Bundibugyo-ebola-uitbraak: DRC telt meer dan 4.500 gevallen, terwijl Moderna, Oxford en WHO racen om een vaccin

De ziekte veroorzaakt door het Bundibugyo-ebolavirus (BVD), door de WHO op 17 mei 2026 uitgeroepen tot een noodsituatie van internationaal belang , is uitgegroeid tot de op één na dodelijkste ebola-uitbraak ooit gemeten. De situatie is op 11 augustus 2026 nog steeds uiterst zorgwekkend: een intense en zich uitbreidende overdracht in het noordoosten van de DRC, een beheerste uitbraak in Oeganda, en een wereldwijde race om een vaccin te ontwikkelen voor een stam waarvoor nog geen vaccin bestaat .

Status van de uitbraak: DRC is epicentrum, Oeganda verklaart einde

De uitbraak is geconcentreerd in de Democratische Republiek Congo (DRC). Tot en met 11 augustus 2026 heeft de DRC 4.566 bevestigde gevallen en 2.128 sterfgevallen gemeld. 570 patiënten liggen in isolatie in het ziekenhuis. De transmissie is intens en breidt zich uit in de provincies Ituri en Haut-Uélé, met aanhoudende overdracht in de gemeenschap in meerdere gezondheidszones . De trieste mijlpaal van 2.000 doden werd slechts 86 dagen na de officiële uitroeping van de uitbraak op 15 mei 2026 overschreden .

Oeganda daarentegen verklaarde op 28 juli 2026 het einde van de eigen uitbraak, na 42 dagen zonder een nieuw lokaal overgedragen geval. De laatste geïmporteerde patiënt was op 16 juli ontslagen . Oeganda loopt echter nog steeds risico op geïmporteerde gevallen vanwege de aanhoudende transmissie in het buurland DRC .

De vaccin- en onderzoekspijplijn: een race tegen de klok

Er is geen goedgekeurd vaccin of medicijn specifiek voor het Bundibugyo-virus . Verschillende kandidaten worden nu in hoog tempo ontwikkeld, wat een cruciaal moment in de bestrijding van de uitbraak markeert.

1. Moderna — mRNA-1469 (Fase 1)

Op 4 augustus 2026 kondigde Moderna de start aan van de allereerste Fase 1-studie bij mensen naar mRNA-1469, een mRNA-gebaseerd vaccin tegen het Bundibugyo-ebolavirus . De studie wordt uitgevoerd op drie locaties in Canada onder toezicht van Health Canada en omvat ongeveer 80 vrijwilligers om de veiligheid en immunogeniciteit te evalueren . Als de studie succesvol is, is Moderna van plan om snel te starten met Fase 2- en 3-onderzoeken . Het programma maakt deel uit van een uitgebreide samenwerking met de Coalition for Epidemic Preparedness Innovations (CEPI), die tot 50 miljoen Amerikaanse dollar heeft toegezegd .

2. Universiteit van Oxford — ChAdOx1 BDBV (Fase 1)

Oxford is in juli 2026 gestart met de allereerste klinische studie ter wereld van een specifiek Bundibugyo-vaccin (BD-Ebov). Het vaccin maakt gebruik van hetzelfde ChAdOx1 virale-vectorplatform als het Oxford/AstraZeneca COVID-19-vaccin . De eerste vrijwilliger werd gevaccineerd op 24 juli 2026 . De Fase 1-studie evalueert de veiligheid en immuunrespons bij 50 gezonde volwassenen in Oxford. De plannen zijn om het vaccin later in 2026 ook in uitbraakgebieden in Oeganda te testen . Het Serum Institute of India heeft al ongeveer 620.000 doses van het experimentele vaccin geproduceerd en opgeslagen in afwachting van vervolgonderzoek .

3. WHO-advies — Ervebo (rVSV-ZEBOV) proef met bestaand vaccin

Op 31 juli 2026 adviseerde de Technische Adviesgroep van de WHO (TAG-CVP) om Ervebo — het enige goedgekeurde ebolavaccin, dat is toegelaten voor het Zaire-ebolavirus — te prioriteren voor een gerandomiseerde klinische studie tegen het Bundibugyo-virus . Nieuwe gegevens uit dierstudies suggereren dat Ervebo enige bescherming biedt tegen BVD, met name tegen overlijden . Gavi, de Vaccine Alliantie, heeft dit advies verwelkomd .

Belangrijke koerswijziging: Aanvankelijk adviseerde de WHO tegen het gebruik van Ervebo voor Bundibugyo vanwege onvoldoende bewijs voor kruisbescherming . Na de TAG-CVP-bijeenkomst van 31 juli diende de DRC echter formeel een verzoek in bij de Internationale Coördinatiegroep voor noodvoorraden voor Ervebo-doses . Deze beslissing werd mede ingegeven door observationele gegevens waaruit bleek dat geen van de 242 geregistreerde sterfgevallen met een bekende vaccinatiestatus een eerder gevaccineerde persoon betrof .

4. CEPI — Inzet op parallelle productie

CEPI heeft parallelle opschaling van de productie van Moderna's mRNA-1469 gefinancierd om de beschikbaarheid van doses te versnellen zodra de werkzaamheid is aangetoond. Dit bouwt voort op Moderna's eerdere onderzoek naar filovirussen . Ook de Oxford Vaccine Group werkt samen met het Serum Institute of India om doses van het ChAdOx1 BDBV-vaccin snel te produceren en op te schalen. De productievoorbereidingen lopen parallel aan de Fase 1-resultaten .

5. Moderna — Toezegging over toegankelijke prijzen

Moderna heeft zich, als onderdeel van de samenwerkingsovereenkomst met CEPI, gecommitteerd aan een toegankelijkheids- en prijsbelofte voor lage- en middeninkomenslanden. Specifieke prijsniveaus zijn niet openbaar gemaakt, maar het bedrijf heeft verklaard te zorgen voor een betaalbare levering aan deze landen als het vaccin effectief blijkt .

Operationele uitdagingen: een crisis op meerdere fronten

De bestrijding van de uitbraak wordt ernstig belemmerd door een samenloop van crises die verder gaan dan het virus zelf:

• Gewapend conflict: Het epicentrum van de uitbraak in de provincie Ituri ligt in een actief conflictgebied. Geweld van gewapende groepen belemmert de toegang voor surveillance, vaccinatieteams en begravingsteams. Zorginstellingen zijn aangevallen en hulpverleners worden ernstig belemmerd door veiligheidsbeperkingen .
• Geldgebrek: De bredere humanitaire hulpverlening in de DRC, inclusief de ebolabestrijding, is ernstig ondergefinancierd. Dit beperkt de inzet van snelle interventieteams, contactonderzoek en isolatiecapaciteit .
• Overbelaste humanitaire hulp: De samenloop van de ebola-uitbraak met bestaande humanitaire crises — ontheemding, voedselonzekerheid en andere ziekte-uitbraken — heeft de lokale gezondheidszorgsystemen overweldigd. De VN meldt een onevenredige stijging van het aantal sterfgevallen onder kinderen .