Waarom schortten de Verenigde Arabische Emiraten alle handel met Iran op?

Wat was de directe aanleiding?

De Verenigde Arabische Emiraten (VAE) kondigden aan dat ze alle handel, commerciële uitwisselingen en financiële transacties met Iran tot nader order opschorten. Abu Dhabi verwees daarbij naar de regionale escalatie en naar wat het omschreef als Iraanse aanvallen op maritiem verkeer. Volgens de VAE vormden die incidenten een bedreiging voor de nationale veiligheid, de scheepvaart en de internationale stabiliteit.

De directe aanleiding was volgens Emiratische autoriteiten een raketincident op zee. De luchtverdediging zou rond 21.00 uur twee ballistische raketten hebben gedetecteerd die vanuit Iran waren gelanceerd. Eén raket viel in territoriale wateren van de VAE, de andere in internationale wateren. Abu Dhabi stelde dat de raketten op scheepvaart waren gericht en niet op doelen op land.

Iran ontkende dat het de raketten had afgevuurd. De toedracht en verantwoordelijkheid voor het incident zijn daarom niet onafhankelijk vastgesteld en blijven onderwerp van geschil.

Een reeks incidenten rond ADNOC-schepen

Het raketincident kwam na meerdere beschuldigingen van de VAE over aanvallen op schepen die verbonden waren aan de Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC), het staatsoliebedrijf van de Emiraten.

De VAE zeiden dat ten minste drie ADNOC-gelieerde schepen tijdens hun doortocht door de Straat van Hormuz waren aangevallen. Het ging volgens de berichtgeving om een vermeende raketaanval en later om droneaanvallen op twee tankers. Bij de gemelde incidenten vielen geen slachtoffers.

Daarmee verschoof de situatie volgens Abu Dhabi van gevaar voor commerciële schepen in de zeestraat naar een vermeende directe dreiging in of nabij Emiratische wateren. Het opschorten van de economische banden was in die lezing zowel een strafmaatregel als een signaal dat normale handelsrelaties met Iran niet konden doorgaan zolang de scheepvaart onder druk stond.

Waarom is de Straat van Hormuz zo belangrijk?

De Straat van Hormuz is de belangrijkste zeeroute voor een groot deel van de olie- en vloeibaregasexport uit de Golfregio. Elke verstoring heeft daardoor gevolgen die verder reiken dan Iran en de VAE.

Het daadwerkelijke scheepvaartverkeer was sterk teruggelopen. Volgens verschillende meldingen varieerde het aantal overtochten van een forse daling tot slechts enkele schepen op bepaalde dagen. Dat wees erop dat de feitelijke blokkade niet alleen werd veroorzaakt door formele beperkingen, maar ook door de risico-inschattingen van verzekeraars, bemanningen en scheepseigenaren.

Vastgelopen diplomatieke inspanningen

De spanningen ontstonden tegen de achtergrond van een vijf maanden durende oorlog tussen de Verenigde Staten en Iran en de ontwrichting van de scheepvaart door Hormuz. In een memorandum uit juni was een tijdelijke versoepeling voorzien: de Amerikaanse zeeblokkade zou worden opgeheven en Iran zou gedurende 60 dagen veilige doorgang voor commerciële schepen regelen. Die afspraak bood echter geen blijvende politieke oplossing.

Iran en Oman onderhandelden vervolgens over nieuwe scheepvaartroutes. Teheran benadrukte dat een akkoord met Oman op zichzelf niet genoeg zou zijn om de zeestraat volledig te heropenen. Iran koppelde dat aan bredere Amerikaanse concessies, waaronder het opheffen van de zeeblokkade en sancties, het terugtrekken van Amerikaanse troepen uit de regio en compensatie voor oorlogsschade.

Het vermeende raketincident vond daarmee plaats terwijl pogingen tot de-escalatie waren vastgelopen of vertraagd. Washington zei dat er geen gesprekken tussen de VS en Iran liepen. Tegelijkertijd waarschuwde Iran de Golfstaten dat hulp aan of het faciliteren van Amerikaanse militaire operaties hen tot partij in het conflict zou kunnen maken.

Gevolgen voor de Golfregio

De positie van Oman was bijzonder gevoelig. Het land bemiddelde tussen Iran en andere betrokken partijen, terwijl het ook veiligheidszorgen met de VAE afstemde. Saudi-Arabië en andere door soennitische regeringen geleide landen werkten intussen aan gezamenlijke afspraken over maritieme verdediging. Dat weerspiegelde de vrees dat afzonderlijke aanvallen op tankers konden uitgroeien tot een bredere veiligheidscrisis in de Golf.

De VAE presenteerden de handelsstop daarom als reactie op een patroon van oplopende incidenten, niet als een geïsoleerde maatregel na één raketmelding. Tegelijk blijft voorzichtigheid nodig: Iran ontkent de beschuldigingen en verschillende aanvullende cijfers en details uit de berichtgeving zijn niet door het sterkste beschikbare bronmateriaal bevestigd.

Zo zijn beweringen over maximaal 19 doelwitten, een precieze vergelijking van zes schepen per dag, doden en gewonden op andere schepen en de details van een vermeende inbeslagname van een tanker bij Qeshm niet onafhankelijk genoeg gestaafd. Deze gegevens moeten als gemelde claims worden beschouwd, niet als vaststaande feiten.