Trump zegt geheime IRGC-lijn te hebben, maar Iran ontkent alles nu gesprekken vastlopen

Berichten over een geheim Amerikaans communicatiekanaal naar de Iraanse Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC) leggen vooral bloot hoe diep de diplomatieke impasse tussen Washington en Teheran inmiddels is. Volgens de berichtgeving zou de regering-Trump de president van Iraaks Koerdistan, Nechirvan Barzani, hebben ingezet om IRGC-leiders te bereiken. Washington twijfelde er naar verluidt aan of de formele Iraanse onderhandelaars namens de militaire organisatie konden spreken.

Iraanse functionarissen ontkennen dat krachtig. IRGC-woordvoerder brigadegeneraal Hossein Mohebbi zei dat er geen gesprekken plaatsvinden tussen IRGC-functionarissen en Amerikanen en noemde Trumps bewering een ‘waanidee’. Buitenlandwoordvoerder Esmaeil Baghaei ontkende afzonderlijk berichten over onofficieel contact via de Koerdische regio in Irak en over een geheime Amerikaans-Iraanse ontmoeting in Erbil.

Wat Trump volgens de berichten beweerde

Het vermeende achterkanaal zou bedoeld zijn geweest om de officiële Iraanse onderhandelingsdelegatie te omzeilen en rechtstreeks met de IRGC te communiceren. Volgens een door meerdere media aangehaald Axios-bericht benaderden Amerikaanse functionarissen Barzani omdat hij relaties zou hebben met zowel Amerikaanse als IRGC-functionarissen. Washington wilde naar verluidt duidelijkheid over de vraag of parlementsvoorzitter Mohammad Bagher Ghalibaf en minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi bevoegd waren om namens de IRGC toezeggingen te doen.

De berichtgeving geeft geen eenduidig beeld van wat daarna gebeurde. Axios meldde dat een IRGC-functionaris naar het kantoor van Barzani in Erbil kwam voor een beveiligd telefoongesprek en dat Amerikaanse functionarissen geheime gesprekken in de stad overwogen. Een ander bericht stelde dat de voorgestelde ontmoeting nooit heeft plaatsgevonden en dat bemiddelaars uit Pakistan en Oman hun inspanningen voortzetten.

Door de openbare ontkenningen uit Teheran zijn het bestaan en de omvang van eventueel rechtstreeks contact niet onafhankelijk vastgesteld. Het verhaal bewijst dus niet dat er een functionerend Amerikaans-Iraans vredeskanaal via de IRGC was.

Hoe Mohebbi en Baghaei reageerden

Mohebbi reageerde categorisch. Volgens hem waren er geen gesprekken tussen IRGC-functionarissen en Amerikaanse vertegenwoordigers. Ook het Iraanse diplomatieke apparaat zou op dat moment niet met Washington onderhandelen, omdat de Verenigde Staten zich volgens Teheran niet aan hun beloften hadden gehouden. Mohebbi beschreef Trumps bewering als fantasie die voortkwam uit Amerikaanse nederlaag en wanhoop in de oorlog.

Hij benadrukte bovendien het institutionele verschil tussen de IRGC en de diplomatieke staat. In zijn voorstelling is de IRGC een militaire en veiligheidsorganisatie, geen zelfstandig diplomatiek kanaal. Formele diplomatie verloopt via de daartoe gemachtigde staatsinstellingen. Daarmee ondermijnde hij ook het idee dat een niet-erkend contact met de IRGC de officiële onderhandelingen zou kunnen vervangen.

Baghaei ontkende berichten over onofficieel contact via functionarissen in Iraaks Koerdistan en wees een geheime Amerikaans-Iraanse ontmoeting in Erbil van de hand. Iraanse functionarissen presenteerden de berichten als onderdeel van een bredere psychologische of hybride oorlog, bedoeld om politieke verdeeldheid te zaaien en zwakte uit te stralen. De bewering dat dit specifiek was gericht op het manipuleren van olie- of energieprijzen komt van Iraanse functionarissen en is niet onafhankelijk geverifieerd.

Waarom de diplomatieke route vastzit

De ontkenningen kwamen op een moment waarop Iran ook weigerde om rechtstreekse onderhandelingen met de Verenigde Staten te hervatten. Araghchi zei dat er via tussenpersonen nog wel boodschappen werden uitgewisseld, maar dat Teheran niet terugkeert naar directe gesprekken zolang Washington volgens Iran het memorandum van juni schendt.

Het op 17 juni door Trump en de Iraanse president Masoud Pezeshkian ondertekende memorandum voorzag in een voorlopig kader voor een staakt-het-vuren, het Iraanse nucleaire programma, economische verlichting en de Straat van Hormuz. Het document stelde een periode van 60 dagen vast om tot een definitief akkoord te komen. Uit de beschikbare berichtgeving blijkt echter niet dat dit kader leidde tot een duurzame regeling of een afgerond vervolgakkoord.

Iran koppelt een bredere regeling aan eisen zoals het beëindigen van aanvallen en vermeende Amerikaanse schendingen, compensatie, het vrijgeven van bevroren Iraanse tegoeden, de terugtrekking van Amerikaanse troepen en beperkingen voor schepen die aan de Verenigde Staten of Israël zijn gelieerd. Sommige bronnen beschrijven deze punten als standpunten van de bredere Iraanse leiding, niet als een volledig onderhandelingsprogramma dat uitsluitend aan Mohebbi kan worden toegeschreven.

Daarmee botsen twee verschillende onderhandelingslogica’s. Teheran wil eerst concrete garanties, compensatie en veiligheidsconcessies zien. Washington heeft juist aangedrongen op vooruitgang rond een staakt-het-vuren, de nucleaire kwestie en de scheepvaart voordat alle Iraanse voorwaarden zijn ingewilligd.

De gesprekken met Oman gingen over iets anders

De afzonderlijke gesprekken tussen Iran en Oman waren geen directe Amerikaans-Iraanse onderhandelingen. Araghchi omschreef ze als technische besprekingen over maritieme routes en het beheer van de scheepvaart in de Straat van Hormuz. Een akkoord met Oman zou volgens hem vooruitgang kunnen boeken zonder dat de waterweg daarmee automatisch volledig wordt opengesteld. Voor een volledige heropening waren volgens Teheran aanvullende Amerikaanse concessies nodig.

Dat onderscheid is belangrijk omdat de kwestie rond Hormuz rechtstreeks verbonden bleef met het bredere conflict. Iran bleef volhouden dat de zeestraat pas volledig opengaat nadat Washington aan zijn voorwaarden heeft voldaan. Tegelijkertijd meldden berichten dat opnieuw een schip in de waterweg was geraakt.

De binnenlandse boodschap uit Teheran

Gholam-Hossein Mohseni Ejei, het hoofd van de Iraanse rechterlijke macht, riep op tot nationale eensgezindheid, snelle besluitvorming in oorlogstijd en verzet tegen Amerikaanse druk. Zijn opmerkingen passen in de bredere manier waarop Iraanse autoriteiten het conflict omschrijven: als een combinatie van militaire, economische, media- en binnenlandse veiligheidsdruk.

De beschikbare bronnen ondersteunen niet de specifieke formulering dat Ejei zou hebben opgeroepen tot gehoorzaamheid aan voormalig opperleider Ali Khamenei. Andere aangeleverde berichtgeving noemt in dit scenario juist Mojtaba Khamenei de Iraanse opperleider. Dat onderscheid is van belang bij het scheiden van verifieerbare uitspraken en beweringen die in latere samenvattingen zijn toegevoegd.

Wat de ruzie over het achterkanaal laat zien

De controverse toont geen werkend vredesproces tussen de Verenigde Staten en de IRGC aan. Ze laat wel zien dat Washington naar verluidt een alternatieve route naar de Iraanse militaire leiding onderzocht, terwijl Teheran het contact publiekelijk ontkende en stelde dat nieuwe diplomatie alleen mogelijk is na concrete concessies.

Drie obstakels springen eruit:

• Vertrouwen: Iran zegt dat Washington het memorandum van juni heeft geschonden. Amerikaanse verklaringen over vooruitgang of controle blijven volgens Teheran onverenigbaar met de werkelijkheid.
• Bevoegdheid: De vermeende poging om rechtstreeks met de IRGC te spreken wijst op Amerikaanse onzekerheid over de vraag of de formele Iraanse onderhandelaars toezeggingen kunnen doen die ook door de militaire machtsstructuur worden aanvaard.
• Volgorde: Iran beschouwt compensatie, verlichting van sancties, de terugtrekking van Amerikaanse troepen en voorwaarden voor de heropening van Hormuz als noodzakelijke stappen vooraf. De Verenigde Staten zoeken juist eerst vooruitgang op het gebied van een staakt-het-vuren en de scheepvaart.

Zolang Washington en Teheran het niet eens worden over bevoegdheid, volgorde en handhaving, zeggen berichten over geheime kanalen vooral iets over het wederzijdse wantrouwen. Ze vormen geen bewijs dat de diplomatieke impasse daadwerkelijk wordt doorbroken.