De droom van NEOM ter waarde van 500 miljard dollar botst op de realiteit

The Line is het bekendste onderdeel van NEOM: een geplande spiegelende lineaire stad van 170 kilometer lang. Verdere werkzaamheden zijn volgens berichtgeving uitgesteld tot ten minste na 2030.

Dat betekent niet dat elke fundering, tunnel of voorbereidende infrastructuur formeel uit het plan is geschrapt. Wel is duidelijk dat de oorspronkelijke planning en het verhaal van een volledig gebouwde megastad niet langer geloofwaardig zijn op basis van de beschikbare informatie. De bouwstop weerspiegelt een combinatie van uitzonderlijk hoge verwachte kosten, beperkte externe investeringen en een keuze voor projecten met een beter verdedigbaar economisch rendement.

De problemen bij The Line waren bovendien meer dan een tijdelijk financieringstekort. Onderzoeken en berichtgeving spreken over kostenoverschrijdingen, vertragingen, buitensporige uitgaven en een managementcultuur waarin ambitieuze opdrachten moeilijk ter discussie konden worden gesteld.

Waarom liep het bouwmodel vast?

NEOM bracht in één afgelegen woestijngebied een reeks uitzonderlijk ingewikkelde opgaven samen: grootschalige afgravingen, funderingen, tunnels, transportverbindingen, nutsvoorzieningen, logistiek en de bouw van enorme gebouwen — nog voordat er een normale stad of een vaste klantenbasis bestond.

De fysieke sporen van die aanpak zijn aanzienlijk, maar onvolledig. De Financial Times beschreef een landschap met heipalen en diepe sleuven nadat minstens 50 miljard dollar was uitgegeven. Latere berichtgeving schetste de deels gebouwde structuren als een onafgemaakt overblijfsel van de inkrimping van het project.

Het financiële probleem was minstens zo fundamenteel. Een project kan vertragingen overleven als het uiteindelijke verdienmodel overtuigend blijft. NEOM kreeg echter te maken met oplopende ramingen, onvoldoende buitenlandse investeringen en druk op de bredere uitgavenprioriteiten van Saudi-Arabië. Dat het miljarden kost om contracten te beëindigen, laat zien dat ook terugkrabbelen duur is.

Wat gebeurt er met Trojena en de Winterspelen van 2029?

Trojena, het geplande bergresort van NEOM, was oorspronkelijk aangewezen als gastlocatie voor de Aziatische Winterspelen van 2029. Het Saudische Olympische en Paralympische Comité en de Olympic Council of Asia kwamen later overeen de editie van 2029 uit te stellen naar een nog niet vastgestelde datum.

De huidige overzichten van de Olympic Council of Asia noemen Almaty in Kazachstan als gaststad voor de Aziatische Winterspelen van 2029.

De wijziging is belangrijk omdat de Winterspelen een concrete publieke deadline voor Trojena vormden. Door het uitstel valt een van de sterkste kortetermijnprikkels weg om het resort volgens de oorspronkelijke planning af te bouwen. Het illustreert ook het verschil tussen officiële woorden als ‘herprioriteren’ en ‘faseren’ en de praktische realiteit waarin een belangrijk onderdeel van de aangekondigde planning verdwijnt.

Is NEOM geannuleerd of alleen gepauzeerd?

Beide omschrijvingen raken aan een deel van de werkelijkheid, maar geen van beide vertelt het hele verhaal.

Geannuleerd of beëindigd: specifieke contracten en onderdelen zijn beëindigd en de Winterspelen zijn uitgesteld. Er is bovendien bericht over geannuleerde infrastructuurprojecten die verband hielden met Trojena en The Line.

Gepauzeerd of uitgesteld: The Line en andere grote NEOM-bestemmingen zijn naar een moment na 2030 verschoven, maar zijn niet publiekelijk definitief onmogelijk verklaard.

Niet formeel verlaten: publieke beschrijvingen leggen doorgaans de nadruk op herprioritering, fasering en uitstel. Er is geen aangehaalde aankondiging dat de volledige NEOM-regio permanent is geannuleerd.

De nauwkeurigste samenvatting is daarom dat de oorspronkelijke visie van NEOM fors is afgeschaald en een dure strategische reset ondergaat. Zeggen dat ‘NEOM dood is’ gaat verder dan formeel is vastgesteld. Beweren dat er niets is geschrapt, negeert juist de beëindigde contracten en het uitstel van de Winterspelen.

Wat gebeurt er met de onafgemaakte bouwwerken?

In de beschikbare berichtgeving staat geen bevestigd publiek plan om alle deels voltooide werken af te breken of ze alsnog op de oorspronkelijke schaal af te bouwen. De resterende sleuven, heipalen, tunnels, wegen, grondwerken en bouwfaciliteiten kunnen worden behouden, stilgelegd, hergebruikt of opgenomen in een kleinere toekomstige ontwikkeling.

Die onzekerheid vormt een belangrijk onderdeel van de erfenis van NEOM. Het project heeft tastbare infrastructuur opgeleverd, maar niet de lineaire stad, het bergresort of de geïntegreerde megaregio die oorspronkelijk aan de wereld werd voorgespiegeld. Of de onafgemaakte werken de basis worden voor een beperkter commercieel project of in de woestijn blijven liggen, hangt af van toekomstige investeringsbesluiten van Saudi-Arabië.

De kern van de zaak

NEOM is verschoven van een grootschalig offensief bouwprogramma naar een defensieve en selectieve strategie. Er is naar verluidt al meer dan 50 miljard dollar uitgegeven; ongeveer 16 miljard dollar is voor 2026–2030 gereserveerd voor het beëindigen of afwikkelen van contracten; The Line is uitgesteld tot minstens na 2030; en de Aziatische Winterspelen van 2029 in Trojena zijn uitgesteld.

Het project kan in afgeslankte of hertekende vorm doorgaan. De oorspronkelijke belofte — in hoog tempo een volledige futuristische regio bouwen op de aangekondigde schaal — heeft de confrontatie met kosten, complexiteit en financiële beperkingen echter niet doorstaan.