Yemen escaleert: wat betekenen de 181 militaire operaties?

De meldingen over het aantal gewonden lopen uiteen. Eén bericht sprak over 35 gewonden, een andere bron over 30 gewonden bij de meest recente aanval. Op basis van de beschikbare informatie is daarom een bandbreedte van 30 tot 35 gewonden betrouwbaarder dan één definitief cijfer.

De Houthis zeiden dat zij Saudi-troepen, wapenopslagplaatsen en militair materieel bij Mokha viseerden. Regeringsfunctionarissen spraken dat tegen en zeiden dat de aanval juist civiele en economische voorzieningen, waaronder de haven, had geraakt. Omdat het om tegenstrijdige verklaringen uit oorlogstijd gaat, kunnen het precieze doel en de volledige omvang van de schade niet onafhankelijk worden vastgesteld.

Mokha ligt dicht bij de Bab el-Mandeb, de zuidelijke toegang tot de Rode Zee en een belangrijke doorgang voor de internationale scheepvaart. De sluiting van de haven raakt daardoor niet alleen de lokale economie. Ze roept ook vragen op over de handel van Yemen, de toegang tot zee en het risico dat aanvallen op land een bredere scheepvaartroute verstoren.

Waarom de VN spreekt van een ernstig risico op een nieuwe oorlog

VN-gezant voor Yemen Hans Grundberg zei tegen de Veiligheidsraad dat het land nu het grootste risico loopt op een terugkeer naar grootschalige gevechten sinds de door de VN bemiddelde wapenstilstand van 2022. De militaire activiteit is toegenomen langs frontlinies die lange tijd grotendeels bevroren waren. Daarbij zijn zowel militairen als burgers omgekomen of gewond geraakt.

Grundberg waarschuwde bovendien dat nieuwe Houthi-aanvallen op commerciële schepen in de Rode Zee en de Golf van Aden Yemen verder in het regionale conflict kunnen trekken. Het gaat volgens hem dus niet alleen om het aantal aanvallen. De escalatie vindt gelijktijdig plaats aan binnenlandse fronten, rond haveninfrastructuur en op internationale zeeroutes.

De wapenstilstand van 2022 maakte een einde aan zware gevechten in grote delen van het land, maar loste het politieke conflict niet op. De recente geweldsgolf dreigt daarom een fragiele periode van relatieve rust ongedaan te maken, zonder dat er een definitieve politieke overeenkomst is.

De maritieme frontlijn en Saudi-Arabië

Op 20 juli kondigden de Houthis een zogenoemd maritiem embargo of een zeeblokkade tegen Saudi-Arabië aan. Hun militaire woordvoerder zei dat dit een reactie was op wat de groep omschreef als een Saudische blokkade van havens en luchthavens in door de Houthis gecontroleerde delen van Yemen. Autoriteiten van de door Saudi-Arabië geleide coalitie waarschuwden dat zij “vastberaden” zouden reageren.

Later claimden de Houthis met ballistische raketten een Saudische olietanker, de NCC GHAZAL, te hebben aangevallen omdat die het maritieme verbod zou hebben geschonden. Volgens de groep moest het schip zich terugtrekken. Maritieme veiligheidsdiensten bevestigden een incident met een tanker, maar niet alle Houthi-beweringen konden onafhankelijk worden vastgesteld.

De dreiging rond de Bab el-Mandeb heeft gevolgen die verder reiken dan Yemen en Saudi-Arabië. Volgens door Reuters aangehaalde analyses zou een volledige sluiting van de zeestraat ongeveer 7 procent van het wereldwijde olieaanbod kunnen raken. Dat is een inschatting van een mogelijke verstoring, geen bevestiging dat die hoeveelheid momenteel uit de markt is verdwenen.

Al-Alimi wijst een nieuwe tijdelijke wapenstilstand af

Rashad al-Alimi, voorzitter van de Yemense Presidential Leadership Council, zei dat toekomstige Houthi-acties niet onbeantwoord zullen blijven. Volgens hem mogen de Houthis niet langer alleen bepalen wanneer Yemen oorlog voert of vrede sluit.

Al-Alimi wees ook een nieuwe tijdelijke wapenstilstand of eenvoudig staakt-het-vuren van de hand. Hij pleitte voor duurzame vrede op basis van een staat die het monopolie op wapens en soevereiniteit heeft. In zijn voorgestelde route zouden de Houthis hun wapens moeten neerleggen, aan het politieke proces deelnemen en als politieke beweging aan verkiezingen meedoen.

Daarmee wordt een snelle terugkeer naar het model van de vorige wapenstilstand moeilijker. Zijn standpunt legt ook het belangrijkste politieke geschil bloot: kan Yemen een onafhankelijke gewapende Houthi-beweging naast de staat verdragen, of moeten alle wapens uiteindelijk onder staatscontrole vallen?

Humanitaire druk loopt verder op

De nieuwe gevechten vinden plaats terwijl Yemen al met enorme humanitaire noden kampt. Volgens de VN heeft meer dan de helft van de bevolking te maken met acute voedselonzekerheid. Miljoenen mensen bevinden zich in een noodsituatie op het gebied van voedselvoorziening.

Ook hulporganisaties worden beperkt door een tekort aan financiering. VN-hulpcoördinator Tom Fletcher zei dat de hulpoproep voor Yemen voor amper 20 procent was gefinancierd. Volgens hem leiden tekorten tot kleinere voedselrantsoenen, gesloten klinieken en het wegvallen van beschermingsdiensten.

De beschikbare informatie wijst op een toenemend risico op honger, ontheemding en slechtere toegang tot hulp, vooral wanneer aanvallen havens en gemeenschappen aan de frontlinie blijven hinderen. Er is geen bewijs dat landelijk officieel hongersnood is uitgeroepen. Wel dreigt de aanhoudende strijd kwetsbare gemeenschappen van een crisissituatie naar nog ernstigere voedselonzekerheid te duwen.

Een afzonderlijk milieugevolg in de regio

Tijdens het bredere regionale conflict werd ook gewerkt aan het opruimen van een olielek voor de kust van het Iraanse eiland Qeshm in de Straat van Hormuz. Dat lek vond niet in Yemen plaats, maar laat zien dat de bredere, aan Iran verbonden confrontatie naast militaire en humanitaire schade ook milieugevolgen heeft.

De kern van de zaak

Het meest opvallende militaire cijfer is 181 operaties in 24 uur, aangekondigd door kolonel Majid al-Nazili, de militaire woordvoerder van de Yemense regering. Volgens de regeringsverklaring werden drones, artillerie en raketwerpers gebruikt tegen Houthi-posities, opslagplaatsen, voertuigen en andere militaire doelen. De gemelde aantallen slachtoffers en de omvang van de vernietiging blijven echter beweringen van een strijdende partij.

De escalatie is vooral gevaarlijk door haar brede karakter: woongebieden in Marib zijn getroffen, de haven van Mokha legde haar activiteiten stil na meer dan 25 raketaanvallen en de Houthis hebben hun conflict uitgebreid naar Saudi-gerelateerde scheepvaart. Nu de VN waarschuwt dat Yemen dichter bij een nieuwe grootschalige oorlog staat dan op enig moment sinds de wapenstilstand van 2022, dreigt de geweldsgolf zowel de humanitaire crisis in Yemen als de instabiliteit rond de Rode Zee verder te verdiepen.