Fedorov vindt dat Zelensky uitleg moet geven over corruptie in zijn omgeving

Voormalig Oekraïens minister van Defensie Mykhailo Fedorov heeft tegen de BBC gezegd dat Volodymyr Zelensky moet uitleggen wat hij wist van vermeende corruptie onder mensen die dicht bij hem staan. Fedorov beschuldigde de president niet van persoonlijke corruptie, maar zei dat het onderzoek legitieme vragen oproept waarop Zelensky antwoord moet geven.

Wat Fedorov over Zelensky zei

Fedorovs boodschap was nadrukkelijk geen directe beschuldiging aan het adres van Zelensky. Volgens hem moet de president worden bevraagd over de vraag of hij op de hoogte was van mogelijk wangedrag binnen zijn regering. Tegelijk zei Fedorov dat zijn eigen ervaringen hem er niet toe brengen Zelensky persoonlijk van corruptie te beschuldigen.

Dat onderscheid is belangrijk. De beschikbare berichtgeving gaat over onderzoeken naar functionarissen en bondgenoten rond het presidentiële kantoor, niet over een vastgestelde betrokkenheid van Zelensky. In een afzonderlijk onderzoek naar voormalig stafchef Andriy Yermak hebben Oekraïense anticorruptie-instanties bovendien verduidelijkt dat Zelensky zelf daarin niet als verdachte wordt aangemerkt. 2

Waar draait het onderzoek naar 150 miljoen hryvnia om?

Het Oekraïense Nationale Anticorruptiebureau (NABU) en het gespecialiseerde anticorruptieparket (SAPO) zeggen een vermeend netwerk te hebben blootgelegd waarin parlementsleden, overheidsfunctionarissen en leidinggevenden van het staatsbedrijf Sense Bank betrokken waren. Volgens de onderzoekers is ongeveer 150 miljoen Oekraïense hryvnia—omgerekend circa 3,3 miljoen dollar—witgewassen. Het geld zou zijn gebruikt om de borgtocht te betalen voor voormalig energieminister Herman Halushchenko.

Volgens de berichtgeving houdt de zaak verband met een breder onderzoek naar vermeende smeergelden bij Energoatom, het staatsbedrijf voor kernenergie. Het gaat om verdenkingen van strafbare feiten: die zijn geen bewijs van schuld en de rechtszaken tegen de verdachten zijn nog niet afgerond.

Welke rol zou Iryna Mudra hebben gespeeld?

Onderzoekers noemen Iryna Mudra, voormalig plaatsvervangend hoofd van het presidentiële kantoor, als een van de personen die mogelijk betrokken waren bij het bijeenbrengen van het borgtochtgeld. Zij was binnen het kantoor verantwoordelijk voor juridische zaken en justitiële hervormingen en zou hebben moeten helpen om geld voor Halushchenko’s borgtocht te verzamelen. Nadat het onderzoek openbaar werd, ontsloeg Zelensky haar.

Ook andere politieke en bancaire figuren worden in het onderzoek genoemd. Volgens NABU liep een deel van het geld via Sense Bank en werd het overgemaakt via rekeningen die verbonden waren aan bedrijven die vermoedelijk door deelnemers aan het netwerk werden gecontroleerd.

Waarom is dit een politieke test voor Zelensky?

Het onderzoek vergroot de druk op Zelensky en zijn directe politieke omgeving, terwijl Oekraïne oorlog voert tegen Rusland en afhankelijk blijft van aanhoudende westerse militaire steun. Een afzonderlijk witwasonderzoek richt zich op Andriy Yermak, Zelensky’s voormalige stafchef. Oekraïense autoriteiten hebben Yermak als verdachte aangemerkt en een rechtbank beval later zijn voorlopige hechtenis; Yermak ontkent de beschuldigingen. 234

Voor Fedorov gaat het niet alleen om juridische aansprakelijkheid, maar ook om vertrouwen van het publiek. Volgens hem moet Zelensky duidelijk maken of hij wist van mogelijk wangedrag door hooggeplaatste bondgenoten, in plaats van die vraag onbeantwoord te laten.

Hoe passen Fedorovs ontslag en zijn oproep tot verkiezingen hierin?

Het interview volgde op Fedorovs onverwachte ontslag als minister van Defensie. Zijn vertrek, na gemelde spanningen met de militaire leiding, leidde tot protesten in Kyiv en andere steden. Daarmee kwam een zeldzame breuk in de openbaarheid tussen Zelensky en een populaire minister die werd geassocieerd met militaire modernisering en droneoorlogvoering.

Na zijn vertrek riep Fedorov Oekraïne op om een wettige en praktische manier te vinden om tijdens de oorlog presidentsverkiezingen te houden. Volgens hem mag de democratie niet door Rusland worden gegijzeld en moet Oekraïne zich kunnen verdedigen en tegelijk een democratie blijven.

Zelensky heeft die oproep afgewezen. Oekraïne leeft sinds de grootschalige Russische invasie onder de staat van beleg, waardoor verkiezingen zijn opgeschort. De BBC wees op praktische obstakels: stemmen door militairen, ontheemde Oekraïners en inwoners van bezette gebieden, naast het risico op Russische desinformatie.

Ook Zelensky’s kantoor bekritiseerde Fedorovs optreden en wees erop dat hij sinds 2019 deel uitmaakte van regeringen onder leiding van Zelensky. De ruzie bestaat daarmee uit twee afzonderlijke, maar inmiddels verstrengelde kwesties: of tijdens de oorlog eerlijke verkiezingen kunnen worden georganiseerd en of de president voldoende verantwoording aflegt over beschuldigingen tegen mensen in zijn politieke omgeving.

Wat staat vast en wat niet?

De duidelijkste conclusie uit Fedorovs opmerkingen is een oproep tot verantwoording, geen directe beschuldiging dat Zelensky zelf aan corruptie heeft deelgenomen. De zaak rond de 150 miljoen hryvnia is nog een verdenking die wordt onderzocht. Ook in de afzonderlijke zaak tegen Yermak gaat het om beschuldigingen en gerechtelijke procedures, niet om een definitief vonnis. 23

Die juridische onzekerheid neemt het politieke probleem niet weg. Beschuldigingen tegen hoge functionarissen kunnen het vertrouwen in de Oekraïense oorlogsleiding aantasten, vragen oproepen over het toezicht op staatsinstellingen en de discussie aanscherpen over de manier waarop het land tijdens de oorlog wordt bestuurd.

Fedorov vindt dat Zelensky die vragen publiekelijk moet beantwoorden. Zelensky waarschuwt juist dat verkiezingen tijdens het conflict een gevaarlijke en polariserende crisis kunnen veroorzaken.