Waarom draaien Sea V en Hestia om in de Straat van Hormuz?

De abrupte U-bochten van de supertankers Sea V en Hestia zijn vooral een teken van de onzekerheid rond de Straat van Hormuz. Sea V, geladen met Iraakse ruwe olie, voer dinsdag vanuit de Perzische Golf richting de zeestraat voordat het schip omkeerde en midden in de vaarroute bleef liggen. Hestia voer woensdag langs de kust van Oman de Golf binnen, veranderde vervolgens van richting en verliet het gebied weer.

Volgens scheepsvolggegevens is niet duidelijk waarom de twee schepen hun koers plotseling wijzigden. De manoeuvres bewijzen daarom op zichzelf niet dat Iran een bevel gaf of dat er een aanval plaatsvond. Wel maken ze duidelijk dat zelfs Chinees gelinkte tankers de route niet als betrouwbaar veilig behandelen. China wordt vaak gezien als relatief beschermd, omdat het Iraanse olie afneemt, maar ook voor aan China verbonden schepen blijven de risico’s aanzienlijk.

Een cruciale route die nauwelijks nog normaal functioneert

De Straat van Hormuz is de smalle zeeroute tussen Iran en Oman die de Perzische Golf met de Golf van Oman en de Indische Oceaan verbindt. Voor de wereldwijde oliemarkt is het een van de belangrijkste knelpunten: vóór de oorlog stroomden er gemiddeld ongeveer 18 miljoen vaten ruwe olie en olieproducten per dag doorheen. Volgens gegevens van Kpler was dat volume in juli teruggevallen tot 4,8 miljoen vaten per dag en bedroeg het in augustus tot dusver gemiddeld ongeveer 2 miljoen vaten per dag.

Ook het aantal schepen is sterk afgenomen. In een recent weekend passeerden volgens Kpler slechts vijf goederenschepen op zaterdag en geen enkel geregistreerd goederenschip op zondag, tegenover 31 in hetzelfde weekend een week eerder. Op andere dagen lag het aantal passages weliswaar iets hoger, maar negen schepen op één dag bleef duidelijk onder het augustusgemiddelde van twaalf.

Omvaren kost miljoenen

Voor tankereigenaren betekent de onzekerheid een keuze tussen risico nemen of omvaren. Een alternatieve route kan de brandstofrekening voor één reis meer dan verdubbelen: volgens berekeningen van Reuters liep die in een relevant scenario op van ongeveer 1,26 miljoen dollar naar 2,87 miljoen dollar. Daar kwamen nog circa 1 miljoen dollar aan Suezkosten bij.

Daarbovenop komen hogere premies voor oorlogsrisico, langere reistijden, vertragingen, congestie en hogere vrachtprijzen. De dagtarieven voor zeer grote olietankers die olie uit het Midden-Oosten naar China vervoeren, stegen volgens LSEG van ongeveer 300.000 dollar begin juli naar 490.000 dollar.

Iran probeert de doorvaartvoorwaarden te bepalen

Teheran heeft laten zien dat het scheepvaart kan afschrikken, selectief bedreigen en aan voorwaarden kan onderwerpen zonder de zeestraat noodzakelijkerwijs permanent volledig af te sluiten. Een plan dat door een Iraanse parlementaire commissie werd goedgekeurd, voorziet onder meer in een verbod op de doorvaart van Amerikaanse, Israëlische en andere als vijandig beschouwde schepen en uitrusting.

Iran zou bovendien een heffing van 5 tot 7 procent van de waarde van de lading willen vragen aan schepen die de zeestraat gebruiken. Oman bespreekt naar verluidt een lagere heffing van ongeveer 3 procent, terwijl Washington tegen dergelijke kosten is.

Dat maakt een heropening politiek en praktisch ingewikkeld. Volgens bronnen bij de industrie botsen voorgestelde betalingen bovendien met Amerikaanse sancties en beperkende clausules in verzekeringscontracten.

Een gedeeltelijke heropening is nog geen normalisering

Gesprekken tussen Iran en Oman draaiden naar verluidt om een regeling waarbij Iran toezicht zou houden op schepen die de Golf binnenvaren. Zo’n akkoord kan de doorvaart gedeeltelijk herstellen, maar zou ook de Iraanse discretionaire macht over een belangrijke internationale zeestraat verankeren. De Verenigde Staten hebben eerder gezegd geen Iraanse controle over de vaarroute te accepteren.

Daarom is het beeld van een volledig afgesloten Hormuz te simplistisch. Er is nog steeds enige scheepvaart, mogelijk begeleid of selectief toegestaan. Tegelijkertijd wijzen de sterk gedaalde volumes en het lage aantal passages op een zware verstoring. Openbare trackinggegevens kunnen niet alle bewegingen vastleggen en lossen de tegenstrijdige Amerikaanse en Iraanse claims over veilige doorvaart niet op.

Voorlopig geen terugkeer naar normaal

De U-bochten van Sea V en Hestia komen na aanvallen op tankers en vastgelopen diplomatieke gesprekken. De opnieuw opgevoerde Amerikaanse economische druk op Teheran heeft de strijd over toegang tot de vaarroute eerder aangescherpt dan geleid tot een door alle partijen aanvaard veiligheidsregime.

De meest voorzichtige conclusie is daarom ook de meest houdbare: de schepen laten zien dat reders hun risico’s opnieuw inschatten, maar hun koerswijzigingen geven geen uitsluitsel over de precieze aanleiding. Zolang Iran, Oman en de Verenigde Staten het niet eens zijn over toezicht, tarieven en veiligheid, lijkt een volledige normalisering van het scheepvaartverkeer in Hormuz niet nabij.