Straat van Hormuz-crisis 2026: Iran-Oman-deal bijna rond, maar vaarroute blijft geblokkeerd

De overeenkomst tussen Iran en Oman over het beheer van de scheepvaart door de Straat van Hormuz verkeert volgens beide partijen in de allerlaatste fase, maar is medio augustus 2026 nog niet formeel aangekondigd. De waterweg blijft effectief gesloten. Iran koppelt een daadwerkelijke heropening aan voorwaarden die de Verenigde Staten niet hebben aanvaard, terwijl de rivaliserende soevereiniteitsclaims van Teheran en Washington de afgelopen dagen fors zijn opgelopen.

Wat de beoogde overeenkomst inhoudt

Op 5 augustus 2026 maakte Iran bekend dat het met Oman overeenstemming had bereikt over de geografische coördinaten van een scheepvaartroute door de Straat van Hormuz. Een gezamenlijke aankondiging zou worden afgerond, op voorwaarde dat ‚bepaalde derde partijen’ zich er niet mee zouden bemoeien . In het Iraanse voorstel zou Teheran toezicht houden op schepen die de Perzische Golf binnenkomen, terwijl Oman de uitgaande schepen zou beheren . Iran heeft bovendien geëist het recht te hebben om tol te heffen. Een eerder, door de Golfstaten gesteund voorstel van Oman, waarbij de tol vrijwillig zou zijn onder een gezamenlijk regionaal mechanisme, werd eind juli door Iran verworpen .

Volgens door Iraanse staatsmedia gedeelde details zou de deal Amerikaanse of Israëlische schepen volledig verbieden de straat te passeren. Overtreders zouden een boete krijgen van maximaal 20% van de ladingwaarde . De route wordt omschreven als een tijdelijke regeling van twee tot vier maanden, afhankelijk van een verandering in de Amerikaanse opstelling. Het is dus geen volledige heropening . De Iraanse viceminister van Buitenlandse Zaken, Kazem Gharibabadi, zei dat Iran en Oman het weliswaar eens zijn over de route, maar dat het uitvoeringsmechanisme en andere kwesties nog worden besproken .

Standpunten van de belangrijkste partijen

Iran – Teheran stelt dat de overeenkomst ‚op het punt staat te worden afgerond’, maar benadrukt dat de straat pas heropend wordt als de VS aan een aantal voorwaarden voldoet, waaronder het opheffen van de havenblokkade tegen Iran en het betalen van schadevergoeding . De Iraanse autoriteit voor de Perzische Golf verklaarde op 13 augustus dat „de Straat van Hormuz geblokkeerd blijft en niet zal worden heropend totdat aan de voorwaarden van Iran is voldaan” .

Oman – Oman treedt op als bemiddelaar. Eerder deed het een voorstel, gesteund door de Golfstaten, voor gezamenlijk regionaal beheer en vrijwillige tolgelden, maar dat werd door Iran verworpen . Muscat blijft in gesprek en streeft naar een gezamenlijke aankondiging, maar de Omaanse opstelling lijkt meer in lijn met de Golfstaten, die tegen een eenzijdige Iraanse controle over de straat zijn .

Verenigde Staten – De VS maken geen deel uit van de bilaterale deal. Een Amerikaanse official zei op 9 augustus tegen Reuters dat elke overeenkomst tussen Iran en Oman „de Verenigde Staten zou moeten omvatten” . President Trump reageerde door zijn eigen eisen op te schroeven – waaronder dat Iran schadevergoeding betaalt voor mensen die bij oorlogen en aanslagen zijn omgekomen – en militair de Amerikaanse controle over de straat op te eisen .

Aanvallen op commerciële schepen en de ineenstorting van de scheepvaart

De crisis begon eind februari 2026, toen Amerikaanse en Israëlische militaire operaties tegen Iran leidden tot Iraanse vergelding, waaronder aanvallen op commerciële schepen in de straat . De aanvallen escaleerden in juli 2026 ernstig. Op 7 juli dreigde een Qatarese LNG-tanker te ontploffen en raakte een Saoedische ruwe-olietanker beschadigd nabij de straat, waarna maritieme autoriteiten het dreigingsniveau verhoogden tot ‚ernstig’ . Op 9 juli voeren nog maar twee tankers door de straat . Op 17 juli passeerden slechts drie vrachtschepen op één dag – het laagste aantal sinds mei – waarbij de meeste schepen stil kwamen te liggen of rechtsomkeer maakten .

Op 11 augustus was het scheepvaartverkeer teruggelopen tot slechts zes vaartuigen, tegen een tien-daags gemiddelde van ongeveer elf . Op 14 augustus lag het aantal overtochten nog steeds ‚beperkt’ tot ver onder de maandgemiddelden, te midden van de rivaliserende soevereiniteitsclaims . Een handvol schepen heeft tol betaald aan de Iraanse Revolutionaire Garde (IRGC) voor een veilige doorgang, maar de overgrote meerderheid van de commerciële scheepvaart mijdt de waterweg .

Tegenstrijdige soevereiniteitsclaims

Het soevereiniteitsgeschil is medio augustus 2026 geëscaleerd tot directe en oplopende retoriek:

• Trump claimt ‚totale controle’ en dreigt met territoriale claim. Op 12 augustus schreef Trump op Truth Social: „De VS hebben de totale controle over de Straat van Hormuz. IK DENK DAT WE HEM ZULLEN HOUDEN! Onze marineblokkade wordt door iedereen ‚EEN STALEN MUUR’ genoemd, en Iran kan er niets aan doen” . Op 14 augustus zei hij dat hij de Straat van Hormuz mogelijk binnenkort tot Amerikaans grondgebied zal uitroepen .
• Iran verwerpt de claim volledig. De commandant van de Iraanse Basij-militie zei dat de straat „onder Iraanse controle en beheer staat” en „Iraans zal blijven” . Een woordvoerder van het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken stelde dat de uitspraak van Trump ‚geen juridische of praktische waarde’ heeft .
• Het resultaat is een patstelling. Beide partijen claimen de feitelijke controle – de VS via een marineblokkade (‚Stalen Muur’), Iran via IRGC-dreigementen en de fysieke blokkade van commercieel verkeer – maar geen van beiden kan de waterweg effectief heropenen zonder medewerking van de ander .

Grotere geopolitieke en economische gevolgen

De ontwrichting wordt omschreven als de grootste olieprijsschok uit de geschiedenis . Brent-olie steeg onmiddellijk met 8% na het begin van de Amerikaans-Israëlische operaties eind februari, van circa 71 naar 77 dollar per vat, en bereikte op 7 april een hoogtepunt van 144,42 dollar per vat, om vervolgens begin juli in te storten tot 69,35 dollar . Normaal gesproken gaat ongeveer 20% van de wereldwijde olievoorziening en een aanzienlijk deel van het LNG via de straat .

Het Internationaal Energieagentschap (IEA) verlaagde zijn vraagprognose voor olie in 2026 met 1,6 miljoen vaten per dag als gevolg van de Hormuz-ontwrichting . Wereldwijd ontstaan tekorten: de Brookings Institution sprak van „de grootste olieprijsschok in de geschiedenis”, met tekorten in Azië, van Thailand tot Pakistan, en Europa dat kampt met torenhoge prijzen en een nijpend tekort aan diesel . Op 12 augustus noteerde Brent-olie rond de 90 dollar per vat, een stijging van 2% op één dag na aanvallen die de hoop op heropening de kop indrukten .

De VS handhaaft een marineblokkade op Iran-gerelateerde scheepvaart, en Trump heeft Iraanse herstelbetalingen geëist. Een nieuw, specifiek op de Hormuz-crisis gericht sanctieregime is echter nog niet aangekondigd, afgezien van bestaande maatregelen . Een rapport van de Congressional Research Service (CRS) merkt op dat Amerikaanse opties onder meer nieuwe sancties tegen Iran en entiteiten die Hormuz-tol betalen, omvatten .

Kernboodschap: Op 15 augustus 2026 verkeert de Iran-Oman-deal technisch gezien in de ‚allerlaatste fase’, maar is nog niet ondertekend. De straat blijft effectief gesloten voor het meeste commerciële verkeer, en de tegenstrijdige soevereiniteitsclaims van Trump en Iran – waaronder Trumps dreiging de straat tot Amerikaans grondgebied uit te roepen – hebben een diplomatieke oplossing verder weg dan ooit gebracht. Het scheepvaartverkeer is historisch laag, de oliemarkten zijn zeer volatiel en de verstoring van de wereldwijde energievoorziening is de zwaarste ooit gemeten.