Hoe de crisis rond de Straat van Hormuz olie, scheepvaart en Latijns-Amerika verandert

De crisis rond de Straat van Hormuz heeft de oliemarkt veranderd van een verhaal over overvloed naar een verhaal over veiligheid, betrouwbaarheid en logistiek. De doorvoer van ruwe olie en olieproducten door deze strategische zeestraat daalde van ongeveer 18 miljoen vaten per dag vóór het conflict naar 4,8 miljoen vaten per dag in juli en gemiddeld circa 2 miljoen vaten per dag in augustus, volgens Kpler-gegevens die door Reuters zijn aangehaald.

De schok heeft niet alleen vaten van de markt gehaald. Olie uit de Golfregio is moeilijker en duurder te vervoeren, Aziatische raffinaderijen zoeken naar alternatieve leveranciers en olie die klanten kan bereiken zonder Hormuz te passeren, is meer waard geworden. Latijns-Amerikaanse exporteurs aan de Atlantische kant profiteren daarvan — vooral op korte termijn. Het is echter nog geen bewijs dat de wereldwijde oliestromen blijvend zijn omgelegd.

Waarom olie én scheepvaart duurder werden

Een fysiek tekort aan olie is maar een deel van het probleem. Wanneer schepen worden bedreigd, geen verzekering kunnen krijgen of alleen tegen onbetaalbaar hoge premies mogen varen, kunnen ladingen die technisch beschikbaar zijn toch commercieel onbereikbaar worden. Dat leidt tot hogere vrachtkosten, langere vaarroutes, vertragingen en een kleiner aanbod van tankers. Boven op de prijs van de olie komt zo een logistieke risicopremie.

De marktprijzen weerspiegelden die onzekerheid. Brent-olie sloot op 14 augustus op 88,52 dollar per vat en steeg later boven 91 dollar, terwijl beleggers tegenstrijdige berichten wogen over de vraag of de zeestraat daadwerkelijk open was voor scheepvaart. De prijsreactie ging dus niet alleen over de waarde van de olie zelf, maar ook over het risico om die olie te verkrijgen, te verzekeren en af te leveren.

Een tijdelijke diplomatieke doorbraak bood weinig zekerheid. Een memorandum uit juni voorzag slechts 60 dagen in afspraken voor veilige doorgang. Nadat opnieuw aanvallen plaatsvonden, stelde de Verenigde Staten volgens een samenvatting van de Congressional Research Service de blokkade opnieuw in. Naarmate de onderhandelingen vastliepen, kregen raffinaderijen en handelaren meer reden om alternatieve leveringscontracten af te sluiten en grotere voorraden aan te houden.

Waarom Brazilië en Guyana het duidelijkst profiteren

Brazilië en Guyana hebben een combinatie van gunstige geografie en groeiende productie. Hun offshore-olie bevindt zich in het Atlantische bekken. Ladingen met bestemming Azië hoeven daardoor niet door Hormuz. Dat maakt hun olie niet voor elke raffinaderij een perfecte vervanger voor olie uit de Golf: kwaliteit, raffinagegeschiktheid, beschikbaarheid van tankers en de uiteindelijke leveringskosten blijven belangrijk. Maar als leveringen uit de Golf onzeker worden, stijgt de waarde van betrouwbare Atlantische olie.

Hun voordeel berust bovendien op echte productiegroei, en niet alleen op hun ligging. De Amerikaanse Energy Information Administration (EIA) verwacht dat Brazilië, Guyana en Argentinië in 2026 samen 0,4 miljoen vaten per dag toevoegen. Dat is de helft van de verwachte wereldwijde productiegroei van 0,8 miljoen vaten per dag. Ook het Internationaal Energieagentschap noemt Brazilië, Guyana en Argentinië belangrijke aanjagers van de groei van het aanbod buiten OPEC+.

Dat biedt Brazilië en Guyana verschillende vormen van voordeel:

• Hogere opbrengst per vat: een bredere geopolitieke risicopremie kan de waarde van exportladingen verhogen.
• Betere toegang tot Aziatische kopers: raffinaderijen die olie buiten de Hormuz-route zoeken, kunnen meer belangstelling krijgen voor producenten uit het Atlantische bekken.
• Groter strategisch gewicht: nieuwe productie is niet alleen extra aanbod, maar ook een vorm van verzekering tegen geopolitieke verstoringen.

De crisis heeft de Braziliaanse expansie in de pre-saltvelden en de offshoregroei van Guyana niet veroorzaakt. Ze heeft bestaande ontwikkelingen wel commercieel en strategisch belangrijker gemaakt.

Argentinië vergroot de regionale aanvoer

Argentinië maakt deel uit van hetzelfde bredere productieverhaal dankzij de groei van Vaca Muerta. De EIA verwacht dat de Argentijnse productie stijgt van gemiddeld 670.000 vaten per dag in 2024 naar 740.000 vaten per dag in 2025. Vaca Muerta zou tussen januari en oktober 2025 naar schatting 62 procent van de productie vertegenwoordigen.

Argentinië kan zijn extra olie niet zo snel en flexibel exporteren als Brazilië of Guyana. De capaciteit van pijpleidingen en havens, evenals de binnenlandse vraag, bepaalt hoe snel schalieolie buitenlandse kopers kan bereiken. Toch vergroot de stijgende productie de potentiële bijdrage van Zuid-Amerika aan de wereldwijde markt en vermindert ze op termijn de afhankelijkheid van geïmporteerde vaten in de regio.

De kans voor Venezuela is voorwaardelijker

Venezuela kan profiteren van hogere prijzen en van de vraag naar zware olie buiten de Golfregio. De beschikbare gegevens rechtvaardigen echter niet de conclusie dat het land op dezelfde manier profiteert als Brazilië of Guyana. Herstel van de productie en groei van de export hangen af van operationele betrouwbaarheid, infrastructuur, investeringen, sancties, betalingsregelingen en toegang tot scheepvaart.

Dat onderscheid is belangrijk. Brazilië en Guyana profiteren van actieve productiegroei en relatief directe toegang tot de Atlantische Oceaan. Venezuela kan voordeel halen uit gunstige marktomstandigheden, maar voor blijvende export- en begrotingsinkomsten moeten eerst andere beperkingen worden weggenomen.

Exporteurs winnen, importeurs vangen de klap op

Het regionale effect is sterk ongelijk verdeeld. Netto-olie-exporteurs kunnen bij hogere prijzen meer exportinkomsten en hogere overheidsopbrengsten ontvangen. Voor landen die olie en brandstoffen invoeren, werkt de rekensom precies andersom: de importrekening loopt op, subsidies komen onder druk te staan, vervoer wordt duurder en huishoudens houden minder koopkracht over.

Het IMF wees energieafhankelijke economieën in Centraal-Amerika en toerismeafhankelijke economieën in het Caribisch gebied aan als bijzonder kwetsbaar voor hogere energiekosten. Duurdere brandstof werkt door in elektriciteitsopwekking, wegtransport, voedselverdeling, vliegtickets en cruises. De schok blijft daardoor niet beperkt tot de oliemarkt.

Daar komt een belangrijke complicatie bij: een land dat ruwe olie exporteert, is niet automatisch beschermd tegen duurdere brandstoffen. Landen kunnen ruwe olie uitvoeren en tegelijk benzine, diesel of andere geraffineerde producten importeren. Consumenten blijven dan blootgesteld aan mondiale olieprijzen en hogere vervoerskosten.

Waarom de schade kan voortduren nadat Hormuz weer opengaat

Een heropening kan de oliemarkt direct wat lucht geven, maar consumentenprijzen en bredere toeleveringsketens reageren vaak trager. UN Trade and Development waarschuwde dat voedsel- en transportsystemen meer tijd nodig hebben om te herstellen, omdat verstoorde scheepvaartnetwerken opnieuw moeten worden ingericht.

Die vertraging is vooral relevant voor kleine eilandstaten die zowel brandstof als voedsel importeren. Volgens UNCTAD bleven huishoudens in het Caribisch gebied te maken houden met hogere brandstof- en elektriciteitskosten, zelfs nadat de olieprijs dichter bij het niveau van vóór de crisis was gekomen. Lagere referentieprijzen draaien vrachtcontracten, voorraden die tegen hoge prijzen zijn ingekocht, energiekosten en opgebouwde begrotingsdruk niet onmiddellijk terug.

Ook de Economische Commissie voor Latijns-Amerika en het Caribisch gebied (ECLAC) verwacht dat de gemiddelde olieprijs in 2026 hoger blijft dan in 2025, zelfs als de prijzen later in het jaar dalen. Zo ontstaat een economie met twee snelheden: exporteurs kunnen een meevaller incasseren, terwijl importeurs hogere kosten blijven verwerken.

Wordt de verschuiving in de oliestroom blijvend?

Waarschijnlijk niet — althans nog niet. Een blijvende verschuiving van de Aziatische vraag naar Latijns-Amerikaanse olie vereist meerdere voorwaarden:

1. De onzekerheid rond Hormuz moet lang genoeg aanhouden om contracten en het gedrag van raffinaderijen blijvend te veranderen.
2. Brazilië, Guyana en andere Atlantische producenten moeten hun productie betrouwbaar blijven uitbreiden.
3. Hun oliekwaliteiten moeten passen bij de eisen van Aziatische raffinaderijen.
4. Er moet voldoende tanker- en verzekeringscapaciteit zijn en de totale vrachtkosten moeten concurrerend blijven.
5. Olie uit de Golfregio moet minder betrouwbaar blijven dan het traditionele voordeel van lagere kosten en kortere afstanden.

Als de doorvaart door Hormuz weer geloofwaardig normaliseert, kunnen Golfexporteurs een groot deel van hun positie op de Aziatische markt herwinnen. De structurele productiegroei in Latijns-Amerika blijft dan belangrijk, maar de crisisgerelateerde prijspremie en tijdelijke marktaandelen zullen waarschijnlijk afnemen.

De meest blijvende erfenis van de crisis is daarom mogelijk strategisch, niet geografisch. De verstoring heeft raffinaderijen laten zien hoe waardevol geografische spreiding is. Tegelijk hebben producenten gezien dat betrouwbare olie uit het Atlantische bekken een premie kan opleveren wanneer een cruciale energieroute onveilig wordt. Voor Brazilië en Guyana is dat een betekenisvol voordeel op korte termijn. Voor Centraal-Amerika en het Caribisch gebied is het vooral een waarschuwing: een verre maritieme crisis kan opvallend snel veranderen in een binnenlands probleem van brandstofprijzen en kosten van levensonderhoud.