‘M&Ms’: Oekraïens plan voor zwermen AI-drones boven luchthavens van Moskou

Een strategie met grote gevolgen voor burgers

Het plan past in een bredere ontwikkeling waarbij drones niet alleen tegen militaire doelen worden ingezet, maar ook om economische en politieke kosten op te leggen ver achter het front. Oekraïne voert al langer aanvallen uit met langeafstandsdrones op doelen in en rond Moskou. Russische luchthavens zijn eerder tijdelijk gesloten geweest vanwege droneactiviteit.

Een operatie rond drukke burgerluchthavens zou echter een uitzonderlijk ingewikkelde omgeving creëren. In hetzelfde luchtruim bevinden zich vliegtuigen, start- en landingsbanen, terminals, voertuigen en mensen. Een drone die op visuele herkenning vaart, zou zijn omgeving kunnen kwijtraken, een object verkeerd kunnen identificeren of niet meer tijdig kunnen worden bijgestuurd zodra menselijke controle beperkt is.

Autonomie maakt een wapen niet automatisch verboden. Wel blijven de basisregels van het humanitair oorlogsrecht gelden: strijdende partijen moeten onderscheid maken tussen militaire doelen en burgers, aanvallen proportioneel uitvoeren en alle haalbare voorzorgsmaatregelen nemen om burgerslachtoffers te voorkomen. Een zwerm die bedoeld is om civiele luchtvaart onveilig te maken, zou daarom vooraf moeten worden beoordeeld op de voorzienbare risico’s voor passagiers, bemanning, luchthavenmedewerkers en burgerinfrastructuur.

Zelensky zou hebben gevreesd voor een passagiersvliegtuig

De bronnen van The Atlantic zeiden dat Volodymyr Zelensky bang was dat een drone een civiel vliegtuig zou kunnen raken. Daarbij zouden passagiers, bemanningsleden of personeel op de luchthaven kunnen omkomen. Volgens het artikel vreesde Zelensky dat zo’n incident als ‘piraterij’ zou worden bestempeld. Toch zou de planning maanden zijn doorgegaan vanwege de gehoopte diplomatieke impact.

Die lezing wordt betwist. Een woordvoerder van het Oekraïense presidentschap wilde geen commentaar geven. Een andere functionaris verklaarde dat het verhaal onjuist was en stelde dat Oekraïne niet over voldoende nauwkeurige en betrouwbare langeafstandswapens beschikte om luchthavens in Moskou aan te vallen zonder onaanvaardbare risico’s voor burgers te creëren.

Dat onderscheid is belangrijk: het gaat om een bericht over een voorstel, niet om een bevestigde operatie. Er is geen bewijs in de aangeleverde berichtgeving dat een zwerm van duizend drones volgens dit plan daadwerkelijk is gelanceerd.

Waarom liep het plan vast?

The Atlantic koppelde het stilvallen van M&Ms aan het ontslag van defensieminister Mykhailo Fedorov in juli. Fedorov werd gezien als een belangrijke architect van Oekraïnes snelle uitbreiding van droneproductie en militaire technologische innovatie. Tegelijkertijd waren er volgens afzonderlijke berichtgeving spanningen tussen Fedorov en de toenmalige opperbevelhebber Oleksandr Syrskyi over de koers van de oorlog en de rol van technologie daarin.

Beiden verdwenen vervolgens bij een bredere herschikking uit hun functie. Yevhenii Khmara werd waarnemend minister van Defensie en werd later officieel voorgedragen en bevestigd voor die post.

Het ontslag van Fedorov leidde tot politieke controverse en protesten. Volgens berichtgeving uit die periode riep hij op tot verkiezingen tijdens de oorlog, waarmee de machtswisseling ook een binnenlands-politieke dimensie kreeg. De beschikbare bronnen bewijzen niet dat Fedorov specifiek werd ontslagen om M&Ms te stoppen. Ze leggen alleen een verband tussen het gemelde einde van de voorbereiding en zijn vertrek.

Stilgelegd betekent niet noodzakelijk definitief van de baan

The Atlantic omschreef M&Ms als vertraagd of opgeschort, niet als definitief geannuleerd. Daardoor blijft theoretisch de mogelijkheid bestaan dat een aangepaste versie onder ander leiderschap of in andere omstandigheden opnieuw wordt overwogen. Er is echter geen bewijs dat het plan later is hervat of uitgevoerd.

Het vermeende plan moet bovendien worden onderscheiden van de conventionele Oekraïense dronecampagne die wel doorgaat. Op 16 augustus beweerden Russische autoriteiten dat in één nacht 822 Oekraïense drones boven Rusland waren vernietigd; volgens Russische meldingen waren honderden daarvan op de regio rond Moskou gericht. Reuters en NPR berichtten over de Russische claims en meldden doden en schade in de regio Moskou. Het totale aantal gelanceerde drones en de onderscheppingscijfers zijn moeilijk volledig onafhankelijk te verifiëren.

De kern van het verhaal

M&Ms was volgens The Atlantic een gemelde, maar niet uitgevoerde strategie van verzadiging: gebruik grote aantallen goedkope, visueel gestuurde autonome drones om de civiele luchthavens van Moskou zo onveilig te maken dat het internationale vliegverkeer zou stilvallen. De politieke hefboom moest komen van de reisbeperkingen voor de Russische elite.

Juist de factor die het plan strategisch aantrekkelijk maakte — autonome systemen op grote schaal — vormde ook het grootste risico. Rond een burgerluchthaven kan een fout in herkenning, navigatie of bijsturing direct gevolgen hebben voor mensenlevens.

De bredere Oekraïense dronecampagne wordt door meerdere bronnen beschreven. De specifieke M&Ms-operatie blijft daarentegen een onbewezen plan op basis van anonieme bronnen, dat door een functionaris uit Zelensky’s kantoor nadrukkelijk is ontkend.