VN-opvolging van António Guterres: race blijft open na tweede peiling

De race om de opvolging van António Guterres als secretaris-generaal van de Verenigde Naties ligt nog volledig open. De Veiligheidsraad houdt vandaag, 21 augustus, een tweede vertrouwelijke en niet-bindende strooppoll: een informele peiling waarmee de vijftien lidstaten hun steun voor de kandidaten aftasten. Rebeca Grynspan blijft de vroege favoriet na de eerste stemming, maar geen enkele kandidaat staat dicht bij een definitieve aanbeveling. Vooral de houding van de vijf permanente leden — en hun vetorecht — zal doorslaggevend zijn.

Wat kwam uit de eerste peiling?

In de eerste strooppoll, op 30 juli, konden leden van de Veiligheidsraad per kandidaat anoniem kiezen uit drie opties: ‘aanmoedigen’, ‘ontmoedigen’ of ‘geen mening’.

• Rebeca Grynspan uit Costa Rica kreeg 10 stemmen om haar kandidatuur aan te moedigen, 1 ontmoedigende stem en 4 stemmen zonder mening.
• Carolyn Rodrigues-Birkett uit Guyana eindigde als tweede met 9 aanmoedigende stemmen, 2 ontmoedigende stemmen en 4 stemmen zonder mening.
• Rafael Grossi uit Argentinië, de directeur-generaal van het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA), werd derde met 7 aanmoedigende stemmen, 2 ontmoedigende stemmen en 6 stemmen zonder mening.

De overige kandidaten op het eerste stembiljet — Michelle Bachelet, María Fernanda Espinosa, Macky Sall en Olara Otunnu — bleven achter bij de drie koplopers. De uitslag was echter slechts een eerste indicatie van de steun en geen formele beslissing.

Acht kandidaten, maar niet iedereen start gelijk

Het kandidatenveld bestaat nu uit:

• Rebeca Grynspan — Costa Rica
• Carolyn Rodrigues-Birkett — Guyana
• Rafael Grossi — Argentinië
• Ivonne Baki — Ecuador
• María Fernanda Espinosa — Ecuador
• Michelle Bachelet — Chili
• Macky Sall — Senegal
• Olara Otunnu — Uganda

Ivonne Baki stond niet op de eerste lijst. Tonga droeg de voormalige Ecuadoriaanse minister en ambassadeur pas deze week voor. Daarmee is zij de achtste kandidaat en, na Espinosa, de tweede Ecuadoriaanse deelnemer aan de race.

Baki, 75, legt in haar campagne de nadruk op conflictpreventie en vernieuwing van de VN. Daarbij verwijst ze onder meer naar haar ervaringen tijdens de Libanese burgeroorlog. Berichten dat zij steun van de Verenigde Staten geniet, of dat haar contacten met Donald Trump en Bill Clinton automatisch op Amerikaanse steun wijzen, zijn vooralsnog onbevestigde politieke beweringen. Er is geen openbare Amerikaanse steunbetuiging of toezegging over het stemgedrag bekend.

Grynspan, Rodrigues-Birkett en Grossi zijn de enige kandidaten die in de eerste peiling aantoonbaar tot de kopgroep behoorden. Voor Baki is de werkelijke steun binnen de Veiligheidsraad nog onbekend, omdat zij pas na die stemming aan de race deelnam.

Conflict over de rol van Annalena Baerbock

Ook de manier waarop de opvolger wordt gekozen, zorgt voor politieke wrijving. Annalena Baerbock, de voorzitter van de Algemene Vergadering van de VN, heeft aangedrongen op tijdige nominaties, openbare gesprekken met kandidaten en een grotere betrokkenheid van de 193 lidstaten. Daar hoort ook een publieksgerichte peiling bij.

De Verenigde Staten en Rusland vinden dat Baerbock daarmee te dicht in de buurt komt van de bevoegdheid van de Veiligheidsraad. Volgens berichtgeving beschuldigt Washington haar ervan het selectieproces te ondermijnen. Moskou zegt bezorgd te zijn over de rol die zij zichzelf probeert toe te eigenen. De strooppolls hebben politieke betekenis, maar geen juridische beslissingskracht.

Rusland houdt zijn kaarten tegen de borst

Moskou heeft laten doorschemeren dat nieuwe kandidaten nog altijd mogelijk zijn en heeft kritiek geuit op het functioneren van Guterres, vooral in verband met de effectiviteit van de VN en het omgaan met conflicten. Daarmee houdt Rusland politieke bewegingsruimte. Het openlaten van de kandidatenlijst kan voorkomen dat zich vroegtijdig een consensus rond een van de huidige koplopers vormt.

Op basis van de beschikbare informatie is niet vast te stellen dat Rusland zich al vóór of tegen een specifieke kandidaat heeft uitgesproken, of heeft toegezegd een kandidaat te zullen blokkeren.

Hoe werkt de uiteindelijke keuze?

Volgens de VN-praktijk en artikel 97 van het VN-Handvest moet de Veiligheidsraad één kandidaat aanbevelen aan de Algemene Vergadering. Daarvoor zijn minstens 9 van de 15 stemmen nodig. Bovendien mag geen van de vijf permanente leden — China, Frankrijk, Rusland, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten — een veto uitspreken.

In latere strooppolls worden doorgaans stembiljetten gebruikt waarmee duidelijker wordt hoe de permanente leden tegenover een kandidaat staan. Zo wordt het risico op een veto zichtbaarder.

De regionale gewoonte speelt eveneens een rol. Dit keer gaat de politieke voorkeur uit naar een kandidaat uit Latijns-Amerika en het Caribisch gebied, al is die rotatie geen bindende regel. Dat helpt verklaren waarom er relatief veel kandidaten uit Latijns-Amerika zijn. Verdere peilingen kunnen tot in oktober of nog later doorgaan als de permanente leden verdeeld blijven. Kandidaten kunnen bovendien nog worden toegevoegd.

De eerste vraag na de stemming van vandaag is daarom niet alleen wie de meeste stemmen krijgt om de kandidatuur aan te moedigen. De echte graadmeter is of een kandidaat minstens negen stemmen kan verzamelen én aanvaardbaar blijft voor alle vijf permanente leden.