Amerikaanse staatsschuld passeert 40 biljoen dollar: dreigt nu een wereldwijde kredietcrisis?

De Amerikaanse staatsschuld is voor het eerst boven de 40 biljoen dollar uitgekomen. Dat indrukwekkende getal veroorzaakt op zichzelf geen wereldwijde kredietcrisis. De betekenis zit vooral in wat de mijlpaal zegt over de toekomst: Washington moet grote hoeveelheden nieuwe staatsleningen blijven uitgeven, terwijl beleggers tegelijk een hogere vergoeding vragen voor inflatie, geopolitieke onzekerheid en budgettaire risico’s.

Die combinatie drijft de langetermijnrentes op staatsleningen op, van de Verenigde Staten tot Europa en Japan. Zo ontstaat een risico op een zichzelf versterkende schuldenspiraal: hogere rentes verhogen de rentelasten, hogere rentelasten vergroten de begrotingstekorten en grotere tekorten vragen om nog meer leningen.

Wat de obligatiemarkt vertelt

De duidelijkste signalen komen uit de markt voor langlopende staatsobligaties. De rente op 30-jarige Amerikaanse staatsleningen, de zogenoemde Treasuries, steeg boven 5%. Dat was het hoogste niveau sinds 2007. In Japan naderde de rente op 10-jarige staatsleningen 3%, een niveau dat daar ongeveer drie decennia niet was gezien. Ook de langetermijnrentes in Duitsland en Frankrijk bereikten het hoogste niveau in jaren.

De Franse 30-jaarsrente kwam uit op het hoogste niveau sinds 2008. De vergelijkbare Duitse rente bereikte het hoogste niveau sinds 2011. Dat is niet alleen relevant voor overheidsbegrotingen. Staatsrentes vormen een belangrijke referentie voor hypotheekrentes, bedrijfsleningen en de rendementseisen van beleggers op financiële markten.

De markt reageert bovendien niet uitsluitend op het Amerikaanse schuldbedrag. Hogere energieprijzen, geopolitieke spanningen en de verwachting dat rentes langer hoog blijven, spelen eveneens een rol. Reuters meldde dat Europese obligatierentes opliepen tijdens de oorlog tussen de Verenigde Staten en Israël enerzijds en Iran anderzijds, omdat duurdere energie de vrees aanwakkerde dat de inflatie hardnekkig blijft.

Verenigde Staten: meer schuld, een zwaardere rentelast

Volgens gegevens van het Amerikaanse ministerie van Financiën bedroeg de totale Amerikaanse overheidsschuld ongeveer 40,05 biljoen dollar. Een decennium eerder was dat 19,4 biljoen dollar. In het totaal zitten zowel de schuld bij het publiek als interne overheidsschulden. Ongeveer 32,27 biljoen dollar was in handen van het publiek en andere private beleggers; circa 7,78 biljoen dollar betrof schuld binnen de overheid.

De kern van het probleem is niet dat de Verenigde Staten plotseling geen geld meer kunnen lenen. Amerikaanse staatsleningen gelden nog altijd als een van de belangrijkste veilige beleggingen ter wereld. De zorg is dat aanhoudende begrotingstekorten een blijvend groot aanbod van obligaties veroorzaken. Nieuwe schuld moet bovendien worden uitgegeven tegen rentes die veel hoger liggen dan tijdens het tijdperk van extreem goedkoop geld.

Dat kan leiden tot een feedbacklus:

1. Grote begrotingstekorten vragen om meer uitgifte van Amerikaanse staatsleningen.
2. Beleggers verlangen hogere rentes om het extra aanbod op te nemen en zich te beschermen tegen inflatie en budgettaire onzekerheid.
3. Hogere rentes maken het duurder om bestaande schuld bij afloop te herfinancieren.
4. De oplopende rentelasten vergroten toekomstige tekorten, tenzij de overheid bezuinigt of meer inkomsten binnenhaalt.

Dit proces verloopt doorgaans geleidelijk en leidt niet van de ene op de andere dag tot een crisis. Wel verliezen overheden budgettaire speelruimte. Bij een recessie, oorlog of financiële schok is er dan minder ruimte om steunmaatregelen te nemen zonder de schuld verder te laten oplopen.

Ook de sterke investeringsgolf in Amerikaanse kunstmatige intelligentie en datacenters kan in theorie concurreren om hetzelfde wereldwijde spaargeld. Op basis van de beschikbare gegevens is echter niet vast te stellen dat dit de belangrijkste oorzaak van de wereldwijde uitverkoop van obligaties is.

Japan: minder vraag naar Amerikaanse staatsleningen, maar geen massale vlucht

Japan is nog altijd de grootste buitenlandse houder van Amerikaanse staatsleningen. Toch daalde de Japanse positie van 1,143 biljoen dollar in mei naar 1,116 biljoen dollar in juni, een afname van ongeveer 26,4 miljard dollar. Japanse beleggers verkochten in het eerste kwartaal daarnaast netto voor 29,6 miljard dollar aan Amerikaanse staats-, overheidsgerelateerde en lokale leningen.

Minder Japanse vraag kan extra druk zetten op de Amerikaanse obligatiemarkt, omdat Japan een belangrijke bron van internationaal kapitaal is. Maar één maand met lagere tegoeden — of een kwartaal met nettoverkopen — bewijst geen volledige terugtrekking uit Amerikaanse staatsleningen. De resterende Japanse portefeuille is nog altijd omvangrijk. Ook blijkt uit de cijfers niet dat Japan de belangrijkste oorzaak is van de wereldwijde stijging van obligatierentes.

Japan wordt bovendien zelf geconfronteerd met een herwaardering van zijn obligatiemarkt. De rente op 10-jarige Japanse staatsleningen naderde 3%, het hoogste niveau in ongeveer dertig jaar, terwijl beleggers hun verwachtingen voor inflatie en rente bijstelden.

Duitsland: meer veilige obligaties op een al gespannen markt

De Duitse financieringskosten zijn gestegen, ook al blijven Duitse staatsleningen — Bunds — een belangrijke veilige referentie binnen de eurozone. De 10-jaarsrente kwam uit op 3,2138%, het hoogste niveau sinds 2011, volgens LSEG-gegevens die door The Guardian werden aangehaald.

Een deel van die stijging weerspiegelt de wereldwijde opwaartse beweging van rentes. Daarnaast wijzen de Duitse plannen voor hogere defensie- en investeringsuitgaven op meer nieuwe staatsleningen. Die uitgaven kunnen de economische activiteit ondersteunen, maar vergroten ook het aanbod van hoog aangeschreven staatsobligaties op een moment dat beleggers opnieuw bekijken hoeveel overheidsschuld de markt kan absorberen.

De beleidsafweging wordt daardoor lastiger. Begrotingsuitgaven kunnen een zwakke economie ondersteunen, maar hogere financieringskosten maken die steun duurder en beperken de ruimte in toekomstige begrotingen.

Verenigd Koninkrijk: bijna 3 biljoen pond schuld en minder budgettaire ruimte

De Britse overheidsschuld bleef eind juli 2026 net onder de grens van 3 biljoen pond. Het Britse Office for National Statistics meldde dat de overheid in juli 1,8 miljard pond moest lenen. Dat was 700 miljoen pond meer dan in dezelfde maand een jaar eerder en 2,3 miljard pond boven de prognose van het Office for Budget Responsibility, de onafhankelijke Britse begrotingswaakhond.

In de eerste vier maanden van het begrotingsjaar 2026–27 kwam de nieuwe schuld uit op 56,7 miljard pond. Uit afzonderlijke berichtgeving bleek bovendien dat de uitgaven aan sociale uitkeringen in juli 2 miljard pond hoger lagen dan een jaar eerder.

Daar komen de rentelasten op de bestaande schuld bij. Volgens het Britse ministerie van Financiën lagen de kosten voor schuldendienstverlening zowel in 2023–24 als in 2024–25 boven 100 miljard pond. Dat komt neer op ongeveer één pond van elke tien pond aan overheidsuitgaven.

Deze cijfers betekenen niet automatisch dat beleggers elk vertrouwen in het Verenigd Koninkrijk verliezen. Ze laten wel zien waarom hogere rentes op Britse staatsleningen, zogenoemde gilts, de budgettaire speelruimte snel kunnen verkleinen.

Frankrijk: het grootste politieke en budgettaire risico in Europa

Frankrijk loopt een specifieker risico dan Duitsland. De combinatie van hoge schuld en politieke verdeeldheid maakt het moeilijker om een geloofwaardig plan voor tekortreductie uit te voeren. De Franse staatsschuld bedraagt ongeveer 3,5 biljoen euro. De rentelasten kunnen tegen 2029 oplopen tot bijna 100 miljard euro.

De Franse 10-jaarsrente is richting 4% gegaan. In de eerste helft van het jaar stegen de Franse rentebetalingen met 19% ten opzichte van dezelfde periode een jaar eerder, tot 34,5 miljard euro.

Het gevaar wordt vaak omschreven als een ‘sneeuwbaleffect’. Als de gemiddelde rente op de overheidsschuld langdurig hoger ligt dan de economische groei, kan de schuld oplopen ten opzichte van de economie — zelfs zonder een nieuwe grote uitgavenstijging. Beleggers vragen Frankrijk daarom een hogere risicopremie dan andere grote eurolanden.

Dat is een serieus probleem voor de geloofwaardigheid en herfinanciering van de Franse overheid, maar het is nog geen algemene financieringsstop in de eurozone. Frankrijk is op dit moment vooral het belangrijkste politieke en budgettaire staart risico — een onwaarschijnlijke maar potentieel ingrijpende uitkomst — in de huidige herprijzing van obligaties.

Waarom herfinanciering nu zo belangrijk is

Overheden hebben tijdens de periode van uitzonderlijk lage rentes grote hoeveelheden schuld uitgegeven. Wanneer die obligaties aflopen, moeten ze worden vervangen door nieuwe leningen met de huidige, hogere couponrentes. Die aanpassing verloopt stapsgewijs, maar elke herfinancieringsronde kan de gemiddelde rente op de totale schuld verhogen.

Hogere energieprijzen maken de situatie ingewikkelder. Als een energieschok de inflatie hoog houdt, hebben centrale banken mogelijk minder ruimte om de rente te verlagen. Overheden moeten dan langer tegen hogere rentes lenen. Tegelijkertijd kan duurdere energie de groei afremmen, waardoor belastinginkomsten onder druk komen te staan.

Hetzelfde mechanisme raakt bedrijven en huishoudens. Staatsleningen vormen een ijkpunt voor private financiering. Als de staatsrente stijgt, worden bedrijfsleningen en hypotheken doorgaans duurder, wat investeringen en consumptie kan afremmen.

Komt er een wereldwijde staatsschuldencrisis?

De huidige gegevens wijzen eerder op langdurige financiële druk dan op een wereldwijde kredietcrisis die al is uitgebroken. Een staatsschuldencrisis ontstaat niet simpelweg omdat een land een bepaald schuldniveau overschrijdt. Doorslaggevend is of een overheid haar schuld nog kan blijven financieren.

Voor Europa geldt bovendien dat de eurozone inmiddels institutionele vangnetten heeft die tijdens de schuldencrisis van 2010–2012 niet in dezelfde vorm beschikbaar waren. Analisten wijzen erop dat deze vangnetten verklaren waarom hogere rentes niet automatisch leiden tot een staatsbankroet of een systeemwijde financieringsbreuk.

Het waarschijnlijkere scenario op korte termijn is minder spectaculair, maar economisch wel belangrijk: langdurig hogere langetermijnrentes, stijgende rentebetalingen, minder ruimte voor overheidsbeleid en zwakkere groei. De grens van 40 biljoen dollar onderstreept de omvang van de toekomstige Amerikaanse schulduitgifte. De reactie op de obligatiemarkt laat tegelijk zien dat beleggers steeds nadrukkelijker onderscheid maken tussen landen met sterke en zwakke budgettaire geloofwaardigheid.