Gaza-onderhandelingen lopen vast op de vraag: wie moet als eerste bewegen?

Hamas zei de routekaart te hebben aanvaard, maar stelde dat de uitvoering afhankelijk is van het nakomen van Israëls eigen verplichtingen. Palestijnse facties die in Caïro bijeenkwamen, beschuldigden Israël er eveneens van het plan af te wijzen, verplichtingen uit de eerste fase niet volledig na te komen en het staakt-het-vuren dagelijks te schenden.

Daardoor kwamen de gesprekken vast te zitten rond een praktische vraag met grote politieke gevolgen: moeten veiligheidsgaranties en een Israëlische terugtrekking eerst de voorwaarden scheppen voor ontwapening, of moet Hamas al zijn wapens neerleggen voordat Israël zich ook maar gedeeltelijk terugtrekt?

Qatar voert de diplomatieke druk op

Qatar riep Israël en Hamas op alle verplichtingen uit het staakt-het-vuren na te komen. Doha stelde dat Hamas had voldaan aan wat volgens de routekaart van de beweging werd verwacht en riep op de druk op Israël op te voeren. Volgens bemiddelaars ondermijnden aanhoudende Israëlische aanvallen het akkoord en de pogingen om de tweede fase te starten.

Egypte, Qatar en Türkiye veroordeelden afzonderlijk gemelde Israëlische aanvallen, waaronder aanvallen die zorginstellingen en medische infrastructuur raakten. Zij waarschuwden dat dergelijke acties de volgende fase van het staakt-het-vuren in gevaar brachten.

Op 16 augustus sloten de ministers van Buitenlandse Zaken van Türkiye, Egypte, Indonesië, Jordanië, Pakistan, Qatar, Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten zich gezamenlijk aan bij de kritiek op Israëls afwijzing van de routekaart. In hun verklaring stond dat die afwijzing de uitvoering van het bredere, door de VS gesteunde plan bedreigde en pogingen om het conflict te beëindigen belemmerde.

Gesprekken van Kushner leveren geen doorbraak op

De Amerikaanse gezant Jared Kushner had in Egypte een zeldzame ontmoeting met Hamasleider Khalil al-Hayya. Daarna reisde hij naar Jeruzalem voor een gesprek met Netanyahu. De bijeenkomsten waren bedoeld om het vastgelopen vijftienpuntenplan te redden.

De Amerikaanse inzet hield in dat Hamas als onderdeel van het proces verifieerbaar moest ontwapenen. Israël bleef ondertussen eisen dat de terugtrekking pas daarna kon beginnen. Hamas zei op zijn beurt dat het pas aan ontwapening zou beginnen als Netanyahu zich publiekelijk aan de voorwaarden van het plan zou verbinden.

Na de gesprekken maakte geen van beide partijen publiekelijk een wezenlijke koerswijziging bekend. Volgens Reuters verliet Kushner Jeruzalem zonder doorbraak; Israël en Hamas bleven verdeeld over de belangrijkste eisen uit het plan.

Ook Trumps uitspraken brachten geen akkoord

President Donald Trump riep Israël op de aanvallen in Gaza te stoppen. Hij zei bovendien dat Hamas ermee had ingestemd de wapens neer te leggen als Israël zijn eigen verplichtingen zou nakomen. In de beschikbare berichtgeving werd die uitspraak echter beschreven als onderdeel van de onopgeloste onderhandelingen, niet als een afgerond en onafhankelijk geverifieerd akkoord.

Hamas riep daarna de bemiddelaars en de partijen die het staakt-het-vuren moeten garanderen — vooral Washington — op Israël onder druk te zetten om de volgende fase van de routekaart goed te keuren en uit te voeren.

Gemelde slachtoffers en schendingen

Het Government Media Office van Gaza meldde dat sinds het ingaan van het akkoord 1.262 Palestijnen waren gedood en 4.168 gewond waren geraakt bij vermeende Israëlische schendingen van het staakt-het-vuren. Het gaat om cijfers die door de autoriteiten in Gaza zijn gemeld; in de aangeleverde bronnen konden ze niet onafhankelijk worden geverifieerd.

Eerdere verklaringen van hetzelfde kantoor noemden iets andere aantallen, waaronder meer dan 4.000 vermeende schendingen en lagere slachtoffercijfers. Dat verschil laat zien dat de gemelde balans nog werd bijgewerkt.

Andere berichten maakten tijdens de onderhandelingen melding van nieuwe incidenten, waaronder drone- en artillerieaanvallen waarbij Palestijnen omkwamen of gewond raakten.

Qatar bemiddelt ook tussen de VS en Iran

Qatar was daarnaast betrokken bij een afzonderlijk diplomatiek spoor rond de spanningen tussen de Verenigde Staten en Iran. Doha steunde pogingen van Iran en Oman om de Straat van Hormuz opnieuw open te stellen en meldde vooruitgang richting een regeling die bredere onderhandelingen zou kunnen helpen hervatten.

Volgens Qatar zouden een akkoord over het heropenen van de zeestraat en een bredere regeling voor een staakt-het-vuren of de-escalatie gezamenlijk tot stand moeten komen. De berichtgeving sprak over vooruitgang en een mogelijk naderend akkoord, niet over een al gesloten gelijktijdige overeenkomst.

Wat gebeurt er nu?

Het onmiddellijke obstakel blijft de volgorde. Israël wil dat de ontwapening van Hamas eerst wordt gecontroleerd, vóór een terugtrekking of wederopbouw kan beginnen. Hamas en de regionale bemiddelaars steunen een kader waarin ontwapening, terugtrekking en wederopbouw als verbonden stappen met wederzijdse verplichtingen vooruitgaan.

De diplomatieke activiteit in augustus verhoogde de druk op Israël en opende nieuwe kanalen voor overleg, maar loste het kernconflict niet op. De routekaart voor het staakt-het-vuren bleef daardoor steken, terwijl volgens de aangeleverde berichtgeving het geweld doorging en tegelijk werd geprobeerd het akkoord nieuw leven in te blazen.