De thuisbatterij wordt goedkoop: Tesla en Base Power bouwen aan een virtuele energiecentrale

De thuisbatterij was lange tijd vooral een luxeproduct voor huishoudens met zonnepanelen en voldoende geld om een installatie van meer dan 10.000 dollar vooraf te betalen. Dat beeld begint te veranderen. In de Verenigde Staten bieden bedrijven als Tesla en Base Power grote batterijsystemen aan voor een relatief laag maandbedrag.

De reden is niet alleen dat batterijen goedkoper worden. Het verdienmodel verandert mee: bedrijven verkopen of verhuren een batterij niet langer uitsluitend voor het opslaan van zonnestroom, maar gebruiken duizenden batterijen samen ook als onderdeel van het elektriciteitsnet. 211

Van dure aankoop naar maandabonnement

De kosten van lithium-ionbatterijen dalen door de uitbreiding van productiecapaciteit, toenemende concurrentie en de groei van goedkopere lithium-ijzerfosfaatbatterijen, ook wel LFP-batterijen genoemd. BloombergNEF verwachtte dat de gemiddelde prijs van een batterijpakket in 2026 zou uitkomen op ongeveer 105 dollar per kilowattuur. 11

Voor consumenten kan de prijs veel sterker dalen dan de hardwarekosten alleen doen vermoeden. Bij een lease blijft de aanbieder doorgaans eigenaar van de batterij. Het bedrijf verdient vervolgens niet alleen aan het maandbedrag, maar ook aan de energiediensten die de batterij aan het stroomnet levert.

Tesla heeft in Texas een Powerwall-lease aangeboden in combinatie met zijn eigen elektriciteitsplan. Volgens de beschikbare berichtgeving kunnen klanten twee Powerwalls krijgen voor naar verluidt 35 dollar per maand, zonder vooruitbetaling. 13 Base Power installeert batterijen van ongeveer 25 tot 50 kilowattuur, koppelt die aan een energiecontract en gebruikt de systemen om het net te helpen balanceren. In Texas zijn aanbiedingen genoemd van 695 dollar installatiekosten plus 19 dollar per maand, al verschillen de voorwaarden per locatie en netbeheerder. 147

Dat maakt de aanschafdrempel veel lager dan bij een traditionele koop. Daar staat tegenover dat de klant niet volledig zelf bepaalt wanneer de batterij wordt geladen of ontladen.

Wat is een virtuele energiecentrale?

Een virtuele energiecentrale — in het Engels: virtual power plant, of VPP — is geen gebouw met één grote generator. Het is software die duizenden verspreide apparaten aanstuurt alsof ze samen één energiecentrale vormen.

Dat kunnen onder meer zijn:

• thuisbatterijen;
• zonnepanelen;
• elektrische auto’s en laadpalen;
• slimme thermostaten;
• elektrische boilers;
• gebouwen met regelbaar energieverbruik.

De software kan batterijen opladen wanneer elektriciteit ruim beschikbaar of goedkoop is. Tijdens dure uren met een hoge vraag kan het systeem stroom terugleveren of het verbruik van aangesloten apparaten tijdelijk verlagen. Zo ontstaat waarde uit het prijsverschil tussen goedkope en dure uren en, waar de marktregels dat toestaan, uit vergoedingen voor capaciteit en netwerkdiensten. 67

Waarom hebben energieleveranciers hier belangstelling voor?

Een virtuele energiecentrale kan stap voor stap worden opgebouwd op locaties die al op het elektriciteitsnet zijn aangesloten. Daardoor hoeft niet eerst één grote centrale te worden gebouwd. De batterijen kunnen bovendien worden ingezet op plekken waar een lokaal deel van het net tegen zijn grenzen aanloopt.

Volgens het Amerikaanse National Renewable Energy Laboratory kunnen samengevoegde, gedistribueerde energiebronnen diensten leveren op het schaalniveau en met de kwaliteit van een traditionele elektriciteitscentrale. Ze kunnen helpen om tijdens piekuren voldoende vermogen beschikbaar te houden en de afhankelijkheid van zogenoemde piekcentrales te verminderen. 2

Piekcentrales, vaak gascentrales, worden vooral ingeschakeld wanneer de vraag tijdelijk uitzonderlijk hoog is. Een VPP kan zulke pieken deels opvangen zonder dat voor elk nieuw capaciteitsprobleem een nieuwe centrale, hoogspanningsverbinding of netaansluiting nodig is. Ook uitbreidingen van distributienetten kunnen in sommige gevallen worden uitgesteld.

Het Amerikaanse ministerie van Energie (DOE) schatte dat een groei naar 80 tot 160 gigawatt aan VPP-capaciteit in 2030 — ongeveer drie keer de toenmalige omvang — de betrouwbaarheid van het net en verdere elektrificatie zou kunnen ondersteunen. 4

Is een VPP goedkoper dan een grote batterij of vraagsturing?

Niet automatisch. Een virtuele energiecentrale heeft wel enkele duidelijke voordelen:

• snelle uitbreiding: er kunnen voortdurend nieuwe huishoudens en apparaten worden toegevoegd;
• modulariteit: een storing in één batterij schakelt niet meteen het hele systeem uit;
• lokale inzetbaarheid: capaciteit kan worden gebruikt op plaatsen waar het net onder druk staat;
• dubbele functie: dezelfde batterij biedt thuis noodstroom en helpt tegelijk het net.

Een grote batterij van een netbeheerder kan eenvoudiger te besturen en te onderhouden zijn. Ook vraagsturing bij grote zakelijke verbruikers kan in bepaalde situaties goedkoper zijn per kilowatt. Daartegenover staat dat een VPP afhankelijk is van communicatieverbindingen, cybersecurity, voldoende deelname van klanten en de daadwerkelijke prestaties van duizenden afzonderlijke apparaten. 37

De kracht van het model zit dus niet in één universeel laagste prijs, maar in de combinatie van snelheid, flexibiliteit en de extra waarde die batterijen op lokaal niveau kunnen leveren.

Wat hebben consumenten eraan?

Voor huishoudens kan het model drie voordelen combineren: noodstroom bij een storing, een lager maandbedrag dan bij een volledige aankoop en mogelijk lagere energiekosten. De aanbieder neemt vaak de aanschaf, het onderhoud en de aansturing van de batterij op zich.

Daar zijn voorwaarden aan verbonden. De aanbieder krijgt meestal het recht om de batterij op bepaalde momenten te gebruiken. Een klant kan bovendien vastzitten aan een specifiek energiecontract, opzegkosten of andere voorwaarden. Ook kan het systeem een minimale noodvoorraad achter de hand houden, waardoor niet alle capaciteit beschikbaar is om tijdens een netgebeurtenis terug te leveren. Bij Base Power is het batterijaanbod gekoppeld aan de energiedienst en verschillen de voorwaarden per regio. 87

Een laag maandbedrag is daarom niet hetzelfde als gratis opslag. Consumenten moeten vooral kijken naar de totale energierekening, de looptijd, de eigendom van de batterij, de opzegregels en de hoeveelheid stroom die tijdens een storing gegarandeerd beschikbaar blijft.

Waarom lopen Texas en Californië voorop?

Texas en Californië hebben sterke economische redenen om flexibele, verspreide capaciteit te benutten. Beide staten kennen hoge piekbelastingen, grote aantallen zonnepanelen en batterijen, actieve programma’s voor energie- en netwerkdiensten en terugkerende zorgen over de betrouwbaarheid van het stroomnet.

De concentratie in deze staten is deels het gevolg van regelgeving en marktstructuur, niet alleen van technologie. Voor landelijke groei zijn onder meer passende nettarieven, toegang tot energiemarkten, regels voor netaansluitingen en vergoedingen voor lokale netvoordelen nodig.

Kan dit de groei van AI en elektrificatie opvangen?

Datacenters voor AI, elektrische auto’s, warmtepompen en industriële elektrificatie verhogen zowel de totale elektriciteitsvraag als de kosten van korte pieken. Een virtuele energiecentrale kan een groot datacenter niet zelfstandig van stroom voorzien. Wel kan zij elders op het net vraag verminderen of opgeslagen energie beschikbaar maken, zodat capaciteit vrijkomt terwijl nieuwe centrales en kabels worden gebouwd.

Het DOE ziet VPP’s daarom als een instrument voor betaalbaarheid, betrouwbaarheid en veerkracht naarmate de economie verder elektrificeert. 7

De marktprognose blijft onzeker

Er wordt een groei genoemd van een markt van 7,4 miljard dollar nu naar meer dan 30 miljard dollar in 2033. Dat is een mogelijke marktprognose, maar prognoses zijn geen bewijs dat die groei zeker plaatsvindt. Voor deze exacte bedragen is in de beschikbare bronnen geen voldoende betrouwbare bevestiging gevonden.

De onderliggende economische redenering is wel sterker onderbouwd: een aanbieder kan een thuisbatterij goedkoop aanbieden wanneer de gezamenlijke inkomsten uit noodstroom, energielevering, capaciteit en netwerkdiensten hoger zijn dan de kosten voor aankoop, installatie, financiering en beheer. De thuisbatterij wordt daarmee niet alleen een apparaat voor één huishouden, maar ook een kleine schakel in een groter, digitaal aangestuurd energiesysteem.