Waarom Rusland de Japanse ambassadeur ontbood na Poetins bezoek aan Iturup

De ontbieding was daarmee een wederzijdse diplomatieke reactie. Japan had na Poetins bezoek al de Russische ambassadeur ontboden. De Japanse premier Sanae Takaichi noemde de reis “volstrekt onaanvaardbaar” en zei dat die de gevoelens van het Japanse volk had gekwetst. Tokio overwoog daarnaast nieuwe sancties tegen Moskou.

Wat Galuzin tegen Muto zei

Vice-minister van Buitenlandse Zaken Michail Galuzin sprak volgens de Russische lezing een krachtig protest uit. Hij herhaalde dat de Russische soevereiniteit en jurisdictie over de zuidelijke Koerilen onwrikbaar zijn. Moskou stelt dat de eilanden na de Tweede Wereldoorlog aan Rusland zijn toegevallen en beschouwt iedere betwisting van dat standpunt als onaanvaardbaar.

Galuzin plaatste het eilandengeschil ook in de context van de bredere verslechtering van de betrekkingen. Rusland verwees naar de Japanse sancties tegen Moskou en naar de politieke en materiële steun van Japan aan Oekraïne. Volgens de Russische zijde behoudt Moskou zich het recht voor passende tegenmaatregelen te nemen als Tokio volgens Rusland een onvriendelijke koers blijft volgen. In de beschikbare berichtgeving werd geen nieuwe concrete tegenmaatregel aangekondigd.

Waarom de afwezigheid van Muto extra spanning veroorzaakte

Muto gaf niet onmiddellijk gehoor aan de oproep. Russische functionarissen zeiden aanvankelijk dat hij niet in Moskou was of ziek was. Later verschenen berichten over een verdere vertraging voordat hij op het ministerie van Buitenlandse Zaken arriveerde. Over de precieze timing en reden lopen de verslagen uiteen: één bericht sprak over een vertraging van twee dagen, een ander meldde dat Muto eerst afwezig was en later verwees naar gezondheidsproblemen.

Uiteindelijk woonde Muto het gesprek wel bij. Hij zei dat hij het Japanse standpunt op passende wijze aan de Russische zijde had uitgelegd. Russische functionarissen presenteerden zijn vertraagde aanwezigheid desondanks als een extra teken dat Japan de Russische positie niet wilde accepteren.

Reacties van Japan en de Verenigde Staten

Tokio reageerde ondubbelzinnig. Takaichi noemde het bezoek onaanvaardbaar, terwijl minister van Buitenlandse Zaken Toshimitsu Motegi krachtig protesteerde en de Russische ambassadeur ontbood. Japan herhaalde dat de vier eilanden — Iturup of Etorofu, Kunashir of Kunashiri, Shikotan en de Habomai-eilanden — de Noordelijke Gebieden van Japan vormen.

Japan overwoog na het bezoek ook aanvullende sancties. Dat is relevant omdat sancties en steun aan Oekraïne al deel uitmaken van Moskou’s bezwaren tegen Tokio. Daardoor is het territoriale conflict steeds moeilijker los te zien van de bredere confrontatie over de Russische oorlog tegen Oekraïne.

De Verenigde Staten schaarden zich achter Japan. Washington bevestigde opnieuw dat het de Japanse soevereiniteit over de Noordelijke Gebieden erkent en zei dat de Amerikaanse steun aan Japan onverminderd blijft.

Het onopgeloste conflict achter de confrontatie

De vier zuidelijke eilanden worden door Rusland bestuurd, maar door Japan geclaimd. Sovjettroepen namen ze in de laatste dagen van de Tweede Wereldoorlog in. De uiteenlopende interpretaties van hun naoorlogse status vormen nog altijd de kern van het conflict. Het Japanse ministerie van Buitenlandse Zaken noemt Habomai, Shikotan, Kunashiri en Etorofu de Noordelijke Gebieden en stelt dat ze geen onderdeel zijn van de Koerilen.

Het geschil heeft bovendien een formeel vredesverdrag tussen Rusland en Japan in de weg gestaan. Japan heeft de oplossing van de status van de eilanden gekoppeld aan het sluiten van zo’n verdrag. Daarom is een bezoek van de Russische president politiek beladen, ook als het niet direct tot een verandering van de feitelijke controle leidt.

De confrontatie in augustus laat zien hoe het territoriale vraagstuk inmiddels samenvalt met een veel bredere breuk. Japanse sancties en steun aan Oekraïne hebben de ruimte voor bilaterale onderhandelingen verkleind. Moskou geeft publiekelijk aan dat het zijn bestuur over Iturup als een voldongen feit beschouwt, terwijl Tokio het eiland blijft behandelen als een centrale soevereiniteitskwestie.

De kern is dus eenvoudig: Rusland ontbood Muto omdat Japan de legitimiteit van Poetins bezoek betwistte en daarmee indirect ook de Russische zeggenschap over Iturup ter discussie stelde. Galuzin antwoordde met de boodschap dat de Russische soevereiniteit “onwrikbaar” is en waarschuwde voor mogelijke tegenmaatregelen. De vertraagde komst van de ambassadeur, de tegengestelde standpunten van Japan en de VS, nieuwe sancties en het uitblijven van een formeel naoorlogs vredesverdrag hebben een conflict verder aangescherpt dat geen van beide landen lijkt te willen laten rusten.