Wat Macron en Mohammed bin Salman in Parijs bespreken: energie, routes en regionale veiligheid

Het bezoek van de Saudische kroonprins Mohammed bin Salman aan Parijs draait naar verwachting om een combinatie van crisisdiplomatie en economische afspraken. President Emmanuel Macron en de Saudische leider bespreken regionale stabiliteit, energiezekerheid, transport en logistiek. Ook worden akkoorden op het gebied van gezondheid, transport en energie verwacht. 1246

De meest urgente kwestie is de ontwrichting van de Straat van Hormuz. Het scheepvaartverkeer door deze strategische waterweg is sterk teruggelopen na aanvallen en Iraanse voorstellen om bepaalde schepen te weren. Daardoor zoeken Golfproducenten en internationale afnemers naar manieren om minder afhankelijk te zijn van één maritiem knelpunt.

Waarom Hormuz alternatieve routes zo dringend maakt

De Straat van Hormuz is een cruciale uitvoerroute voor energie uit de Golf. Wanneer de passage onveilig of onbetrouwbaar wordt, volstaat het niet om simpelweg een andere haven te kiezen. Er moeten voldoende pijpleidingen, havens, tankers, spoorverbindingen en verzekeringscapaciteit beschikbaar zijn. Ook moet de vervangende route politiek en militair toegankelijk blijven.

Daarom gaat het in Parijs waarschijnlijk vooral om weerbaarheid, niet om een snelle en volledige vervanging van Hormuz. Saudi-Arabië transporteert al ruwe olie via de East-West Pipeline naar Yanbu aan de Rode Zee, waardoor de Straat van Hormuz wordt omzeild. 14 Bestaande alternatieven kunnen echter niet onmiddellijk dezelfde volumes verwerken als de verstoorde waterweg.

Welke alternatieven liggen op tafel?

Functionarissen van het Franse presidentschap hebben gezegd dat de gesprekken gaan over het diversifiëren van energie- en logistieke routes. Daarbij worden maritieme verbindingen, pijpleidingprojecten en regionale spoorlijnen genoemd. 111

De voorstellen vallen grofweg uiteen in drie categorieën:

• Omaanse havens: Een groter gebruik van havens aan de Arabische Zeekust van Oman kan de Golfhandel een uitgang buiten de Perzische Golf bieden en de afhankelijkheid van Hormuz verkleinen. Oman is bovendien betrokken bij gesprekken over nieuwe afspraken voor de scheepvaart door de zeestraat. 818
• Pijpleidingen en exportterminals: Extra Saudische of grensoverschrijdende pijpleidingcapaciteit kan meer olie naar exportterminals aan de Rode Zee, de Middellandse Zee of elders transporteren. De bestaande route naar Yanbu laat zien hoe waardevol infrastructuur richting het westen is, maar beschikbare berichtgeving bevestigt niet dat een nieuwe uitbreiding al is goedgekeurd. 114
• Spoor- en logistieke corridors: Nieuwe of verbeterde spoorlijnen kunnen productiecentra in de Golf en het Midden-Oosten verbinden met havens en markten verder westelijk, waaronder Europa. Daarvoor zijn vergaande grensoverschrijdende afspraken, financiering en veiligheidsgaranties nodig. 111

Deze plannen worden beschreven als opties die worden onderzocht, niet als een definitief netwerk. De beschikbare berichtgeving bevestigt geen definitieve projectenlijst, financieringspakket, deelnemende Franse bedrijven of bouwplanning. 111

Wat Frankrijk kan bijdragen

De relatie tussen Frankrijk en Saudi-Arabië krijgt een formeler strategisch kader met de eerste bijeenkomst van de Frans-Saudische Raad voor Strategisch Partnerschap. 2714

Een gerelateerde Frans-Saudische taskforce moet naar verwachting energie- en logistieke verbindingen tussen het Midden-Oosten en Europa onderzoeken. In de praktijk kan die samenwerking helpen om een lange lijst ideeën terug te brengen tot projecten die zowel strategisch belangrijk als commercieel financierbaar zijn.

De mogelijke Franse rol gaat dus verder dan het leveren van materieel. Franse bedrijven zouden kunnen worden betrokken bij engineering, havens, spoor, energie en logistiek als projecten de overlegfase voorbij komen. De beschikbare berichtgeving wijst echter op mogelijke toekomstige commerciële betrokkenheid, niet op reeds toegewezen contracten.

Waarom een omweg rond Hormuz het risico niet wegneemt

Alternatieve routes hebben hun eigen knelpunten. Saudische exporten die via Yanbu naar het westen gaan, blijven uiteindelijk blootstaan aan risico’s rond de Rode Zee en Bab el-Mandeb, de zuidelijke toegang tussen de Rode Zee en de Golf van Aden.

Houthi’s hebben gedreigd Saudische maritieme routes te blokkeren en aanvallen op schepen hebben al dodelijke slachtoffers geëist. Ook zijn Saudische olietransporten over de Rode Zee moeilijker te volgen geworden doordat tankers hun identificatiesignalen uitschakelen uit angst voor aanvallen.

Daarmee ontstaat een lastige strategische afweging: olie naar het westen transporteren kan de directe afhankelijkheid van Hormuz verminderen, maar kan tegelijkertijd meer verkeer concentreren rond een andere betwiste corridor. Een route is pas een echte achtervang als zij voldoende capaciteit heeft en open kan blijven onder militaire, politieke en commerciële druk.

Iraanse druk en de diplomatieke achtergrond

Iran gebruikt scheepvaartroutes, handelsverbindingen en energie-infrastructuur als drukmiddel in de confrontatie met de Verenigde Staten en hun bondgenoten. Volgens Golfambtenaren en analisten die door Reuters zijn aangehaald, probeert Teheran de kosten van een voortgezet conflict op te drijven en Washington tot een nieuwe regeling rond Hormuz te bewegen.

Iran heeft Golfstaten ook gewaarschuwd dat nieuwe Amerikaanse acties kunnen leiden tot aanvallen op olie-, energie- en waterinstallaties. Andere Iraanse verklaringen waarschuwden landen om niet mee te doen aan de Amerikaanse economische campagne. Teheran heeft bovendien betoogd dat de door Washington aangekondigde economische druk zal mislukken.

Tegelijkertijd zeggen Iraanse functionarissen dat onderhandelingen met Oman over een scheepvaartroute door Hormuz hun laatste fase zijn ingegaan. Teheran waarschuwt echter dat zo’n akkoord geen veilige vaart hoeft te garanderen.

Die tegenstrijdige signalen maken de ontmoeting in Parijs zowel een gesprek over infrastructuur als een verzekering tegen diplomatiek falen. Frankrijk en Saudi-Arabië kunnen corridors bespreken, maar hun levensvatbaarheid blijft afhankelijk van de vraag of de regionale spanningen voldoende afnemen om schepen, pijpleidingen en grensoverschrijdende spoorlijnen betrouwbaar te laten functioneren.

Wat levert het bezoek waarschijnlijk op?

Het bezoek zal naar verwachting vooral politieke richting, bilaterale akkoorden en een proces voor de beoordeling van strategische projecten opleveren — niet onmiddellijk een nieuwe energiecorridor. De twee leiders wonen ook de slotceremonie van de Esports World Cup in Parijs bij. Dat onderstreept de culturele en commerciële dimensie van de relatie naast de hardere agenda van energie en regionale veiligheid. 346

De centrale vraag is dan ook niet of Golfproducenten überhaupt een route om Hormuz heen kunnen vinden. Er bestaan al gedeeltelijke omwegen. De vraag is of die routes kunnen worden uitgebreid, gefinancierd en beschermd op een schaal die de weerbaarheid daadwerkelijk vergroot.

Voorlopig wijst het beschikbare bewijs op diversificatie, niet op vervanging. Hormuz blijft centraal staan, Oman maakt deel uit van het diplomatieke en logistieke plaatje, Saudische pijpleidingen bieden al een westelijke uitvoerroute en de onveiligheid op de Rode Zee laat zien hoe snel het ene knelpunt kan worden ingeruild voor het andere.