Jill Lepore: ‘Techbedrijven vervangen de democratie door een Kunstmatige Staat’

Harvard-historicus en New Yorker-auteur Jill Lepore waarschuwt in haar aanstaande boek The Rise and Fall of the Artificial State (verschijnt 25 augustus 2026) dat techbedrijven uit Silicon Valley stilletjes de kernfuncties van de democratische overheid overnemen en vervangen door algoritmische, bedrijfsgestuurde regelgeving – een systeem dat zij de ‘Kunstmatige Staat’ noemt . Dit zijn de belangrijkste argumenten.

Overname van democratische overheid door private bedrijven

Lepore waarschuwt dat technologiebedrijven steeds vaker taken overnemen die voorheen door democratische overheden werden uitgevoerd, zoals het reguleren van meningsuiting, het bepalen van toegang tot informatie en het vormgeven van het publieke debat . Ze omschrijft deze verschuiving als ‘een terugkeer naar tirannie en mystificatie in de vorm van heerschappij door algoritmen, bedrijven en machines’ .

Verkeerd lezen van sciencefiction als instructiehandleidingen

Lepore hekelt techleiders als Elon Musk en Sam Altman als ‘slechte lezers’ die dystopische sciencefictionverhalen – verhalen die juist als waarschuwing tegen technologische overmoed zijn geschreven – interpreteren als blauwdrukken die letterlijk gevolgd moeten worden . Ze stelt dat techbestuurders waarschuwende verhalen (zoals The Terminator en Blade Runner) beschouwen als streefbeelden in plaats van morele lessen .

Sleutelmomenten: Apple's 1984-reclame en de Telecommunications Act van 1996

Lepore traceert de opkomst van de Kunstmatige Staat naar twee cruciale momenten. Apple's iconische 1984 Super Bowl-reclame (voor de Macintosh) presenteerde het bedrijf als een bevrijder die het monopolie van ‘Big Brother’ doorbrak – een zet die het beeld van techbedrijven veranderde van commerciële ondernemingen naar bevrijders . De Telecommunications Act van 1996 dereguleerde de telecommunicatie- en media-industrie, wat leidde tot de consolidatie van bedrijfsmacht en de opkomst van platformmonopolies .

Ontkrachten van Twitter als ‘digitaal dorpsplein’

Lepore verwerpt de Silicon Valley-framing van sociale mediaplatforms, met name Twitter, als een moderne versie van een democratisch dorpsplein of openbaar forum. Ze betoogt dat dergelijke platforms een diep vertekend beeld geven van het electoraat en privébezit zijn, geregeerd door bedrijfsbelangen in plaats van democratische beraadslaging . Deze mythe, stelt ze, verhult de mate waarin private bedrijven de publieke discours beheersen.

Waarom de Kunstmatige Staat gedoemd is: vernietiging van de natuurlijke wereld

Lepore stelt dat de Kunstmatige Staat fundamenteel onhoudbaar is omdat hij de mensheid loskoppelt van de natuurlijke wereld . Techleiders, beïnvloed door longtermistische filosofieën, hebben pogingen om klimaatverandering op aarde te beperken steeds vaker laten varen en dromen van een toekomst waarin de mensheid een stervende planeet ontvlucht naar Mars of andere koloniën in de ruimte . Deze fantasie van ontsnapping aan ecologische ineenstorting door technologische transcendentie is volgens haar zowel moreel bankroet als op schaal fysiek onmogelijk – waardoor de Kunstmatige Staat een gedoemd project is dat de vernietiging versnelt waaraan het probeert te ontsnappen .

Oproep tot meer samenwerking tussen historici en technologen

In het hele boek roept Lepore op tot meer directe betrokkenheid van historici en geesteswetenschappers bij technologen en beleidsmakers . Ze stelt dat de leiders van de techindustrie opereren vanuit een diepe onwetendheid over geschiedenis, politieke theorie en constitutioneel bestuur – en dat deze onwetendheid gevaarlijke gevolgen heeft. Meer samenwerking zou volgens haar een kritisch historisch perspectief kunnen brengen in beslissingen over automatisering, AI-governance en het ontwerp van systemen die steeds meer het leven van mensen bepalen .