Waarom gelijktijdige droogte tarwe wereldwijd veel duurder kan maken

Droogte wordt pas echt een wereldwijde prijsschok wanneer ernstige waterschaarste grote delen van het tarweareaal treft tijdens de kwetsbaarste groeimaanden — en dat bovendien in meerdere productieregio’s tegelijk gebeurt. Een studie in Earth’s Future schat dat deze vorm van wijdverspreide waterstress ongeveer 74% verklaarde van de jaarlijkse schommelingen in de wereldwijde tarweprijs tussen 2000 en 2021.

Dat is een sterke statistische samenhang, maar geen bewijs dat droogte elke prijsbeweging heeft veroorzaakt. Ook voorraden, energie- en kunstmestkosten, handelsbeleid, transportproblemen, conflicten en de vraag naar tarwe spelen een rol.

Een nieuwe manier om droogterisico te meten

In plaats van droogte per land afzonderlijk te tellen, ontwikkelden de onderzoekers een indicator voor ernstige waterschaarste in wereldwijde tarwegebieden. Die maatstaf combineert drie factoren:

• Omvang: hoeveel landbouwgrond voor tarwe wordt getroffen;
• Duur: hoe lang de waterschaarste aanhoudt; en
• Timing: of het tekort optreedt in maanden waarin tarwe bijzonder gevoelig is voor waterstress.

Zo ontstaat een beeld van een marktrisico dat losse lokale droogtes over het hoofd kunnen zien: meerdere belangrijke graanschuren die tegelijkertijd minder productiemogelijkheden hebben. Het concept van ernstige waterschaarste houdt rekening met zowel de geografische omvang als de duur van droogte in wereldwijde graanproductie.

Van 5% naar meer dan 15% van het tarweareaal

In een gemiddeld jaar werd ongeveer 5% van het wereldwijde tarweareaal getroffen door ernstige waterschaarste. In uitzonderlijk droge jaren — waaronder 2000, 2010, 2012 en 2020 — liep dat aandeel op tot meer dan 15%.

De onderzoekers vonden een duidelijker verband tussen waterschaarste en de prijs van tarwe dan tussen waterschaarste en de prijs van maïs. Voor rijst vonden ze geen vergelijkbare relatie. Dat verschil past bij het belang van internationaal verhandelde tarwe en bij de verschillende productie- en marktstructuren van rijst en maïs. Het bewijst echter niet dat één enkele factor het verschil verklaart.

Waarom gelijktijdige droogte zo riskant is

Een droogte in één producerend land leidt niet automatisch tot een wereldwijde prijsexplosie. Andere exporteurs kunnen een deel van het tekort soms opvangen. Het risico neemt sterk toe wanneer droogte meerdere grote productie- of exportregio’s tegelijk treft. Dan heeft de markt minder mogelijkheden om de weggevallen aanvoer te vervangen.

Daarom is de wereldwijde dekking van de indicator belangrijk. De onderzoekers behandelen gelijktijdige blootstelling als één samenhangend risico voor de aanvoer, in plaats van als een verzameling losstaande lokale rampen. Eerder onderzoek wees eveneens op een sterke samenhang tussen ernstige waterschaarste in de tarwegebieden van grote exporteurs en schommelingen in de tarweprijs.

Wat gebeurt er bij 2 °C en 3 °C opwarming?

De klimaatscenario’s uit de studie wijzen op aanzienlijk hogere gemiddelde tarweprijzen:

• Ongeveer 273 dollar per ton bij 2 °C opwarming;
• Ongeveer 364 dollar per ton bij 3 °C opwarming.

Die hoogste raming is ongeveer drie keer zo hoog als de voor inflatie gecorrigeerde wereldwijde tarweprijs uit 2010 die in de studie als vergelijking wordt gebruikt. Het gaat om modelramingen voor scenario’s, niet om een voorspelling voor een specifiek kalenderjaar of om een gegarandeerde marktprijs.

De conclusie is dus niet dat elke ton tarwe automatisch drie keer zo duur wordt. Wel kunnen vaker voorkomende of zwaardere klimaatschokken het gemiddelde prijsniveau verhogen en de kans op scherpe prijspieken vergroten.

Tot 60% van het huidige tarweareaal kan tegelijk met schaarste te maken krijgen

De vooruitzichten voor de langere termijn zijn nog ingrijpender. Zonder klimaatbeleid op een scenario met hoge uitstoot zou tegen het einde van deze eeuw tot 60% van het huidige tarweareaal gelijktijdig met ernstige waterschaarste te maken kunnen krijgen. Onder de huidige omstandigheden gaat het om ongeveer 15%. Klimaatstabilisatie in lijn met het Klimaatakkoord van Parijs zou het risico aanzienlijk verkleinen, maar niet volledig wegnemen.

Deze 60% is het aandeel van het areaal dat aan een gelijktijdige gebeurtenis van waterschaarste wordt blootgesteld. Het is geen voorspelling dat 60% van de tarweproductie verdwijnt. De uiteindelijke gevolgen hangen ook af van aanpassing, gewasveredeling, irrigatie, zaaibeslissingen, handel en het beleid rond voedselvoorraden.

De huidige markt laat zien hoe risico’s zich opstapelen

Recente bewegingen op de tarwemarkt maken duidelijk waarom klimaatrisico niet los kan worden gezien van geopolitiek en logistiek. Volgens CGIAR lagen de tarweprijzen bijna 25% boven het niveau van januari 2026, nadat wijdverspreide droogte en verstoringen van de scheepvaart op de Zwarte Zee de wereldwijde aanvoer onder druk hadden gezet. ^C Reuters meldde later dat tarwefutures in Chicago sinds begin juli meer dan 17% waren gestegen, doordat aanvallen op graaninfrastructuur aan de Zwarte Zee de verwachtingen voor de aanvoer verslechterden. ^R

Deze ontwikkelingen vormen geen zuivere test van de studie in Earth’s Future. De huidige prijsbewegingen zijn het resultaat van een combinatie van droogte, aanvallen, scheepvaartproblemen en veranderende handelsstromen. Ze laten wel zien wat de kern van de studie betekent: een klimaatgerelateerd productieprobleem kan veel ontwrichtender worden wanneer ook de routes tussen exporteurs en importeurs onder druk staan.

Droogte is een internationaal marktrisico

De boodschap voor beleid gaat daarom verder dan waterbeheer op afzonderlijke boerderijen. Overheden en voedingsbedrijven moeten rekening houden met risico’s die in verschillende productieregio’s tegelijk optreden, bijvoorbeeld via:

• betere droogtemonitoring tijdens de gevoeligste groeifasen van tarwe;
• aanpassing van gewassen en ontwikkeling van sterkere rassen;
• klimaatbeleid om de toename van gelijktijdige waterschaarste te beperken;
• meer diversiteit in handelsroutes en importbronnen; en
• noodmaatregelen voor voedsel en voorraadbeheer om kwetsbare consumenten te beschermen.

De kern is eenvoudig: een lokale droogte kan lokaal blijven, maar gelijktijdige droogte in meerdere grote tarweregio’s kan zich door wereldwijde toeleveringsketens verspreiden en voedsel wereldwijd minder betaalbaar maken. Door die gezamenlijke blootstelling te meten, kunnen beleidsmakers een volgende prijsschok beter voorzien.