Oekraïne claimt cyberaanval op Wildberries: klantenservice en betalingen verstoord

De Oekraïense militaire inlichtingendienst HUR, ook aangeduid als DIU, zegt dat zij samen met de hackersgroep Cyber Corps op 10 en 11 augustus de digitale infrastructuur van Wildberries heeft verstoord. Volgens de Oekraïense lezing werden het belangrijkste externe klantenservicekanaal en delen van de betaalinfrastructuur geraakt. Ook zouden de contactcentra extra onder druk zijn komen te staan. Gebruikers klaagden naar verluidt dat zij geen betalingen konden uitvoeren.

HUR presenteert de cyberactie als de digitale fase van een bredere campagne tegen Wildberries. Oekraïne zegt dat de operatie bedoeld was om de gevolgen van wekenlange droneaanvallen op magazijnen en logistieke knooppunten van het bedrijf te versterken. De toeschrijving aan HUR en Cyber Corps, de gebruikte methode, de duur en de precieze operationele gevolgen zijn niet onafhankelijk vastgesteld. Wildberries heeft de vermeende cyberaanval niet publiekelijk bevestigd of inhoudelijk becommentarieerd.

Welke systemen zouden zijn getroffen?

HUR noemt drie belangrijke gevolgen:

• Externe klantenservice: het voornaamste kanaal voor klantencontact zou zijn verstoord.
• Contactcentra: de problemen zouden extra druk hebben gelegd op de callcenters van Wildberries.
• Betalingen: de betaalinfrastructuur zou gedeeltelijk zijn ontregeld, waarna gebruikers meldden dat zij geen financiële transacties konden afronden.

De claim wijst op systemen die klanten en verkopers dagelijks gebruiken, niet alleen op interne bedrijfssoftware. Toch is er geen onafhankelijke analyse die vaststelt welke systemen precies zijn binnengedrongen, of gegevens zijn gestolen of vernietigd, hoelang de problemen duurden of hoeveel gebruikers werden getroffen.

De cyberaanval volgde op een reeks droneaanvallen

De Oekraïense claim kwam na een reeks gemelde droneaanvallen op locaties van Wildberries in Rusland. Volgens berichtgeving werden meerdere magazijnen geraakt, vielen er doden en gewonden, ontstonden branden en kwam een deel van de bedrijfsvoering stil te liggen. HUR en Oekraïense functionarissen stelden dat het logistieke netwerk al was verstoord voordat de cyberoperatie bekend werd gemaakt.

In Oekraïense en internationale berichtgeving circuleren onder meer de volgende cijfers: 23 magazijnen zouden zijn getroffen, negen medewerkers zouden zijn omgekomen en goederen ter waarde van naar schatting 5,9 miljard dollar zouden zijn vernietigd. Oekraïne zegt daarnaast dat zeven van de tien grootste logistieke centra van Wildberries buiten gebruik zijn geraakt. Het gaat om gemelde totalen en schattingen, niet om onafhankelijk gecontroleerde schadecijfers.

Tijdens een later gemelde grootschalige Russische droneaanval ontstond brand in een Wildberries-faciliteit in Koledino, bij Podolsk. Russische autoriteiten zeiden dat bij de bredere nachtelijke aanval honderden Oekraïense drones betrokken waren. Beschikbare berichtgeving maakt echter niet duidelijk hoe groot de schade aan het magazijn en de voorraad precies was.

Waarom ziet Oekraïne Wildberries als onderdeel van de oorlog?

Wildberries verkoopt voornamelijk consumentengoederen. Oekraïne stelt echter dat het bedrijf belangrijker is dan een gewone webwinkel. Volgens HUR vormt Wildberries een belangrijke schakel in de Russische logistiek en draagt het bedrijf bij aan de financiering van de Russische oorlogsinspanning. Oekraïense functionarissen, onder wie president Volodymyr Zelensky, zeggen bovendien dat logistieke locaties van Wildberries worden gebruikt voor de aanvoer van droneonderdelen, navigatieapparatuur en andere goederen die met militaire toepassingen verband houden.

Die voorstelling van zaken is omstreden. In berichtgeving zijn militaire of dual-useproducten genoemd die op de marketplace verschenen, waaronder onderdelen voor drones en kogelwerende vesten. Tegelijkertijd is er geen publiek bewijs dat Wildberries systematisch onderdeel is van de infrastructuur van het Russische ministerie van Defensie. De kern van het geschil is of het brede commerciële distributienetwerk als militair bevoorradingskanaal moet worden gezien omdat sommige goederen die er worden verkocht of vervoerd de Russische oorlogsinspanning kunnen ondersteunen.

De rol van Tatyana Kim en de omvang van Wildberries

De schaal van Wildberries verklaart waarom het bedrijf zo prominent in de campagne terechtkwam. Wat begon als een familiebedrijf dat vanuit een appartement bij Moskou werd gerund, groeide uit tot Ruslands grootste online retailer en een belangrijke economische en logistieke speler. Oprichter en topvrouw Tatyana Kim wordt in berichtgeving doorgaans omschreven als de rijkste vrouw van Rusland.

Daardoor hebben de aanvallen ook een symbolische betekenis. Voor Oekraïne is Wildberries een commercieel netwerk dat volgens Kyiv de Russische oorlogseconomie ondersteunt. Voor Russische functionarissen en het bedrijf zijn de aanvallen gericht tegen civiele handel, werknemers, verkopers en miljoenen klanten. Kim noemde de aanvallen op de magazijnen “terreurdaden” die burgers en miljoenen gebruikers zouden raken.

Twee fundamenteel verschillende lezingen

De partijen omschrijven de getroffen locaties op verschillende manieren:

• Oekraïense lezing: de magazijnen en logistieke centra van Wildberries zijn verbonden met de levering van militair relevante goederen en helpen de Russische oorlog te financieren. Daarom beschouwt Kyiv het netwerk als een strategisch doelwit.
• Russische lezing en standpunt van Wildberries: het gaat om civiele commerciële locaties. Aanvallen daarop brengen werknemers in gevaar en verstoren diensten die door miljoenen mensen worden gebruikt. Kim veroordeelde de aanvallen publiekelijk als terrorisme.

Russische autoriteiten hebben doden, gewonden, branden en schade op specifieke locaties bevestigd, maar wijzen de Oekraïense omschrijving van Wildberries als militair logistiek netwerk af. De beschikbare informatie geeft geen definitief antwoord op de vraag hoe goederen precies door het netwerk werden vervoerd en of afzonderlijke magazijnen rechtstreeks voor bevoorrading van Russische strijdkrachten werden gebruikt.

Wat is nog niet vastgesteld?

Het belangrijkste deel van het verhaal berust nog op verklaringen van de Oekraïense inlichtingendienst en andere Oekraïense functionarissen, aangevuld met berichtgeving van Russische autoriteiten en media. Belangrijke openstaande vragen zijn:

• of HUR en Cyber Corps daadwerkelijk verantwoordelijk waren voor de digitale verstoring;
• welke systemen van Wildberries precies zijn gecompromitteerd;
• hoelang de problemen met klantenservice en betalingen aanhielden;
• hoeveel gebruikers geen betaling konden uitvoeren of hun bestelling niet konden afronden;
• of zeven van de tien grootste logistieke centra volledig buiten gebruik waren;
• of het cijfer van 23 magazijnen alleen directe inslagen omvat, of ook gevolgschade en tijdelijke onderbrekingen; en
• of de schatting van 5,9 miljard dollar alleen vernietigde voorraad betreft, of ook bredere bedrijfsverliezen en een vroege oorlogsschade-inschatting omvat.

Zolang Wildberries zelf of een onafhankelijke cybersecurity- en schadeanalyse geen nadere gegevens verstrekt, moet de cyberaanval worden omschreven als een claim van HUR, niet als een onafhankelijk vastgesteld feit. De bredere ontwikkeling is wel duidelijk: Oekraïne behandelt een groot e-commerce- en logistiek netwerk als onderdeel van de Russische economische en mogelijk militaire infrastructuur, terwijl Moskou en Wildberries benadrukken dat de campagne civiele handel treft.