Waarom Israël en Syrië overlegden na de aanval op Abu al-Duhur

De directe aanleiding was de Israëlische aanval op de Syrische luchtmachtbasis Abu al-Duhur op 18 augustus. Die aanval volgde op een bezoek van een Turkse militaire delegatie en legde de botsende opvattingen bloot over de rol van Turkije in het Syrië na Assad. Het overleg tussen de Syrische minister van Buitenlandse Zaken Asaad al-Shaibani en Mossad-directeur Roman Gofman was daarom vooral een poging tot crisisbeheersing: voorkomen dat het geschil over de basis uitmondde in een rechtstreeks Israëlisch-Turks conflict op Syrisch grondgebied. 103

Israëls lezing: een preventieve waarschuwing

Israël zegt dat het handelde op basis van inlichtingen waaruit zou blijken dat Turkije militairen, drones en radar op Abu al-Duhur wilde stationeren. Volgens Israël zou daaruit een militaire capaciteit ontstaan die de Israëlische veiligheid bedreigt.

Israëlische functionarissen omschrijven de aanval als een weloverwogen ‘waarschuwingsschot’, niet als een poging om Turkse militairen aan te vallen. Damascus zou bovendien herhaaldelijk zijn gewaarschuwd. De gemelde Israëlische rode lijnen zijn Turkse luchtverdedigingssystemen, bewapende drones en raketten in Syrië. Israël vreest dat zulke middelen zijn bewegingsvrijheid kunnen beperken of een nieuw front kunnen openen. 18

Wat er op de basis gebeurde

Volgens Syrische bronnen troffen ten minste acht aanvallen de startbaan en opslagfaciliteiten van Abu al-Duhur. Er vielen volgens die berichten geen slachtoffers. Dat de aanvallen plaatsvonden enkele uren nadat een Turkse delegatie de basis had verlaten, gaf de Israëlische bewering een ogenschijnlijke basis. Het bewijst echter niet zelfstandig dat een Turkse stationering al was besloten. 13

Damascus spreekt van training en samenwerking

De Syrische regering zegt dat het bezoek van Turkse officieren verband hield met training en militaire samenwerking. Volgens Damascus waren er geen plannen voor een permanente Turkse basis, een permanente inzet van troepen of een Turkse overname van de locatie.

Syrië stelt bovendien dat de grotendeels ongebruikte basis leegstond en verwerpt de stelling dat de aanval noodzakelijk was. Damascus roept op tot de-escalatie en wil met Israël tot bredere veiligheidsafspraken komen, in plaats van in een patroon van eenzijdige aanvallen terecht te komen. 213

Turkije: Israëlische beschuldigingen zijn onhoudbaar

Ankara wijst de Israëlische claims krachtig van de hand en noemt ze onhoudbaar. Turkije veroordeelt de aanval als agressie en heeft de Israëlische politieke rechtvaardiging weggezet als verkiezingsgerichte ‘goedkope politiek’.

Volgens de Turkse lezing is samenwerking met Syrië legitieme steun voor stabiliteit en wederopbouw in het land. Het gaat volgens Ankara niet om een offensieve militaire omsingeling van Israël. 411

Ook Washington werd in het overleg betrokken

Tom Barrack, de Amerikaanse speciale gezant voor Syrië en ambassadeur in Turkije, zei dat Israël Washington vooraf niet had gewaarschuwd. Israëlische functionarissen spraken dat tegen en zeiden dat de Verenigde Staten wel waren geïnformeerd.

Barrack noemde de operatie een onnodige escalatie en waarschuwde dat Israël Turkije mogelijk tot een grotere confrontatie probeerde uit te lokken. De Verenigde Staten werken intussen aan een mechanisme om militaire botsingen tussen Israël, Turkije en Syrië te voorkomen. 5613

Waarom geheime communicatie belangrijk is

Ondanks hun openlijke vijandigheid zouden Israël en Turkije al geruime tijd stille contacten onderhouden. Gofman en Shaibani spraken elkaar bovendien op 14 augustus telefonisch over de Turkse aanwezigheid in Syrië, vier dagen voor de aanval op Abu al-Duhur. Dat was een van de contacten op het hoogste niveau tussen Israël en de regering in Damascus. 289

Dergelijke kanalen moeten praktische grenzen helpen vastleggen voordat een militaire inzet of luchtaanval tot een incident leidt dat niet meer kan worden teruggedraaid. De aanval op de basis liet juist zien dat er nog geen gezamenlijke spelregels zijn.

De strategische risico’s

Turkije is lid van de NAVO en een bondgenoot van de Verenigde Staten. Als een Israëlische aanval Turkse militairen zou doden of Ankara tot een militaire reactie zou brengen, kan Washington voor een acute bondgenootschappelijke crisis komen te staan. 513

Voor Syrië brengt een nieuwe escalatie bovendien het risico mee dat investeringen worden afgeschrikt en de wederopbouw vertraging oploopt, juist nu de nieuwe machthebbers na Assad hun controle proberen te consolideren. 513

De aanval past daarnaast in Israëls bredere veiligheidsbeleid om te voorkomen dat vijandige of mogelijk beperkende militaire capaciteiten zich in Syrië verankeren. Critici zien ook binnenlandse politieke prikkels die Israël kunnen aanmoedigen om zichtbaar vastberaden op te treden. Israël houdt vol dat de beslissing door inlichtingen werd ingegeven en nodig was om een toekomstige dreiging te voorkomen.

De beschikbare openbare informatie biedt vooralsnog onvoldoende bewijs om te bepalen welke lezing van de vermeende Turkse inzet juist is. Het overleg tussen Shaibani en Gofman was daarmee geen teken dat het onderliggende conflict was opgelost, maar een poging om te voorkomen dat het verder escaleerde. 1211