De wereldwijde raffinageklem: waarom benzine en diesel losraken van de olieprijs

Minder handel, hogere marges

De internationale handel over zee in geraffineerde producten krimpt op het moment dat landen met tekorten juist meer import nodig hebben. Golf-ladingen worden beperkt en Russische diesel valt grotendeels weg. Dat leidt tot regionale tekorten, grotere prijsverschillen tussen markten en sterk oplopende termijnprijzen voor benzine en diesel.

De gevolgen zijn zichtbaar in de raffinagemarges. Raffinaderijen in de Verenigde Staten krijgen door de recordhoge of bijna recordhoge marges een sterke prikkel om hun installaties zo intensief mogelijk te benutten en meer brandstof te exporteren. Ook exportgerichte raffinaderijen in India profiteren van de hoge bezettingsgraad. Maar zelfs deze bedrijven hebben operationele grenzen. Extra vaten uit de VS en India kunnen de weggevallen Golf- en Russische volumes niet volledig vervangen en herstellen geen verstoorde scheepvaartroutes.

Waarom diesel het grootste knelpunt vormt

Volgens het IEA lag de uitvoer van diesel uit Rusland, het Midden-Oosten en grote Aziatische leveranciers in juli 1,3 miljoen vaten per dag lager dan een jaar eerder — ongeveer een vijfde van de handel in diesel over zee.

Diesel is essentieel voor vrachtwagens, landbouwmachines, bouwmaterieel en veel industriële processen. Een tekort werkt daardoor snel door in transport- en productiekosten. Ook vliegtuigbrandstof wordt duurder, waardoor luchtvaartmaatschappijen met hogere kosten te maken krijgen. Voor automobilisten is het effect het meest direct zichtbaar aan de pomp, maar de bredere gevolgen lopen via logistiek en voedselproductie door in de economie.

Vraag blijft hoog, voorraden zijn laag

De zomerse vraag naar autorijden, een grotere elektriciteitsvraag tijdens perioden van extreme hitte en de latere seizoensvraag naar middeldistillaten — waaronder diesel — maken het moeilijk om voorraden opnieuw op te bouwen. Benzine- en dieselvoorraden liggen in belangrijke markten rond meerjarige dieptepunten. In Azië zouden de benzinevoorraden volgens ramingen tot het einde van 2026 onder het vijfjaarsgemiddelde kunnen blijven.

Dat maakt de markt bijzonder kwetsbaar. Een nieuwe storing bij een raffinaderij, een scheepvaartprobleem, een orkaan of onverwacht sterke vraag kan de prijzen opnieuw snel opdrijven, omdat er nauwelijks een voorraadbuffer beschikbaar is.

Waarom nieuwe capaciteit niet meteen helpt

De ongeveer 500.000 vaten per dag aan nieuwe raffinagecapaciteit in India en het Midden-Oosten kan de situatie aan de marge verbeteren, vooral wanneer die installaties geschikt zijn voor de uitvoer van middeldistillaten. Toch is dit volume klein vergeleken met de uitval van meerdere miljoenen vaten per dag. Bovendien hoeft nieuwe capaciteit niet direct op volle kracht te draaien en kan ze de Straat van Hormuz niet heropenen of beschadigde raffinaderijen herstellen.

De nieuwe installaties herstellen daarom niet meteen de buffer die de wereldwijde brandstofmarkt is kwijtgeraakt.

Wanneer kan de markt ontspannen?

Een duurzame verbetering hangt minder af van extra ruwe olie dan van vier ontwikkelingen: het herstel van de scheepvaart door het Midden-Oosten, de reparatie en herstart van beschadigde raffinaderijen, het beëindigen van Russische exportbeperkingen en een grotere Chinese uitvoer van geraffineerde producten.

Zolang meerdere van die factoren niet tegelijk verbeteren en de voorraden niet zijn aangevuld, zullen raffinagemarges waarschijnlijk hoog blijven. Brandstofprijzen kunnen daardoor losgekoppeld blijven van de olieprijs en de markt blijft gevoelig voor een nieuwe geopolitieke of operationele schok.