Oorlog in de Zwarte Zee legt graanexport lam: tarweprijzen op hoogste punt in twee jaar

Op 13 augustus staakte ook de KSK-terminal – de laatste grote faciliteit die nog operationeel was – haar werkzaamheden. Eigenaar Delo Group gaf als reden 'de veiligheid van werknemers en infrastructuur te willen waarborgen' . Het Russische ministerie van Landbouw liet weten te werken aan het omleiden van vrachtstromen naar alternatieve havens, maar de verstoring was direct en ernstig .

Oekraïne – regio Odesa

Tegelijkertijd voerde Rusland de raketaanvallen op civiele schepen en haveninfrastructuur in Groot-Odesa op, waaronder de diepwaterhavens Odesa, Chornomorsk en Pivdenny. Deze drie havens verwerken normaal gesproken 90% van de Oekraïense landbouwexport .

Begin augustus was er al twee weken lang geen schip meer de havens in de regio Odesa binnengevaren . Het Oekraïense ministerie van Infrastructuur meldde dat er in juli alleen al 35 aanvallen op schepen in de haven waren geweest, 22 op zee en 67 op havenfaciliteiten . De Russische campagne legde de belangrijkste Oekraïense exportcorridor feitelijk aan banden. The New York Times berichtte dat door aanvallen op 'tientallen vrachtschepen' de scheepvaart vrijwel volledig was stilgevallen .

Daling van de verschepingen

Oekraïne

De Oekraïense graanexport daalde in de eerste twee weken van augustus met 75% ten opzichte van normale volumes . Tussen 1 en 12 augustus exporteerde Oekraïne slechts ongeveer 590.000 ton graan – dat is circa 30% van het benodigde volume .

Op 10 augustus verlaagde landbouwminister Taras Vysotskyi de Oekraïense exportverwachting voor het hele seizoen 2026/27 met maximaal 12%, tot 38–40 miljoen ton, terwijl vóór de oorlog nog 43 miljoen ton werd verwacht . Aparte ramingen van Bloomberg waren nog somberder en wezen erop dat de landbouwexport met meer dan de helft zou kunnen dalen – tot circa 29,6 miljoen ton – van een eerdere prognose van 64,4 miljoen ton .

Alternatieve routes via de Donau en het spoor kunnen maximaal 50% van het normale exportvolume aan, en Oekraïense functionarissen zeiden dat die capaciteit op zijn vroegst eind augustus zou worden bereikt .

Rusland

Ook Rusland – de grootste tarwe-exporteur ter wereld – kreeg een fikse klap. Het wegvallen van Novorossiysk was al desastreus, omdat het grootste deel van de Russische graanexport via de Zwarte Zeehavens gaat . In het rapport van het Amerikaanse ministerie van Landbouw van 12 augustus werd de Russische tarwe-export voor 2026/27 officieel verlaagd naar 46 miljoen ton, vanwege de verstoring van de scheepvaart op de Zwarte Zee sinds de vijandelijkheden medio juli escaleerden .

De Russische graanlobby (de Graanunie) waarschuwde dat voortdurende aanvallen de 'tarwe-export volledig kunnen laten stikken', wat een directe bedreiging vormt voor de wereldwijde voedselzekerheid . Bloomberg meldde dat de Russische verschepingen in augustus naar verwachting minder dan de helft van het vijfjarig gemiddelde zouden bedragen .

Wereldwijde gevolgen en de zoektocht van Aziatische kopers

Tarweprijzen schieten omhoog

De wereldwijde tarweprijzen stegen naar het hoogste punt in twee jaar, waarbij Amerikaanse tarwefutures meerdere weekhoogtepunten bereikten . Alleen al in juli stegen de wereldwijde tarweprijzen met 5,8%, gedreven door de verstoringen in de Zwarte Zee en hittegolven die de oogsten op het noordelijk halfrond troffen . In augustus lagen de tarweprijzen bijna 25% boven het niveau van januari 2026, aldus het International Food Policy Research Institute .

Politico berichtte dat de Oekraïense landbouwminister waarschuwde voor een mogelijke wereldwijde voedselprijsstijging van 25 tot 30% als de verstoringen op de Zwarte Zee aanhouden, met gevolgen die vergelijkbaar zijn met de inflatiecrisis van 2022 .

Aziatische kopers stappen over op Australische tarwe

Grote importeurs in Zuidoost-Azië – waaronder Indonesië, de Filipijnen en Vietnam – schakelen over op Australische tarwe als belangrijkste alternatief . Handelaars meldden dat rederijen weigeren nog in de Zwarte Zee te opereren vanwege de veiligheidsrisico's, wat het aanbod verder beperkt .

De prijzen voor Zwarte Zee maaltarwe, geleverd in Zuidoost-Azië, stegen met ongeveer 10 dollar per ton voor verschepingen in augustus en september ten opzichte van de voorgaande maand, doordat de verstoringen het aanbod zelfs op het hoogtepunt van het oogstseizoen beperkten .

Importafhankelijke landen voelen de pijn

De tarwe-import van Egypte daalde in juli met 57,6% op jaarbasis, wat de directe impact op importafhankelijke landen illustreert . Oekraïense boeren meldden dat de binnenlandse graanprijzen onder de productiekosten waren gedaald, wat het zaaien voor volgend jaar in gevaar brengt, terwijl de Chicago-tarweprijzen juist sterk stegen .

In het rapport van het Amerikaanse ministerie van Landbouw van 12 augustus werden de prognoses voor zowel de Russische als de Oekraïense graanexport naar beneden bijgesteld, waarmee werd bevestigd dat 'de prijs van elke concurrent is gestegen' . De gezamenlijke exportverliezen worden geschat op 2,5 tot 4 miljoen ton voor elke maand dat de verstoring aanhoudt .

Vooruitzicht

Omdat beide partijen geen teken van de-escalatie vertonen en de belangrijkste infrastructuur aan beide zijden van de Zwarte Zee is beschadigd, blijft de directe vooruitzicht voor de wereldwijde graanmarkten precair. De verstoring valt midden in het oogstseizoen, de periode waarin beide landen normaal gesproken het grootste deel van hun jaarlijkse export verschepen. Als de aanvallen op de haveninfrastructuur aanhouden, kunnen importafhankelijke landen in Afrika, het Midden-Oosten en Azië worden geconfronteerd met fors hogere voedselkosten – en in de meest kwetsbare landen zelfs met hongersnood .