Kushners Gaza-missie eindigt zonder doorbraak: afspraken wel, akkoord niet

De diplomatieke missie van Jared Kushner heeft vooral procedurele afspraken opgeleverd, maar geen politieke doorbraak. De Amerikaanse gezant sprak maandag bijna vier uur met de Israëlische premier Benjamin Netanyahu, nadat hij een dag eerder in Egypte Hamas-leider Khalil al-Hayya had ontmoet. Beide partijen hielden vast aan hun belangrijkste voorwaarden.

Waar ging het overleg over?

Het grootste geschil draaide om de vraag wat er eerst moet gebeuren. Netanyahu hield vol dat Israël zich pas uit Gaza zal terugtrekken wanneer Hamas daadwerkelijk en volledig is ontwapend. Ook zou de wederopbouw volgens Israël pas daarna mogen beginnen.

Kushner drong er juist op aan om binnen het Amerikaanse staakt-het-vurenkader concrete stappen te zetten. Tijdens het overleg botsten hij en Netanyahu bovendien over de Israëlische eis om gerichte aanvallen te kunnen blijven uitvoeren op Hamas-leden die volgens Israël betrokken waren bij de aanval van 7 oktober 2023.

Wat staat er in het Amerikaanse stappenplan?

Het 15-puntenplan van de Verenigde Staten en de zogenoemde Board of Peace voorziet in een gefaseerde ontwapening van Hamas. Daartegenover staan een stapsgewijze Israëlische militaire terugtrekking uit Gaza en een programma voor wederopbouw. Hamas heeft gezegd met de routekaart in te stemmen, maar Israël heeft het plan publiekelijk afgewezen.

Netanyahu hanteert een strengere volgorde: eerst volledige ontwapening van Hamas, daarna pas terugtrekking en wederopbouw. De Amerikaanse onderhandelaars lijken zich tijdens de gesprekken in belangrijke mate aan die Israëlische voorwaarde te hebben aangepast, zonder dat Israël zich publiekelijk tot een terugtrekking verplichtte.

Welke afspraken zijn wel gemaakt?

Israëlische en Amerikaanse functionarissen zeiden dat er twee werkgroepen komen. De eerste richt zich op de ontwapening van Hamas en de demilitarisering van Gaza. De tweede houdt zich bezig met civiele voorzieningen, zoals schoon water, sanitaire voorzieningen en volksgezondheid.

Daarnaast bespraken Kushner en Netanyahu een model waarbij een Amerikaanse generaal toezicht houdt op de overdracht en ontmanteling van Hamas-wapens. Israëlische troepen zouden in Gaza blijven totdat die ontwapening is gecontroleerd.

Kushner zei intussen dat Gaza niet kan worden herbouwd zolang Hamas gewapend blijft. Hij waarschuwde ook dat Hamas slechts beperkte tijd heeft om te laten zien dat het zijn belofte serieus neemt. Als de groep weigert zich te ontwapenen, zou Washington Israël ruimere steun kunnen geven om de militaire operatie voort te zetten.

Tegenstrijdige boodschappen uit Israël

De openbare communicatie over de ontmoeting liep uiteen. Engelstalige Israëlische verklaringen spraken over een constructief gesprek en vooruitgang. In Hebreeuwstalige berichtgeving en verklaringen van Israëlische functionarissen lag de nadruk echter op het tegenovergestelde: het Israëlische leger zou blijven en Israël zou zijn operationele vrijheid behouden.

Daarmee leek de ontmoeting wel productief van toon, maar inhoudelijk bleef de impasse grotendeels bestaan.

Hamas: Israël moet eerst bewegen

Hamas accepteerde de Israëlische volgorde niet. De organisatie zei dat de uitvoering van het plan pas kan beginnen wanneer Israël zijn verplichtingen uit het staakt-het-vuren van oktober 2025 nakomt. Daarbij noemde Hamas het stoppen van schendingen en het beginnen van de afgesproken Israëlische terugtrekking.

In de praktijk eist elke partij dus dat de andere de eerste stap zet: Israël wil eerst ontwapening door Hamas, terwijl Hamas eerst Israëlische naleving, een einde aan de aanvallen en terugtrekking verlangt.

Dodelijke aanval onderstreept kloof

De kloof tussen diplomatieke verklaringen en de situatie op de grond werd de volgende dag opnieuw zichtbaar. Een Israëlische luchtaanval trof het gebied rond het strandcafé ‘Sweet and Bitter’ bij de vissershaven van Gaza-Stad, waar ontheemde Palestijnen verbleven. Volgens Palestijnse medische functionarissen kwamen minstens zes mensen om, onder wie een kind, en raakten veertien anderen gewond.

Het Israëlische leger zei dat de aanval was gericht op Hamas-commandanten die aanvallen op Israëlische militairen voorbereidden, en niet op de burgerlocatie als zodanig.

Voor Palestijnen die onder voortdurende aanvallen en ontheemding leven, kwam het diplomatieke proces daardoor los te staan van hun directe veiligheids- en humanitaire werkelijkheid. Analisten verwachten bovendien niet snel een doorbraak. Netanyahu heeft volgens hen weinig politieke ruimte om vóór de Israëlische verkiezingen van 27 oktober een kostbare concessie te doen.