Russische brandstofcrisis dwingt Moskou tot ongebruikelijke benzine-import uit India

Het gaat daarmee eerder om een door de markt georganiseerd noodkanaal dan om een formele beleidswijziging van India.

Waarom de Russische productie zo kwetsbaar is

De droneaanvallen raken niet alleen opslagtanks of bovengrondse leidingen. Vooral schade aan gespecialiseerde raffinage-eenheden kan langdurige gevolgen hebben. De raffinaderij Orsknefteorgsintez werd na een aanval op 11 augustus volledig stilgelegd. Regionale autoriteiten waarschuwden dat herstelwerkzaamheden tot zes maanden kunnen duren.

Sancties en exportbeperkingen maken het bovendien moeilijker om buitenlandse apparatuur en onderdelen te vervangen. Een installatie die door brand of explosies is beschadigd, kan daardoor veel langer buiten bedrijf blijven dan de eerste schade-inschatting doet vermoeden.

Tekorten, hogere prijzen en rantsoenering

De verstoringen hebben in verschillende Russische regio’s geleid tot lege pompen, lange wachtrijen en hogere benzineprijzen. In minstens tien regio’s werden in augustus de verkoopcontroles opnieuw aangescherpt. Eerdere meldingen spraken ook over rantsoenering en verkoopbeperkingen bij tankstations.

De Russische regering probeert de druk te verlichten met een reeks noodmaatregelen. Zo zijn brandstofexporten beperkt of tijdelijk verboden, wordt extra spoorimport uit onder meer Belarus toegestaan en mogen raffinaderijen in bepaalde gevallen brandstof met minder strenge milieuspecificaties produceren voor de binnenlandse markt.

Die ingrepen kunnen plaatselijke tekorten verminderen, maar ze herstellen niet de raffinagecapaciteit die door aanvallen is uitgevallen.

Een wereldwijd probleem met geraffineerde producten

De huidige krapte draait niet simpelweg om een tekort aan ruwe olie. Het knelpunt zit vooral bij de omzetting van ruwe olie in benzine, diesel en kerosine.

Tegelijkertijd worden raffinaderijen en olietransporten ook buiten Rusland getroffen door de oorlog rond Iran. De scheepvaart door de Straat van Hormuz is verstoord, terwijl aanvallen raffinaderijen in het Midden-Oosten hebben geraakt. Lage voorraden en een seizoensgebonden sterke vraag naar diesel voor de landbouw vergroten de druk op de markt. Volgens Reuters is de gezamenlijke raffinagecapaciteit die door aanvallen in verband met de oorlogen in Iran en Oekraïne is uitgevallen de afgelopen maanden opgelopen tot bijna 9 procent van het wereldwijde totaal.

De gevolgen zijn zichtbaar in de prijzen. Op 17 augustus bereikte de Amerikaanse diesel-crackspread een record van 102,20 dollar per vat. Die maatstaf vergelijkt de dieselprijs met de prijs van ruwe olie en laat zien hoe schaars diesel is ten opzichte van de grondstof. Het betekent dus niet dat diesel aan de pomp plots 100 dollar per vat duurder werd.

Wat dit wel en niet bewijst

De beschikbare gegevens wijzen op een duidelijke daling van de Russische beschikbaarheid van geraffineerde brandstoffen, minder exportcapaciteit, import uit India en Belarus en strengere verkoopregels in meerdere regio’s.

Ze bewijzen echter niet automatisch dat de Russische raffinageproductie een absoluut recordlaag niveau heeft bereikt, noch dat een specifiek gemeten verlies aan benzineverkoop in Sint-Petersburg of aan productexport rechtstreeks is vastgesteld. Ook is er geen methodologisch onderbouwd bewijs dat de brandstoftekorten op zichzelf een aantoonbare daling in de populariteit van president Vladimir Poetin hebben veroorzaakt.

Brandstofschaarste kan de politieke druk op de regering vergroten. Om daaruit een effect op de publieke steun af te leiden, zijn onafhankelijke peilingen en een afzonderlijke causale analyse nodig.