Zes EU-landen willen Europese heffing op extra olie- en energiewinsten

De hernieuwde oproep draait om een eenvoudige politieke vraag: moeten energiebedrijven die door een geopolitieke crisis uitzonderlijk veel verdienen, een deel van die winst bijdragen aan steun voor consumenten en bedrijven? Duitsland, Italië, Oostenrijk, Polen, Portugal en Spanje vinden van wel. In een gezamenlijke brief vragen zij de Ierse minister van Financiën om een EU-breed kader voor een heffing op overwinsten te bespreken tijdens de vergadering van de Europese ministers van Financiën op 18 en 19 september in Dublin. ^RA

Van vijf naar zes landen

De coalitie is uitgebreid sinds de eerste oproep in april. Polen heeft zich inmiddels aangesloten bij Duitsland, Italië, Oostenrijk, Portugal en Spanje. De zes landen willen voorkomen dat lidstaten ieder afzonderlijk een andere heffing invoeren. Zo'n lappendeken kan volgens de initiatiefnemers leiden tot concurrentieverstoringen binnen de interne markt. ^RA

De directe aanleiding is de sterke stijging van de energieprijzen door het conflict met Iran en verstoringen van de scheepvaart door de Straat van Hormuz. Als olie- en gasleveringen beperkt blijven, kunnen hoge brandstofprijzen langer aanhouden. Dat kan de inflatie verder aanwakkeren en huishoudens en kleinere ondernemingen relatief zwaar raken. ^AE

Waarom de winstcijfers de discussie aanjagen

De roep om een heffing krijgt extra gewicht door de winstcijfers van grote oliebedrijven. ExxonMobil meldde over april tot en met juni een winst van 14,53 miljard dollar; Chevron kwam uit op 12,07 miljard dollar. Beide bedrijven presteerden daarmee aanzienlijk beter dan een jaar eerder. Andere ramingen zetten de gezamenlijke winst van vijf westerse olieconcerns in het tweede kwartaal op ongeveer 48 miljard dollar. ^BD

De bedragen die in de discussie rondgaan, moeten wel met de nodige voorzichtigheid worden gelezen. Schattingen van bijna 40 miljard euro aan winst voor zes bedrijven en 17,9 miljard euro aan wereldwijde ‘overwinst’ bij acht bedrijven hangen af van de geselecteerde ondernemingen, de wisselkoers, de gebruikte boekhoudkundige maatstaf en vooral van de definitie van ‘overwinst’. Een beperktere schatting komt voor acht bedrijven uit op 7,5 miljard euro aan extra winst die in de eerste helft van 2026 aan activiteiten in de EU wordt toegeschreven. ^N

Portugal kiest al voor een nationale maatregel

Portugal is verder gegaan dan alleen pleiten voor Europees beleid. De regering heeft een tijdelijke heffing van 33 procent goedgekeurd op het deel van de buitengewone winst van olie- en raffinagebedrijven dat in 2026 wordt behaald. De maatregel is bedoeld om middelen vrij te maken en tegelijk te laten zien dat een gerichte aanpak uitvoerbaar kan zijn. ^E

Volgens de berichtgeving wordt de heffing toegepast op het deel van de winst dat meer dan 20 procent boven het gemiddelde van 2024 en 2025 uitkomt.

Model uit de energiecrisis van 2022

De zes landen verwijzen naar de tijdelijke ‘solidariteitsbijdrage’ die de EU na de energiecrisis van 2022 invoerde. Het idee is niet om alle winst van energiebedrijven extra te belasten, maar om tijdelijk een heffing te leggen op winst die duidelijk boven een historische referentie uitkomt.

De landen willen bovendien dat de Europese Commissie niet alleen naar olieproductie kijkt, maar ook naar raffinagemarges. Raffinaderijen kunnen immers sterk profiteren van hogere brandstofprijzen, ook wanneer de ruwe olie zelf uit het buitenland komt. Ook het Europees Parlement heeft erop gewezen dat beperkingen aan de aanbodzijde buitengewone winsten in de energiesector kunnen veroorzaken en heeft een tijdelijke solidariteitsbijdrage als mogelijke reactie genoemd. ^G

De grootste hindernis is politiek

Technisch is een heffing mogelijk, maar politiek ligt de zaak veel moeilijker. De Europese Commissie had in april nog geen toezegging gedaan voor een dergelijke maatregel en sprak slechts over het onderzoeken van gerichte crisisinstrumenten. ^R

Ook binnen Duitsland bestaat geen overeenstemming. Minister van Financiën Lars Klingbeil en zijn sociaaldemocratische SPD steunen een gesprek over een Europees kader. De CDU verzet zich echter tegen het voorstel. ^E Daarnaast moeten de lidstaten het eens worden over de reikwijdte, de referentieperiode, de definitie van overwinst en de manier waarop de opbrengsten worden gebruikt.

De kern van het voorstel is daarmee duidelijk: de landen willen een deel van crisisgerelateerde winsten uit olieproductie en raffinage terugsluizen naar consumentenbescherming en steun voor de energiesector. De steun groeit en Portugal heeft al een nationaal voorbeeld gecreëerd, maar een uitgewerkt EU-plan en voldoende politieke steun zijn er nog niet.