‘Chipflatie’ verspreidt zich van AI-datacenters naar smartphones en pc’s

De AI-boom heeft een onverwacht slachtoffer: het goedkope geheugen in alledaagse elektronica. Grote cloudbedrijven kopen op grote schaal high-bandwidth memory (HBM) en server-DRAM voor hun AI-datacenters. Chipfabrikanten sturen daardoor productiecapaciteit naar deze lucratievere producten, ten koste van conventioneel geheugen voor smartphones, pc’s, televisies, spelcomputers, auto’s en ingebedde apparaten. 157

Het resultaat wordt inmiddels ‘chipflatie’ genoemd: een combinatie van schaarste en hogere chipprijzen die uiteindelijk bij consumenten terechtkomt. Fabrikanten kunnen hun prijzen verhogen, minder geheugen leveren, nieuwe modellen uitstellen, hun marges laten dalen of de productie verlagen.

Waarom AI ook het geheugen van gewone apparaten duurder maakt

HBM is speciaal ontwikkeld om enorme hoeveelheden data snel aan AI-processors te leveren. De productie ervan vraagt echter veel schaarse DRAM-capaciteit en geavanceerde verpakkingscapaciteit. Daarnaast bevatten AI-servers niet alleen HBM, maar ook grote hoeveelheden traditioneel server-DRAM.

Daardoor ontstaat druk in vrijwel de hele geheug toeleveringsketen. J.P. Morgan schat dat DRAM-prijzen tussen het begin van 2024 en het einde van 2026 met meer dan 400 procent kunnen zijn gestegen. Deloitte meldt dat de kosten van DRAM voor AI-servers in het eerste kwartaal van 2026 ongeveer verdubbelden en over het hele jaar mogelijk verviervoudigen. 78

De kern van het probleem is dus niet alleen een plotselinge piek in de vraag. Fabrikanten verplaatsen ook capaciteit van mobiele en consumententoepassingen naar HBM en servergeheugen, waar de marges hoger zijn. Voor producenten is dat financieel logisch; voor de rest van de elektronicamarkt betekent het een beperktere beschikbaarheid van onderdelen.

Hogere prijzen, minder geheugen of minder korting

Grote fabrikanten met langlopende contracten en sterke onderhandelingsposities kunnen de hogere kosten tijdelijk opvangen. Kleinere merken en aanbieders van budgettoestellen hebben die ruimte veel minder. Zij moeten vaker kiezen tussen een hogere adviesprijs en een dunnere winstmarge. 13

Voor consumenten kan dat verschillende gevolgen hebben:

• hogere winkelprijzen;
• minder kortingen en promoties;
• goedkopere RAM- of opslagconfiguraties;
• uitgestelde productlanceringen;
• het schrappen van bepaalde modellen;
• langere levertijden of beperkte beschikbaarheid.

Vooral instaptelefoons en goedkope pc’s zijn kwetsbaar. Daar is de klant prijsgevoeliger en vormt geheugen een relatief groot deel van de totale productkosten. In India is volgens berichtgeving de geheugencomponent van een budgettelefoon gestegen van minder dan 10 procent naar meer dan 40 procent van de kostprijs.

Vivo in India en duurdere iPhones in Zuid-Korea

Meldingen over prijsverhogingen voor Vivo-smartphones in India, sterk stijgende winkelprijzen voor DDR4 en DRAM in Zuid-Afrika en een mogelijk veel duurder iPhone 18 Pro in Zuid-Korea zijn lokale uitwerkingen van hetzelfde wereldwijde mechanisme. De precieze bedragen moeten echter niet worden gezien als één universele wereldwijde prijsmaatstaf. Wisselkoersen, belastingen, oude voorraden, distributiemarges en bestaande leverancierscontracten kunnen per land een groot verschil maken.

Voor de 256GB-versie van de iPhone 18 Pro wordt in een op TrendForce gebaseerde schatting gerekend op ongeveer 38 procent hogere componentkosten dan bij de vorige generatie. Andere berichtgeving verwijst naar een IDC-model waarin een prijsstijging van mogelijk 200 dollar voor de Pro-modellen wordt genoemd. Geen van beide cijfers is een door Apple aangekondigde winkelprijs. 1012

De stijgende geheugenkosten wegen bovendien steeds zwaarder op de totale onderdelenlijst, de zogenoemde bill of materials (BOM). Een Zuid-Koreaans rapport dat TrendForce citeert, schat het aandeel van geheugen in de BOM van de iPhone 18 Pro op ongeveer 34 procent. Een jaar eerder zou dat nog rond 10 procent hebben gelegen. 10

Dat maakt geheugen niet langer slechts een relatief goedkope grondstof, maar een van de bepalende kostenposten van een toestel.

Smartphone- en pc-markt krijgen een tik

De hogere onderdelenprijzen kunnen de vraag afremmen. IDC verwacht dat wereldwijde smartphoneleveringen in 2026 met 12,9 procent dalen tot 1,12 miljard toestellen. Dat zou volgens de prognose de grootste daling ooit zijn en het laagste niveau in meer dan tien jaar. 23

Ook de pc-markt staat onder druk. IDC rekent voor 2026 op een krimp van 11,3 procent, terwijl hogere gemiddelde verkoopprijzen de omzet toch enigszins kunnen ondersteunen. In andere consumentensegmenten, waaronder gaming en televisies, kunnen fabrikanten eveneens minder produceren wanneer geheugenchips te duur worden om winstgevend in een betaalbaar product te verwerken. 3

Consumenten kunnen daardoor langer met hun huidige telefoon of computer blijven doen. Dat is gunstig voor de levensduur van apparaten, maar het kan de verkoopvolumes van fabrikanten verder drukken. Merken die hun geheugentoegang goed hebben vastgelegd, met name grotere premiumproducenten, kunnen marktaandeel winnen. Kleinere assemblagebedrijven en budgetmerken lopen het grootste risico op margedruk en tekorten.

Wat gebeurt er na 2027?

TrendForce verwacht dat AI ook in 2027 de belangrijkste motor achter de geheugenvraag blijft. De productie van HBM, de groeiende vraag naar AI-servers en de toenemende inkoop van geheugen voor CPU’s zouden DRAM schaars houden en de prijzen verder opdrijven. 810

Voor NAND-flash, dat onder meer wordt gebruikt in SSD’s en opslaggeheugen, is het beeld minder somber. Nieuwe capaciteit, procesverbeteringen en een zwakke vraag vanuit consumentenelektronica kunnen de markt in de tweede helft van 2027 ruimer maken. Daardoor kan de prijsdruk op NAND later in dat jaar afnemen. 810

TrendForce verwacht dat de DRAM-schaarste in 2027 aanhoudt. Sommige analyses voorzien krapte tot 2028. Een tekort tot 2029 of 2030 is wel genoemd als een mogelijk scenario, onder meer omdat nieuwe fabrieken en apparatuur pas na jaren extra productie opleveren, maar het is geen vaststaande consensus of basisscenario. 8914

Hogere kosten voor AI zelf

Dezelfde prijsstijgingen maken ook het bouwen en exploiteren van AI-clusters duurder. Niet alleen HBM wordt duurder; ook het bijbehorende server-DRAM en de opslagkosten lopen op. Dat bevoordeelt cloudbedrijven die langlopende contracten kunnen afsluiten en grote bedragen kunnen vooruitbetalen. Het kan de AI-capaciteit daardoor verder concentreren bij een beperkt aantal hyperscalers. 78

Tegelijkertijd krijgen geheugenchipfabrikanten meer prijsmacht. Die machtspositie kan echter omslaan als AI-investeringen afzwakken of als nieuwe productiecapaciteit sneller beschikbaar komt dan de vraag groeit. De geheugensector staat bekend om zijn cyclische karakter: een periode van schaarste kan uiteindelijk worden gevolgd door overcapaciteit en dalende prijzen.

Een nieuw geopolitiek knelpunt

Geheugen is inmiddels een strategisch onderdeel van de halfgeleiderketen, naast geavanceerde GPU’s, lithografie en chipverpakking. Amerikaanse exportbeperkingen en China's streven naar zelfvoorzienendheid op halfgeleidergebied kunnen de toeleveringsketen verder versnipperen en bedrijven aansporen extra voorraden aan te leggen. In een krappe markt kunnen commerciële toewijzingsbeslissingen daardoor sneller een geopolitieke lading krijgen. 578

Dat betekent niet dat spanningen tussen de Verenigde Staten en China de hoofdoorzaak zijn van het huidige wereldwijde DRAM-tekort. De directe aanleiding is vooral de botsing tussen een door AI aangedreven vraag en een aanbod dat niet snel genoeg kan worden uitgebreid. Maar de schaarste maakt geheugen wel tot een belangrijker strategisch drukmiddel — en zorgt ervoor dat de AI-race niet alleen in datacenters, maar ook zichtbaar wordt op het prijskaartje van de volgende smartphone en pc.