Meta’s kinderveiligheidszaak: claims, een risico van $1,4 biljoen en grote veranderingen

Waarom deze zaak zo belangrijk is

In een federale rechtbank in Oakland staan de ontwerpkeuzes van Meta voor Facebook en Instagram centraal. California, Colorado, Kentucky en New Jersey voeren namens een partijoverstijgende coalitie van 29 Amerikaanse staten aan dat Meta jonge gebruikers langer op zijn platforms wilde houden, risico’s voor kinderen heeft gebagatelliseerd en privacywetten heeft overtreden.

De uitkomst kan gevolgen hebben voor zowel de financiën van Meta als de manier waarop Facebook en Instagram voor jonge gebruikers werken. De staten vragen om mogelijk zeer hoge civiele boetes én om veranderingen die het productontwerp rechtstreeks zouden raken.

Wat de staten Meta verwijten

Ontwerp gericht op langdurig en dwangmatig gebruik

Volgens de aanklagers gebruikte Meta functies die op betrokkenheid waren gericht om kinderen en tieners langer online te houden. Een belangrijk voorbeeld is eindeloos scrollen: gebruikers hoeven niet bewust te kiezen om door te gaan, omdat er automatisch nieuwe inhoud blijft verschijnen. De staten zeggen dat Meta op de hoogte was van zorgen over overmatig gebruik en het welzijn van jongeren, maar aandacht en advertentie-inkomsten toch voorrang bleef geven.

De aanklachten brengen die productstrategie in verband met gemelde risico’s zoals angst, depressie, problemen met het lichaamsbeeld en suïcidaliteit. Dit zijn beweringen van de staten in de rechtszaak; het is geen vaststelling dat Meta aansprakelijk is voor het veroorzaken van deze gevolgen.

Ouders en publiek zouden zijn misleid

De coalitie stelt ook dat Meta ouders en het publiek geruststelde met de boodschap dat zijn diensten veilig waren voor jonge gebruikers, terwijl informatie over mogelijke schade zou zijn achtergehouden of afgezwakt. Volgens de staten zijn die uitlatingen in strijd met consumentenbeschermingswetten.

Meta verwerpt het idee dat het bedrijf kinderen bewust verslaafd wilde maken of het publiek heeft misleid. De verdediging wijst op bestaande veiligheidsfuncties voor jongeren en betwist de uitleg die de staten aan het gedrag van het bedrijf geven.

Ook de gegevens van kinderen spelen een rol

De staten beweren dat Meta persoonlijke gegevens van kinderen heeft verzameld en gebruikt in strijd met de Amerikaanse federale wet Children’s Online Privacy Protection Act, naast relevante wetten van afzonderlijke staten. De privacyclaims richten zich vooral op gegevens van kinderen jonger dan 13 jaar en op de vraag of daarvoor de vereiste toestemming van ouders is verkregen.

Welke maatregelen eisen de staten?

De zaak draait niet alleen om een financiële schadevergoeding. De staten vragen om een landelijk gerechtelijk bevel dat Meta verplicht Facebook en Instagram voor jongere gebruikers aan te passen. Genoemde maatregelen zijn onder meer:

• strengere leeftijdsgrenzen of leeftijdsverificatie;
• procedures om toestemming of verificatie door ouders te controleren;
• het verwijderen of opnieuw ontwerpen van eindeloos scrollen; en
• aanpassingen aan andere functies die gebruikers lang moeten vasthouden, waaronder het tonen van aantallen likes.

Hoe ver zo’n bevel uiteindelijk zou gaan, hangt af van de bevindingen van de rechtbank en van de maatregelen die de rechter passend vindt. De overige 25 staten uit de coalitie zullen naar verwachting in latere procedures hun claims behandelen; zij doen dus niet allemaal mee aan dit eerste proces.

Hoe hoog kan de boete worden?

Meta heeft gezegd dat de theoretische maximale blootstelling ongeveer $1,4 biljoen kan bedragen. De staten hebben aangegeven dat een bedrag rond $200 miljard realistischer is, maar tot nu toe is geen definitieve boete opgelegd. Als er civiele sancties komen, bepaalt de rechter het uiteindelijke bedrag.

Het verschil tussen beide bedragen is belangrijk. De $1,4 biljoen is Meta’s inschatting van de maximale juridische blootstelling onder de aangevoerde claims. Het lagere bedrag weerspiegelt wat de staten waarschijnlijk daadwerkelijk willen nastreven. De zaak kan dus eindigen met een veel lagere boete, zonder financiële sanctie of met een schikking. De beschikbare berichtgeving zegt nog niet wat de uitkomst wordt.

Waarom Facebook en Instagram hierdoor kunnen veranderen

Een financiële uitspraak zou voor Meta een zware last zijn, maar een landelijk gerechtelijk bevel kan voor gebruikers zichtbaarder worden. Verplichtingen rond leeftijdscontroles, ouderlijke toestemming en aanbevelings- of scrollfuncties zouden Meta kunnen dwingen om onderdelen van Facebook en Instagram opnieuw te ontwerpen in plaats van alleen een bedrag te betalen.

De zaak past bovendien in een bredere golf van Amerikaanse rechtszaken over mogelijke schade voor jongeren door sociale media. In een afzonderlijke zaak in New Mexico beval een staatsrechtbank Meta onlangs om $567 miljoen te betalen en beschermingsmaatregelen voor jongeren in die staat door te voeren. Die uitspraak beslist echter niet over de federale zaak die nu in Oakland wordt behandeld.

Wat gebeurt er nu?

De jury brengt een adviserend oordeel uit. Vervolgens beslist de federale rechter of Meta volgens de behandelde claims aansprakelijk is en, zo ja, of er civiele boetes of wijzigingen aan de platforms moeten komen.

Tot die beslissingen er zijn, moeten de beschuldigingen niet als bewezen feiten worden gelezen. De centrale vraag is of Meta’s productontwerp, publieke verklaringen en omgang met gegevens in strijd waren met de wetten waarop de staten zich beroepen — en welke maatregelen gerechtvaardigd zouden zijn als de rechter de staten gelijk geeft.