Europa betaalt de prijs voor een kleinere LNG-markt

De aanhoudende sluiting van de Straat van Hormuz heeft de voorbereiding op de Europese winter veranderd in een wereldwijde strijd om een kleinere voorraad vloeibaar aardgas, oftewel LNG. Vooralsnog wijst de beschikbare informatie vooral op een groter risico op hoge prijzen en een kleinere veiligheidsmarge — niet op een onvermijdelijk fysiek gastekort. Dat kan veranderen als de verstoring tot in de winter aanhoudt of samenvalt met streng weer en nieuwe leveringsproblemen.

Waarom de gasprijs zo sterk stijgt

De Straat van Hormuz verwerkt normaal gesproken ongeveer een vijfde van de wereldwijde LNG-handel. Door de afsluiting vallen belangrijke, flexibel inzetbare volumes uit Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten deels weg. Europese en Aziatische inkopers moeten daardoor concurreren om de resterende ladingen.

De Europese gasprijs is hierdoor gestegen tot het hoogste niveau in ongeveer vijf maanden. Uniper, de grootste gasimporteur van Duitsland, verwacht dat prijzen rond €50 tot €60 per megawattuur kunnen blijven zolang schepen de zeestraat niet veilig kunnen passeren.

De kwetsbare plek: gasopslag

Europa ging het vulseizoen al met een achterstand in. Begin augustus waren de EU-opslagen voor ongeveer 57% gevuld — een historisch laag percentage voor die tijd van het jaar. Gasopslagen zijn belangrijk omdat ze in de winter pieken in de vraag naar verwarming en elektriciteit moeten opvangen.

Equinor-topman Anders Opedal waarschuwde dat Europa mogelijk zelfs het doel van 80% vulling vóór de winter niet haalt. Duitsland staat er bijzonder moeilijk voor. De Duitse opslaglocaties waren op 9 augustus voor 48% gevuld, tegenover 64% een jaar eerder en minder dan het EU-gemiddelde van 59%. Om de Duitse doelstelling van 70% in november te halen, zouden de prijzen bovendien eerst moeten dalen — precies het tegenovergestelde van wat de krappe markt nu veroorzaakt.

Europa heeft veel extra LNG nodig

Eerdere ramingen gingen ervan uit dat Europa op jaarbasis ongeveer 180 extra LNG-ladingen nodig zou hebben om de voorraden aan te vullen. Die opgave is moeilijker geworden doordat Aziatische kopers bereid zijn meer te betalen.

Ook Amerikaanse LNG-exporteurs sturen daardoor meer ladingen naar andere bestemmingen. Het aandeel van Europa in de Amerikaanse LNG-export zakte in juni tot net onder 42%. Egypte importeerde die maand een recordhoeveelheid van 1,06 miljoen ton Amerikaans LNG, terwijl ook Aziatische markten meer ladingen aantrokken.

Dat betekent niet dat Europa volledig van de wereldmarkt is afgesneden. De regio beschikt nog over Noors pijpleidinggas, verschillende importterminals en mogelijkheden om de vraag te verminderen. Ook de groei van wind- en zonne-energie helpt de vraag naar gasgestookte elektriciteitscentrales te beperken. Volgens een analyse van Reuters draait het daarom steeds minder om de vraag of Europa überhaupt gas kan vinden, en steeds meer om de kosten en de prijsschommelingen.

Waarom Duitsland extra kwetsbaar is

Duitsland is Europa’s grootste gasmarkt en heeft na het wegvallen van Russisch pijpleidinggas een grotere rol voor internationaal verhandeld LNG gekregen. Daardoor is het land sterker blootgesteld aan prijsconcurrentie op de wereldmarkt. De lage Duitse opslagstanden laten bovendien weinig ruimte voor tegenvallers tijdens de winter.

Als de markt krap blijft, zullen overheden en energiebedrijven waarschijnlijk opnieuw oproepen tot besparing. Dat kan leiden tot hogere energierekeningen voor huishoudens en hogere kosten voor energie-intensieve industrieën. Een koude winter zou de lage voorraden sneller uitputten en de kans op forse prijspieken vergroten. Een zachte winter, verdere vraagvermindering of een snelle en betrouwbare heropening van Hormuz zou het risico daarentegen aanzienlijk verkleinen.

Hitte en droogte vormen een extra risico

De LNG-krapte staat niet op zichzelf. Extreem warm weer verhoogt de vraag naar elektriciteit voor koeling, terwijl droogte problemen kan veroorzaken voor energiecentrales en het elektriciteitsnet.

In Roemenië leidde een historisch laag waterpeil in de Donau ertoe dat de exploitant zijn enige werkende kernreactor tijdelijk van het elektriciteitsnet moest halen. Het land riep voor augustus de noodtoestand op energiegebied uit en vroeg bedrijven en huishoudens om vrijwillig minder energie te gebruiken. Zulke weersgerelateerde verstoringen kunnen de afhankelijkheid van fossiele centrales vergroten op een moment dat gas schaars en duur is.

Geen onvermijdelijke crisis, wel een smallere veiligheidsmarge

Europa kan een echte leveringscrisis waarschijnlijk alleen vermijden als meerdere voorwaarden tegelijk gunstig uitpakken: voldoende LNG-aanvoer buiten de Golfregio, beheersbaar weer, blijvende vraagbeperking en geen grote nieuwe productiestoringen.

De huidige situatie bewijst dus nog geen onafwendbaar Europees gastekort. Ze maakt wel duidelijk dat Europa met een veel kleinere gasbuffer de winter in kan gaan. Vooral prijsschokken — en niet noodzakelijk een volledig gebrek aan gas — vormen het directe risico voor huishoudens, bedrijven en overheden.