Jenny Chan en Silvana Tenreyro niet vanzelfsprekend. AI kan de inflatie uiteindelijk temperen als nieuwe productiecapaciteit snel beschikbaar komt. Maar als uitgaven en investeringen vooruitlopen op de gerealiseerde productiviteitswinst, kan de technologie eerst juist extra prijsdruk veroorzaken. 34

Het draait om de volgorde van vraag en aanbod

Productiviteit werkt op twee manieren door in de inflatie. Dankzij betere technologie kunnen bedrijven efficiënter produceren en hun kosten verlagen. Tegelijkertijd kunnen de verwachtingen over hogere toekomstige inkomens en winsten bedrijven ertoe aanzetten nu al te investeren en huishoudens ertoe bewegen eerder te consumeren. Welke invloed overheerst, hangt af van de timing en van de snelheid waarmee de productiecapaciteit groeit. 45

Als AI-investeringen en consumptie toenemen voordat de beloofde productiviteitswinst is gerealiseerd, kan de vraag het beschikbare aanbod overstijgen. Dat kan tekorten en hogere inflatie veroorzaken. Centrale banken kunnen vervolgens de vraag moeten afremmen met hogere rentetarieven. 23

De onderzoekers maken onderscheid tussen verschillende soorten productiviteitsschokken: een tijdelijke verbetering, een eenmalige maar permanente verhoging en een geleidelijke, blijvende versnelling van de productiviteitsgroei. Die scenario’s hebben niet dezelfde gevolgen. Een snelle daling van de productiekosten kan de inflatie verlagen, terwijl een blijvende verbetering de verwachte toekomstige inkomens verhoogt en consumptie en investeringen naar voren kan halen. 45

De opbouw van AI-infrastructuur laat zien hoe de vraag kan voorgaan

De huidige uitbouw van AI-infrastructuur is een duidelijk voorbeeld van dat risico. Bedrijven investeren fors in datacentra en gespecialiseerde hardware, terwijl de productiviteitsvoordelen van AI voor de economie als geheel nog niet volledig zijn gerealiseerd. De sterke vraag heeft de markten voor geheugen- en grafische chips krapper gemaakt, waardoor kosten kunnen doorwerken in telefoons, laptops en andere consumentenelektronica. 3

Dat bewijst niet dat AI blijvend voor hogere inflatie zal zorgen. Het laat wel zien waarom de overgangsfase zelf inflatoir kan zijn. Schaarse chips, apparatuur, energie en andere productiemiddelen worden eerst ingezet om AI-capaciteit op te bouwen. Pas later kan die capaciteit de totale productie van de economie vergroten. 35

Waar de productiviteitswinst terechtkomt, maakt verschil

Niet alleen de snelheid, maar ook de sector waarin de productiviteit stijgt, is bepalend voor het inflatie-effect.

Binnenlandse diensten kunnen prijzen verlagen

Wanneer de productiviteit verbetert in diensten die vooral in eigen land worden gebruikt, kunnen bedrijven met dezelfde middelen meer leveren of hun marginale kosten verlagen. Als het aanbod daardoor groeit in een sector die eerder tegen capaciteitsgrenzen aanliep, zal dat de binnenlandse inflatie eerder afremmen. 35

Efficiëntere exportsectoren kunnen lokale diensten duurder maken

Bij exportsectoren ligt dat anders. De prijzen van internationaal verhandelde goederen worden in belangrijke mate op wereldmarkten bepaald. Meer efficiëntie leidt daardoor niet automatisch tot lagere prijzen voor binnenlandse consumenten. De productiviteitswinst kan wél de binnenlandse inkomens en lonen verhogen. Huishoudens krijgen dan meer te besteden aan lokale diensten zoals wonen en gezondheidszorg, waar het aanbod beperkt kan zijn. Die extra vraag kan de prijzen van zulke diensten opdrijven. 3

Dezelfde technologie kan dus tegengestelde effecten hebben. Productiviteitsgroei in een binnenlandse dienstensector vergroot direct het aanbod, terwijl groei in een exportsector vooral extra inkomen en vraag in de rest van de economie kan creëren.

Een voorwaardelijke nuancering van het optimistische AI-scenario

De bevindingen plaatsen een kanttekening bij de hoop die Federal Reserve-voorzitter Kevin Warsh heeft uitgesproken: dat brede toepassing van AI de Amerikaanse economie sneller kan laten groeien zonder hogere inflatie te veroorzaken. 23

Het onderzoek sluit dat scenario niet uit. De conclusie is voorwaardelijk. Als productiviteitswinsten snel, breed en in lijn met de vraag beschikbaar komen, kan AI uiteindelijk desinflatoir werken. Maar als verwachtingen al tot extra uitgaven leiden voordat de productiecapaciteit is uitgebreid, kan eerst een inflatoire fase ontstaan. 34

Wat is er precies gepubliceerd?

Het onderzoek verscheen onder de titel Productivity and Inflation Dynamics als Bank of England Staff Working Paper No. 1,201. De auteurs zijn Ambrosino, Chan en Tenreyro. Hun analyse werd daarnaast besproken via Bank Underground, de blog van medewerkers van de Bank of England. Reuters omschreef het als onderzoek dat door medewerkers van de Bank of England is gepubliceerd. Het moet daarom worden gelezen als economisch onderzoek van de auteurs, niet automatisch als een officieel beleidsstandpunt van het IMF, de Federal Reserve of de Bank of England. 245

De praktische boodschap voor beleidsmakers is helder: het inflatie-effect van AI kan niet worden afgeleid uit alleen de uiteindelijke productiviteitswinst. Ook het moment waarop bedrijven investeren, de reactie van huishoudens, de sector waarin de productiviteit verbetert en de snelheid waarmee het aanbod groeit, bepalen of AI eerst de prijsdruk verlicht of juist vergroot.