Waarom de nieuwe escalatie in Jemen de angst voor een totale oorlog aanwakkert

De genoemde aantallen komen uit verschillende meldingen over afzonderlijke incidenten. Ze vormen daarom niet één geconsolideerde dodentol. Wel is het beeld duidelijk: zowel militairen als burgers worden getroffen, terwijl het geweld zich ook naar havens en zeeroutes uitbreidt.

Hoe de rust sinds 2022 afbrokkelde

De wapenstilstand van april 2022, die met VN-bemiddeling tot stand kwam, bracht een scherpe daling van grote grensoverschrijdende en frontale gevechten. De overeenkomst loste het politieke conflict tussen de Houthi’s en de internationaal erkende regering echter niet op. Na afloop bleef Jemen steken in een langdurige politieke en veiligheidspatstelling, zonder definitief vredesakkoord.

Dat verschil is belangrijk. Een feitelijke rust kan blijven bestaan zolang partijen hun militaire activiteiten beperken en onderhandelingskanalen openhouden. De aanvallen in Marib, Hadramaut en Mocha, gevolgd door militaire reacties en nieuwe mobilisaties, doorbraken die terughoudendheid. Zo ontstond opnieuw een patroon van aanval en vergelding.

Grundberg omschreef de recente ontwikkelingen als de belangrijkste intensivering van militaire operaties sinds de wapenstilstand van 2022. Volgens hem is het risico op een nieuwe grootschalige oorlog nu groter dan op enig moment sinds die overeenkomst.

Welke stappen zette de VN?

Grundberg riep de partijen op de escalatie te beëindigen en de mogelijkheid van een politieke oplossing overeind te houden. Hij bracht zijn zorgen ook over aan de VN-Veiligheidsraad, waar hij opnieuw waarschuwde dat intensievere militaire activiteit langs de frontlinies tot een grotere oorlog kan leiden.

Türk legde vooral de nadruk op de directe humanitaire gevolgen. Hij vroeg alle betrokken partijen om terughoudendheid te betrachten, de spanningen te verminderen en acties te staken die Jemen opnieuw in een totale oorlog kunnen storten. Andere VN-functionarissen benadrukten daarnaast de bescherming van burgers en de veiligheid van zeelieden en commerciële schepen.

De waarschuwingen betekenen niet dat Jemen al in een nieuwe totale oorlog is beland. Ze weerspiegelen de inschatting van de VN dat de voorwaarden voor een bredere escalatie gevaarlijker worden, terwijl een politieke regeling uitblijft.

Waarom Rashad al-Alimi een nieuwe wapenstilstand afwijst

Rashad al-Alimi, voorzitter van de Presidential Leadership Council van Jemen, heeft een nieuwe tijdelijke wapenstilstand van de hand gewezen. Hij pleit voor een permanente en duurzame vrede, gebaseerd op een staat die het monopolie op wapens en soevereiniteit heeft. De Houthi’s zouden hun wapens moeten neerleggen en als politieke actor aan het politieke proces moeten deelnemen.

Daarmee staat al-Alimi tegenover de onmiddellijke inzet van de VN. De VN wil eerst de gevechten stoppen en vervolgens de onderhandelingen hervatten. De regering stelt dat een nieuwe pauze zonder politieke regeling de Houthi’s alleen de gelegenheid kan geven hun militaire capaciteit te behouden of opnieuw op te bouwen.

Die tegenstelling maakt de-escalatie moeilijker. De VN vraagt om een onmiddellijke stopzetting van het geweld, terwijl de internationaal erkende regering zegt dat een tijdelijke wapenstilstand niet volstaat voor duurzame vrede.

Waarom de Rode Zee ook buiten Jemen belangrijk is

De gevolgen van de escalatie blijven niet beperkt tot Jemen. Mocha ligt aan de Rode Zee en de aanvallen hebben ook een koopvaardijschip getroffen. Daardoor staan niet alleen de veiligheid van burgers, maar ook internationale handelsroutes opnieuw onder druk.

Nieuwe aanvallen op havens of commerciële schepen kunnen de scheepvaart rond de Bab el-Mandeb-onzeker maken. Dat kan leiden tot omvaarroutes, hogere transport- en verzekeringskosten en extra verstoringen van toeleveringsketens. De risico’s zijn dus groter dan de schade van één afzonderlijke aanval: instabiliteit op zee kan het Jemenitische conflict verbinden met bredere regionale confrontaties en internationale militaire aanwezigheid.

De VN noemde aanvallen op civiele schepen al onaanvaardbaar en waarschuwde voor het verlies van mensenlevens onder zeelieden. Een uitbreiding van de oorlog zou de humanitaire crisis in Jemen daardoor kunnen verergeren en tegelijk bredere economische en veiligheidsproblemen veroorzaken.

Het belangrijkste risico op dit moment

Jemen is nog niet teruggekeerd naar de grootschalige oorlog van de jaren vóór 2022. Maar de recente aanvallen hebben een groot deel van de praktische terughoudendheid weggenomen die de frontlinies na de wapenstilstand relatief rustig hield.

Burgerdoden, aanvallen op militaire posities, schade aan haveninfrastructuur en geweld op zee versterken elkaar. Türk waarschuwt daarom voor een ontwikkeling die nog kan worden gestopt, maar alleen als alle partijen ophouden met escaleren. Grundbergs beoordeling maakt duidelijk hoe kwetsbaar de situatie is: de politieke patstelling na de wapenstilstand heeft Jemen vatbaar gemaakt voor een snelle verslechtering, en de recente gevechten vormen tot nu toe de zwaarste test voor de fragiele rust.