Oekraïense vraag om Patriot-raketten blijft onopgelost nu Amerikaanse voorraden slinken

Een afzonderlijk verslag meldde dat de Verenigde Staten en Oekraïne akkoord zijn gegaan met maandelijkse leveringen van Patriot-raketten. Kyiv maakte de precieze aantallen niet bekend, maar waarschuwde dat de zendingen niet aan de behoefte zullen voldoen.

Daarmee is sprake van een gedeeltelijke leveringsregeling, niet van een oplossing voor het tekort. Oekraïne krijgt nog altijd onderscheppingsraketten, maar volgens de openbare verklaringen van Kyiv ligt het verbruik hoger dan de aanvoer.

Hoe Trumps standpunt veranderde

De Amerikaanse positie ontwikkelde zich in juli in drie stappen.

8 juli: belofte van productie onder licentie

Tijdens de NAVO-top in Ankara zei Trump tegen Zelenskyy dat de Verenigde Staten Oekraïne een licentie zouden geven om Patriot-onderscheppingsraketten te produceren. Volgens Reuters presenteerde Trump dit als een manier waarop Oekraïne de defensieve wapens zelf sneller zou kunnen maken.

Zelenskyy omschreef de afspraak later als een politiek akkoord over de licentie. Tegelijkertijd zouden ook leveringen van PAC-3-onderscheppingsraketten worden verwacht.

28 juli: gemelde afwijzing van een dringend verzoek

Tijdens een ontmoeting in het Oval Office op 28 juli zou Trump het verzoek van Zelenskyy om honderden extra Patriot-onderscheppingsraketten hebben afgewezen. In een van de verslagen wordt gesproken over ongeveer 300 raketten.

Volgens de berichtgeving verwees Trump naar de beperkte Amerikaanse voorraden en naar de noodzaak om Amerikaanse installaties en partners in het Midden-Oosten te beschermen, tegen de achtergrond van het conflict met Iran. De verslagen waren gebaseerd op bronnen die bekend waren met de gesprekken; er is geen openbaar transcript.

31 juli: eerdere licentiebelofte afgezwakt

Drie weken na de aankondiging in Ankara zei Trump dat de Verenigde Staten niet hadden afgesproken Oekraïne de raketten te laten produceren. Volgens hem werd er nog over gesproken en was dergelijke technologie moeilijk over te dragen.

De productietoezegging was daarmee wel politiek aangekondigd, maar nog niet definitief vastgelegd. Dat onderscheid is belangrijk: een publieke verklaring over toestemming is niet hetzelfde als een afgeronde technische, juridische en industriële productieovereenkomst.

Welke opties Washington en de NAVO onderzoeken

Ondanks Trumps twijfel zijn de gesprekken voortgezet. Reuters meldde dat de Verenigde Staten nog steeds manieren onderzoeken om de Oekraïense productie en bevoorrading van Patriot-raketten te ondersteunen. Er liggen meerdere opties op tafel.

Oekraïense onderdelen, Duitse eindassemblage

Een voorstel is om Oekraïne bepaalde Patriot-onderdelen te laten maken, waarna de eindassemblage in Duitsland zou plaatsvinden. Dat kan de noodzaak verminderen om een complete raketproductieketen op te bouwen in een land dat onder vuur ligt. Wel blijven Amerikaanse goedkeuring, industriële coördinatie en strenge kwaliteitscontroles nodig.

Een goedkopere onderscheppingsraket

Onderhandelaars bespreken ook een goedkopere PAC-3-variant als alternatief voor de geavanceerdere PAC-3 MSE. Een goedkoper model zou de beschikbare voorraden kunnen rekken. De bronnen bevestigen echter niet of deze variant al voor Oekraïens gebruik is goedgekeurd of wanneer leveringen zouden kunnen beginnen.

Druk op Europese bondgenoten

De Verenigde Staten en de NAVO proberen daarnaast extra onderscheppingsraketten te vinden bij Europese landen, waaronder Griekenland, Spanje en Polen. Ook NAVO-gezant Matthew Whitaker is bij de zoektocht betrokken.

Deze route kan het acute tekort directer aanpakken dan binnenlandse productie. De mogelijkheden zijn echter afhankelijk van de bereidheid en het vermogen van bondgenoten om raketten uit hun eigen beperkte voorraden vrij te maken.

Waarom productie onder licentie het acute probleem niet oplost

Zelfs als Washington toestemming geeft, zullen nieuw geproduceerde Patriot-raketten niet snel beschikbaar zijn. Volgens Reuters zou Oekraïne bij de besproken opties minstens een jaar moeten wachten op nieuw gemaakte onderscheppingsraketten.

De Oekraïense gezant in Washington zei dat het opzetten van productie in Oekraïne 12 maanden tot vijf jaar kan duren.

Daarvoor is meer nodig dan alleen een fabriek. Er moeten goedgekeurde toeleveranciers, gespecialiseerde medewerkers, beveiligde productielocaties, testfaciliteiten en certificeringsprocedures komen. Ook moet gevoelige Amerikaanse technologie worden overgedragen. Productie in Oekraïne is dus vooral een oplossing voor de capaciteit op lange termijn, niet voor raketten die nu al in de voorraden van bondgenoten liggen.

Starlink als poging om het tekort te omzeilen

Omdat de Patriot-voorraden onder druk staan, zocht Zelenskyy ook naar een andere manier om de Russische raketdreiging te verminderen. Hij vroeg Trump te helpen om van Elon Musk toestemming te krijgen voor het gebruik van Starlink bij Oekraïense aanvallen op Russische lanceerlocaties diep in Rusland.

Musk heeft dat verzoek tot nu toe afgewezen. Volgens berichten maakte hij zich zorgen dat een dergelijke inzet de oorlog verder zou kunnen laten escaleren. Andere verslagen meldden bovendien dat hij vond dat Oekraïne naar een vredesakkoord zou moeten streven.

Toen Zelenskyy Trump vroeg om Musk te beïnvloeden, zou de Amerikaanse president geen duidelijke toezegging hebben gedaan.

Dit voorstel zou de Patriot-luchtverdediging overigens niet vervangen. Het doel zou zijn om lanceerinfrastructuur aan te vallen voordat raketten worden afgevuurd, terwijl Patriots raketten juist na de lancering proberen te onderscheppen. Nu ook deze route geen goedkeuring heeft gekregen, blijft Kyiv met hetzelfde basisprobleem zitten: weinig defensieve onderscheppingsraketten en geen directe alternatieve capaciteit die dezelfde taak uitvoert.

Wat het geschil voor Oekraïne betekent

De tegenstelling draait om de spanning tussen bescherming op korte termijn en zelfstandigheid op lange termijn. Oekraïne heeft nu onderscheppingsraketten nodig, terwijl voorgestelde productieregelingen minstens een jaar nodig hebben om de eerste raketten te leveren en mogelijk veel langer om op schaal te produceren.

Voor Washington wordt het debat bepaald door concurrerende vraag en zorgen over de eigen voorraden. Voor Kyiv wijzen de gepubliceerde cijfers op een groeiende kloof tussen het aantal raketten dat het nodig heeft en het aantal dat het verwacht te ontvangen.

De meest nauwkeurige omschrijving van de situatie is daarom: beperkte steun waarover nog wordt onderhandeld. Maandelijkse leveringen en mogelijke overdrachten door Europese bondgenoten kunnen enige verlichting bieden. Een productielicentie blijft echter een langetermijnoptie waarvan de politieke en technische details nog niet zijn geregeld.