Waarom de ebola-uitbraak in Congo de dodelijkste ooit is

Het is de 17e geregistreerde ebola-uitbraak in de DRC sinds het virus in 1976 voor het eerst werd geïdentificeerd. Het huidige dodental ligt inmiddels boven de 2.299 sterfgevallen tijdens de uitbraak van 2018–2020, die tot nu toe als de dodelijkste ebola-epidemie van het land gold.

De officiële cijfers gaan over bevestigde gevallen en vormen dus niet noodzakelijk een volledige telling van iedereen die besmet is geraakt. De WHO spreekt van aanhoudende, intensieve overdracht. Veel patiënten staan niet op bestaande lijsten van contacten, terwijl relatief veel mensen in hun gemeenschap overlijden in plaats van in een behandelcentrum. Dat wijst erop dat sommige besmettingsketens nog niet zijn opgespoord.

Waarom het Bundibugyo-virus de aanpak bemoeilijkt

De uitbraak wordt veroorzaakt door het Bundibugyo-virus, een andere ebolasoort dan het Zaire-ebolavirus dat bij verschillende eerdere epidemieën betrokken was. Dat verschil is belangrijk voor de medische aanpak: volgens de WHO bestaat er momenteel geen goedgekeurd vaccin en geen specifieke behandeling voor de ziekte die door het Bundibugyo-virus wordt veroorzaakt.

Bestaande vaccins en geneesmiddelen tegen ebola zijn ontwikkeld of toegelaten voor andere ebolasoorten. Daarom draait de directe zorg nu vooral om snelle diagnostiek, isolatie, infectiepreventie en intensieve ondersteunende behandeling. Kandidaten voor vaccins en geneesmiddelen worden onderzocht, maar die zijn nog niet hetzelfde als een goedgekeurd en breed beschikbaar middel.

Hoe proberen hulpverleners de overdracht te stoppen?

Ebola verspreidt zich door direct contact met bloed of andere lichaamsvloeistoffen van iemand die ziek is of aan de ziekte is overleden. Ook besmet materiaal kan een rol spelen. De respons richt zich daarom op het snel vinden van patiënten en het doorbreken van besmettingsroutes in gezinnen, zorginstellingen en gemeenschappen.

Belangrijke maatregelen zijn:

• laboratoriumtesten en onderzoek naar nieuwe gevallen;
• het opsporen en opvolgen van mensen die mogelijk zijn blootgesteld;
• snelle isolatie en medische zorg;
• bescherming tegen infecties voor zorgverleners en mantelzorgers;
• veilige en waardige begrafenissen; en
• door de gemeenschap aangestuurde surveillance, doorverwijzing en risicocommunicatie.

Deze maatregelen zijn extra belangrijk wanneer mensen thuis ziek worden of overlijden voordat een diagnose is gesteld. Uitgestelde zorg maakt het moeilijker om contacten te identificeren en blootstelling veilig te beheren. Ook het onveilig verzorgen of begraven van lichamen kan nieuwe besmettingen veroorzaken.

Waarom indamming zo lastig is

De WHO en haar partners werken in een omgeving die wordt gekenmerkt door onveiligheid, ontheemding, afgelegen gemeenschappen en intensief personenverkeer over wegen, rivieren en mijnbouwroutes. De uitbraak raakt bovendien mobiele en grensoverschrijdende bevolkingsgroepen. Desinformatie en wantrouwen kunnen het opsporen van contacten, het zoeken van zorg en veilige begrafenissen verder bemoeilijken.

Daardoor kunnen de officiële totalen een onderschatting zijn. De beschikbare informatie rechtvaardigt zorgen over niet-geregistreerde besmettingen en sterfgevallen, maar geeft geen betrouwbare basis voor een precies aantal verborgen gevallen. Ook beweringen over een specifiek aandeel sterfgevallen buiten ziekenhuizen of over meer dan duizend herstelde patiënten moeten voorzichtig worden geïnterpreteerd zolang ze niet in een bijgewerkt officieel situatieoverzicht zijn bevestigd.

Wat betekent de internationale waarschuwing van de WHO?

De WHO zegt dat het risico op verdere verspreiding binnen Congo en naar andere landen hoog blijft en dat de uitbraak nog niet onder controle is. Dat is een waarschuwing over de ernst van de huidige overdracht en over de noodzaak om de respons te versnellen. Het betekent niet dat internationale verspreiding onvermijdelijk is.

De aanpak wordt gecoördineerd door de Congolese autoriteiten, samen met de WHO, de Africa Centres for Disease Control and Prevention (Africa CDC) en andere partners. De maatregelen omvatten uitbreiding van surveillance en laboratoriumcapaciteit, het opvolgen van contacten, klinische voorbereiding, levering van beschermingsmiddelen en andere benodigdheden, infectiecontrole en samenwerking met gemeenschappen. Ook buurlanden treffen voorbereidingen voor grensoverschrijdende verspreiding.

De kern van het probleem is duidelijk: de uitbraak groeit snel, terwijl het betrokken virus geen goedgekeurd vaccin of specifieke behandeling heeft. Zolang besmettingsketens worden gemist en mensen niet tijdig toegang hebben tot betrouwbare zorg, blijft de ebola-epidemie in de DRC een grote internationale gezondheidscrisis.