Russische koolvis verovert 51% van de EU-markt terwijl vis-sancties stranden

Rusland heeft zijn positie als grootste leverancier van diepgevroren koolvisfilet aan de Europese Unie in de eerste helft van 2026 verder verstevigd. De Russische leveringen namen licht toe, terwijl die van twee belangrijke concurrenten sterker terugliepen. Daardoor steeg het Russische aandeel van 44% naar 51% van de EU-import, gemeten naar volume.

Die groei helpt verklaren waarom een voorstel van de Europese Commissie om Russische vis aan het 21e sanctiepakket toe te voegen uiteindelijk geen doorgang vond. Het voorstel omvatte onder meer nieuwe beperkingen en een volledig verbod op Russische kabeljauw. De vismaatregelen werden echter verwijderd voordat het pakket werd aangenomen.

Rusland vergroot voorsprong op koolvismarkt

Van januari tot en met juni exporteerde Rusland 66.000 ton diepgevroren koolvisfilet naar de EU. Dat was 11% meer dan in dezelfde periode een jaar eerder. De waarde van de leveringen steeg met 34% naar $218 miljoen.

Daarmee nam het Russische marktaandeel naar volume toe met zeven procentpunten: van 44% in de eerste helft van het voorgaande jaar naar 51% in de eerste helft van 2026.

De exportwaarde groeide aanzienlijk sneller dan het volume. Dat wijst erop dat hogere prijzen of een productmix met een hogere waarde aan de omzetstijging hebben bijgedragen. De beschikbare gegevens maken niet duidelijk welke factor precies doorslaggevend was voor koolvis.

Ook de cijfers over januari tot en met mei lieten al dezelfde ontwikkeling zien. In die periode leverde Rusland 51.000 ton ter waarde van $164 miljoen, goed voor een aandeel van 50% naar volume.

Amerikaanse en Chinese leveringen dalen

De Russische winst op de EU-markt viel samen met een afname van de concurrerende aanvoer:

• Verenigde Staten: de EU-import daalde met 15% naar 46.000 ton. De waarde nam met 10% af tot $178 miljoen.
• China: de leveringen daalden met 15% naar 19.000 ton, terwijl de totale waarde gelijk bleef op $62 miljoen.

Het verschil is veelzeggend. Rusland hoefde de markt niet te veroveren met een spectaculaire stijging van de tonnage. Een gematigde groei van de eigen export was al voldoende om het aandeel te vergroten doordat rivaliserende aanvoer terugliep.

Voor Europese inkopers betekende dit dat hun blootstelling aan Russische koolvis toenam, juist op het moment dat de EU een breder sanctiebeleid tegen Moskou wilde aanscherpen.

Russische visexport naar EU is breder dan koolvis

Koolvis vormde het grootste onderdeel van de gemelde handel, maar Rusland leverde in de eerste helft van het jaar ook andere witvis- en zeevruchtencategorieën aan de EU:

• 5.200 ton diepgevroren kabeljauw ter waarde van $47,7 miljoen;
• 5.300 ton diepgevroren kabeljauwfilet ter waarde van $63,4 miljoen;
• 4.700 ton surimi ter waarde van $10,2 miljoen.

In totaal kwam de Russische export van de gemelde visproducten naar de EU in januari-juni 2026 uit op 94.000 ton, met een waarde van $417 miljoen.

Ook op maandbasis bleef de handelsstroom op gang. In juni bereikten de Russische visleveringen aan de EU een waarde van €74,9 miljoen: 1,7 keer zoveel als in mei en het hoogste maandniveau sinds november 2024. Filets en visvlees vormden het grootste deel van de invoer.

Tegelijkertijd breidde Rusland zijn visexport naar China uit. In de eerste helft van 2026 ging het om 723.000 ton met een waarde van $2,33 miljard, een stijging van respectievelijk 14% en 52% op jaarbasis.

Kabeljauw wordt duurder bij krappere aanvoer

De gemiddelde Russische exportprijzen stegen met 40% voor diepgevroren kabeljauw en met 30% voor kabeljauwfilet. Een van de genoemde factoren was de verlaging van de totale toegestane vangst voor Atlantische kabeljauw in de Barentszzee. Die limiet werd voor 2026 met 16% verlaagd naar 285.000 ton; het Russische quotum werd gemeld op 136.000 ton.

Een lagere vangstlimiet verklaart niet automatisch elke prijsbeweging, maar zorgt wel voor een duidelijke beperking aan de aanbodkant. Voor verwerkers die kabeljauw als grondstof gebruiken, kan schaarser aanbod de inkoopkosten verhogen en een plotselinge wijziging van leveranciers extra verstorend maken.

Waarom de voorgestelde vis-sancties verdwenen

Toen de Europese Commissie het voorstel voor het 21e sanctiepakket presenteerde, omschreef zij de visserij als een van de laatste grote Russische sectoren waarop nog geen substantiële beperkingen van toepassing waren. Brussel stelde beperkingen voor bepaalde visproducten voor en een volledig verbod op andere producten, waaronder kabeljauw.

De vismaatregelen werden later uit het pakket gehaald na verzet van lidstaten, waaronder Duitsland, Polen en Portugal.

De bezwaren draaiden vooral om de kwetsbaarheid van de aanvoerketen. Duitse en Poolse verwerkers zijn sterk afhankelijk van Alaska-koolvis, terwijl Portugal veel vraag heeft naar kabeljauw en daar verwerkingsactiviteiten rond heeft. Een plotseling importverbod had de kosten van grondstoffen kunnen opdrijven, verwerkingsbedrijven kunnen raken en de werkgelegenheid onder druk kunnen zetten. Ook hogere voedselprijzen behoorden tot de mogelijke gevolgen.

Dat betekende niet dat de EU haar bredere sanctiebeleid tegenover Rusland had opgegeven. Het liet vooral zien hoe moeilijk het is om een productcategorie te beperken wanneer Europese verwerkers en consumenten nog afhankelijk zijn van bestaande aanvoer. De EU had in 2022 al de import van Russische kaviaar verboden, maar kabeljauw en koolvis bleven commercieel belangrijke producten.

Sanctiebeleid botst met afhankelijkheid van aanvoer

De handelscijfers over de eerste helft van 2026 leggen een beleidsdilemma bloot. De Russische export van koolvisfilet naar de EU steeg naar 66.000 ton, terwijl de Amerikaanse en Chinese leveringen afnamen. Over alle gemelde viscategorieën kwam de Russische export uit op $417 miljoen.

Daardoor lag een volledig importverbod economisch gevoeliger dan wanneer alternatieve leveranciers hun aanvoer snel hadden kunnen uitbreiden. Rusland versterkte zijn positie door een combinatie van groeiende leveringen, een sneller stijgende exportwaarde en zwakkere concurrenten. Tegelijkertijd maakten de hogere kabeljauwprijzen en lagere vangstlimieten duidelijk dat Europese kopers al met extra kostendruk te maken hadden.

De aangeleverde gegevens onderbouwen niet zelfstandig specifieke beweringen over Norebo of Murman Seafood Company. Ook de claim dat Russische producten ongeveer een derde van de EU-markt vertegenwoordigen, wordt in dit dossier niet geverifieerd. Die cijfers moeten daarom niet als vaststaande feiten worden gepresenteerd zonder aanvullend bewijs.