EU sloot in het geniep deal met Israël over uitwisseling van gevoelige persoonsgegevens

De Europese Commissie heeft jarenlang in het geheim onderhandeld over een politieakkoord met Israël dat de uitwisseling van zeer gevoelige persoonsgegevens mogelijk moet maken. Dit blijkt uit een onderzoek van de burgerrechtenorganisatie Statewatch, gepubliceerd in samenwerking met EUobserver en andere media . Het akkoord, dat al sinds 2018 op tafel ligt, zou Europol in staat stellen om data te delen met Israëlische veiligheidsdiensten .

Om welke gegevens gaat het?

Het ontwerpakkoord staat de uitwisseling toe van :

• Namen, ID-nummers en locatiegegevens
• Genetische en biometrische informatie
• Gegevens over politieke voorkeuren, religieuze overtuigingen en privéleven

Dit zijn zogeheten 'bijzondere categorieën persoonsgegevens' die onder de Europese privacywetgeving (AVG/GDPR) extra bescherming genieten.

Juridische waarschuwingen in de wind geslagen

Uit een gelekt juridisch advies van de Juridische Dienst van de Raad van de EU uit november 2022 blijkt dat het ontwerpakkoord op meerdere punten zowel het EU-recht als het internationaal recht schendt . Het voornaamste bezwaar: het akkoord bevat een ontwijkingsclausule die het gebruik van persoonsgegevens toestaat in "geografische gebieden die na 1967 onder het bestuur van de Staat Israël zijn gekomen" – oftewel de bezette Palestijnse gebieden, waaronder Oost-Jeruzalem .

De Raadsjuristen waarschuwden dat dit "de eerste keer zou zijn dat een internationaal akkoord tussen de Unie en Israël voorziet in toepassing op de door Israël in 1967 bezette gebieden", waarmee de bezetting feitelijk zou worden gelegitimeerd . Ook zou de Commissie haar onderhandelingsmandaat hebben overschreden en EU-verdragsregels hebben geschonden door vier jaar lang (2018–2022) de bevoegde werkgroep van de Raad niet te raadplegen .

Ondanks deze bevindingen paste de Commissie het ontwerp niet aan en bleef ze onderhandelen. De Raad actualiseerde zijn onderhandelingsmandaat uit 2018 evenmin .

Waarom critici aan de bel trekken

Deskundigen waarschuwen voor ernstige risico's voor Palestijnen :

• Inlichtingen die leiden tot dodelijke acties: Eitan Diamond, senior juridisch expert van het Internationaal Humanitair Recht Centrum, waarschuwde dat de doorgespeelde data "als inlichtingen kunnen worden gebruikt bij beslissingen om Palestijnen te targeten en te doden" .
• Strafrechtelijke vervolging en bewegingsbeperkingen: Onderzoeker Giacomo Zandonini wees erop dat de data ook kan worden gebruikt voor strafvervolging, reisbeperkingen en het voeden van inlichtingendiensten van Israël .
• Risico voor de Palestijnse diaspora in Europa: Gegevens van Palestijnen in Europa zouden met Israël kunnen worden gedeeld en voor politieke repressie kunnen worden gebruikt .

Het akkoord zou bovendien de formele samenwerking tussen de EU en Israël uitbreiden naar bezet gebied, wat haaks staat op het al jarenlang gehanteerde EU-standpunt en het advies van het Internationaal Gerechtshof (ICJ) uit 2024 dat Israël zijn illegale aanwezigheid in Palestijns gebied moet beëindigen .

Hoe de Commissie reageert

De Europese Commissie weigert inhoudelijk commentaar op "de inhoud van vertrouwelijke uitwisselingen, vergaderingen of onderhandelingsposities met betrekking tot internationale onderhandelingen, waaronder die met Israël" . In een korte verklaring aan Novara Media zei de Commissie dat een eventueel akkoord "waarborgen zou bevatten ter bescherming van de grondrechten, waaronder gegevensbescherming, zoals beperkingen op het gebruik van gegevens in verband met de doodstraf" .

Verder verwijst de Commissie naar de herbeoordeling van de GDPR-adequaatheidsstatus van Israël in 2024–2025, waarbij ze zegt "een aanzienlijke versterking van de privacywaarborgen en individuele rechten in Israël te hebben bedongen" .

Eind juli 2026 dienden 27 Europarlementariërs een schriftelijke vraag in bij de Commissie, met het verzoek opheldering te geven over het doel van de voortdurende gesprekken met Israël, de stand van zaken van de onderhandelingen en de mensenrechtenrisico's . Half augustus 2026 had de Commissie nog geen inhoudelijk antwoord gegeven.