Waarom Letland zegt dat Ruslands hybride oorlog in Europa al bezig is

De kern van de waarschuwing van de Letse president Edgars Rinkēvičs is dat Europa niet langer alleen rekening moet houden met een toekomstige Russische aanval. Volgens hem vindt een deel van de confrontatie al plaats: onder de drempel van een open oorlog, via sabotage, cyberoperaties, beïnvloedingscampagnes en druk op de veiligheid van Europese landen.

Dat betekent niet dat er publiek bewijs is dat Rusland op het punt staat de oostflank van de NAVO grootschalig binnen te vallen. De directere zorg is een beperkte, moeilijk toeschrijfbare test van de eensgezindheid van het bondgenootschap.

Welke aanwijzingen liggen achter de term ‘hybride oorlog’?

Een analyse van de Amerikaanse Congressional Research Service beschrijft een patroon van activiteiten die Amerikaanse en Europese functionarissen sinds de Russische invasie van Oekraïne in 2022 aan Moskou toeschrijven. Het gaat onder meer om sabotage, moordcomplotten, politieke inmenging, cyberaanvallen, schendingen van het luchtruim, GPS-verstoring en schade aan kritieke infrastructuur. Volgens de analyse zijn dergelijke activiteiten in aantal en ernst toegenomen.

Rinkēvičs zei bovendien dat informatie van Letland, Litouwen en andere NAVO-landen wijst op verschillende Russische pogingen tot sabotage en het ondermijnen van de veiligheid in de betrokken staten. Hij maakte niet bekend op welke landen of specifieke incidenten die pogingen betrekking hadden.

Waarom brandstichting, desinformatie en drones belangrijk zijn

Methoden zoals brandstichting, desinformatie en cyberaanvallen kunnen schade veroorzaken, logistiek verstoren en angst zaaien zonder dat de verantwoordelijke partij officieel een oorlog begint. Ze geven de opdrachtgever bovendien ruimte om betrokkenheid te ontkennen.

Ook drones spelen een rol. Volgens de Duitse generaal Carsten Breuer gebruikt Rusland drones systematisch om Europese luchtverdediging te verkennen en zwakke plekken op te sporen. Dat legt niet alleen tekortkomingen in radar- en surveillancesystemen bloot, maar ook in laagvliegende luchtverdediging en de bestrijding van goedkope, aanpasbare drones.

De publiek beschikbare informatie ondersteunt daarmee vooral de conclusie dat Europese landen kwetsbaarheden moeten verkleinen. Ze bewijst niet dat elk incident door Rusland is georganiseerd, en evenmin dat Russische transitpassagiers betrokken zijn bij spionage of sabotage.

Geen bewijs voor een op handen zijnde invasie

Het onderscheid tussen hybride escalatie en een conventionele invasie is belangrijk. Rinkēvičs heeft zelf aangegeven dat Rusland mogelijk niet de capaciteit heeft om de Baltische staten nu grootschalig binnen te vallen, terwijl het wel vijandige hybride activiteiten kan uitvoeren.

De huidige aanwijzingen rechtvaardigen dus meer aandacht voor weerbaarheid en afschrikking, maar niet de stellige bewering dat een grote oorlog op het punt staat uit te breken.

Waarom Kaliningrad en Litouwen in de discussie opduiken

De doorreisregelingen voor Russische reizigers tussen het Russische vasteland en de exclave Kaliningrad zijn gebaseerd op EU-maatregelen uit 2003. Voor bepaalde vereenvoudigde transitdocumenten geldt een maximale doorreistijd van 24 uur; voor treintransit bestaan afzonderlijke regels.

Arvydas Anušauskas, lid van de Litouwse Seimas en voormalig minister van Defensie, heeft voorgesteld de Litouwse wet zo aan te passen dat Russische burgers in normale omstandigheden nog maar zes uur door Litouwen mogen reizen. Volgens hem kan dat binnen de grenzen van het EU-recht, zonder het Europese maximum eenzijdig te wijzigen.

De discussie wordt mede gevoed door cijfers over overtredingen: volgens berichtgeving steeg het aantal geregistreerde schendingen van 360 in 2024 naar 1.493 in 2025. In dat laatste jaar reden bovendien bijna 13.000 auto’s met Russische kentekenplaten via vereenvoudigde transitdocumenten door Litouwen.

Die cijfers kunnen een argument vormen voor strengere controle en betere monitoring. Op zichzelf bewijzen ze echter geen spionage of sabotage door mensen die van de transitregeling gebruikmaken.

Wat de Amerikaanse inlichtingenbeoordelingen zeggen

Recente Amerikaanse inlichtingenbeoordelingen schetsen scenario’s waarin president Vladimir Poetin de vastberadenheid van de NAVO de komende jaren zou kunnen testen. Die scenario’s lopen uiteen van een cyberaanval tot een beperkte grondinval in een bondgenootschappelijk land.

Volgens berichtgeving wordt daarbij een periode genoemd die loopt van het najaar van 2026 tot 2029. Oost-Europa, met name de Baltische regio en Polen, wordt gezien als een plausibel toneel voor een beperkte provocatie. Zo’n actie zou de toepassing van artikel 5 — het principe dat een aanval op één NAVO-lid als een aanval op alle leden wordt beschouwd — kunnen testen zonder meteen uit te monden in een open grootschalige oorlog.

Dit zijn scenario’s op basis van geheime inlichtingen, geen voorspellingen dat een aanval daadwerkelijk zal plaatsvinden. Ook is er onvoldoende publiek bewijs voor de specifieke bewering dat Rusland ‘Oekraïense drones’ tegen Europese kritieke infrastructuur zou inzetten. Wel zijn goedkope drones aantoonbaar een kwetsbaarheid en daarom een belangrijke prioriteit voor defensieplanning.

Wat landen aan de oostflank kunnen doen

Voor Letland, Litouwen, Estland en Polen ligt de beleidslogica vooral in het gezamenlijk verkleinen van risico’s. Dat betekent onder meer:

• betere gezamenlijke controle van grenzen en het transitverkeer naar Kaliningrad;
• geïntegreerde luchtverdediging en systemen tegen drones;
• bescherming van energie, communicatie, transport en andere kritieke infrastructuur;
• snelle uitwisseling van inlichtingen;
• Europese regels die voorkomen dat verschillen tussen nationale maatregelen een zwakke schakel vormen.

Het doel is Rusland geen eenvoudige, ontkenbare gelegenheid te geven om de samenhang van de NAVO te testen. Dat is iets anders dan beweren dat een conventionele invasie al is begonnen.