Europa’s €24 biljoen afscheid van Visa en Mastercard: digitale euro, Wero en de strijd om betalingssoevereiniteit

Al tientallen jaren lopen de meeste Europese kaartbetalingen via twee Amerikaanse bedrijven: Visa en Mastercard. Alleen al in 2023 verwerkten zij voor ongeveer €4,7 biljoen aan betalingen in de EU . Inmiddels zijn zij goed voor ongeveer 61% van alle kaartbetalingen in de eurozone en vrijwel alle grensoverschrijdende kaarttransacties .

EU-leiders zien dit niet langer alleen als een kosten- of concurrentievraagstuk. Ze beschouwen het als een bedreiging van de financiële soevereiniteit — het risico dat de infrastructuur waar Europeanen dagelijks van afhankelijk zijn, als geopolitiek wapen kan worden ingezet .

Daarom kiest Europa voor een tweesporenbeleid: een publieke centrale bank digitale munt (CBDC) — de digitale euro — en private initiatieven zoals de Wero-portemonnee en het EuroPA-samenwerkingsverband. Samen moeten ze een Europees betaalsysteem opbouwen dat kan concurreren met en uiteindelijk de afhankelijkheid van Amerikaanse kaartnetwerken kan doorbreken.

De digitale euro: plan, voortgang en tijdlijn

De digitale euro is een elektronische vorm van contant geld, uitgegeven en gegarandeerd door de Europese Centrale Bank (ECB). Het is bedoeld als aanvulling op contant geld en bestaande bankdiensten, niet als vervanging .

Afgeronde fases

• Onderzoeksfase (oktober 2021 – oktober 2023): conceptdefinitie, technische verkenning en ontwerpvoorstel .
• Voorbereidingsfase (november 2023 – oktober 2025): ontwikkeling van het regelboek, technische specificaties en marktbetrokkenheid .
• Huidige fase (sinds november 2025): doorlopende voorbereidingen gericht op het verbeteren van de technische paraatheid, het verdiepen van de marktbetrokkenheid en het ondersteunen van het wetgevingsproces .

Wetgevende voortgang

• De digital everordering wordt onderhandeld tussen het Europees Parlement, de EU-regeringen en de Europese Commissie.
• In juni 2026 kreeg de ECB een belangrijke steun in het parlement: Europarlementariërs stemden voor het starten van trialooggesprekken met EU-regeringen .
• De werkhypothese binnen de EU-instellingen is dat de medewetgevers de verordening in de loop van 2026 zullen aannemen .

Pilotprogramma en beoogde uitgifte

• In juli 2026 selecteerde de ECB 36 betaaldienstverleners uit de hele eurozone voor deelname aan de digitale-europilot, waaronder enkele van de grootste financiële instellingen van het eurogebied .
• De pilot vindt plaats bij de ECB en bij verschillende nationale centrale banken van het Eurosysteem, waarbij technische functionaliteit, operationele processen en gebruikerservaring worden getest .
• Naar verwachting start een pilot van 12 maanden in de tweede helft van 2027, met mogelijke eerste transacties al medio 2027 .
• Een mogelijke eerste uitgifte van de digitale euro staat gepland voor 2029, op voorwaarde dat de verordening in 2026 wordt aangenomen . De ECB heeft verklaard pas te beslissen over de uitgifte van een digitale euro nadat de wetgeving is aangenomen .
• In juli 2026 publiceerde de ECB ook versie 0.91 van het regelboek voor de digitale euro, waarin feedback uit een grootschalige marktraadpleging is verwerkt .

Private Europese betaalinitiatieven: Wero en de EuroPA-alliantie

Terwijl de digitale euro nog in ontwikkeling is, zijn private alternatieven al live en groeien ze snel.

Wero: Europa's digitale portemonnee

Wero is de consumentenportemonnee van de European Payments Initiative (EPI), een consortium van 16 oprichtende Europese banken en betaaldienstverleners . Het werkt op SEPA Instant Credit Transfer-rails — EU-bankinfrastructuur die volledig onafhankelijk is van Amerikaanse kaartnetwerken .

Belangrijke mijlpalen voor Wero:

• Gelanceerd in juli 2024 in Duitsland; nu actief in Duitsland, Frankrijk, België en Luxemburg .
• 43,5 miljoen geregistreerde gebruikers vanaf september 2025 .
• Uitbreiding naar Nederland in 2026, met migratie van het iDEAL-systeem .
• E-commerce betaalfuncties toegevoegd vanaf eind 2025, met NFC-betalingen in de winkel gepland voor 2026–2027 .
• Gesteund door grote banken waaronder Deutsche Bank, ING, BNP Paribas en ABN AMRO .

Het European Payments Alliance (EuroPA)-netwerk

Op 2 februari 2026 tekende EPI een intentieverklaring met de EuroPA-alliantie, een consortium dat Spanje's Bizum, Italië's Bancomat, Portugal's SIBS en het Noordse Vipps MobilePay-systeem verbindt .

• De overeenkomst verbindt ongeveer 130 miljoen gebruikers in 13 landen in één interoperabel betalingsnetwerk .
• Het creëert voor het eerst een geloofwaardig pan-Europees alternatief voor Visa en Mastercard op grote schaal .
• Het gecombineerde platform heeft potentieel om tot 380 miljoen gebruikers in 15 Europese landen te bereiken .

Hoe private initiatieven de digitale euro aanvullen

Private initiatieven zoals Wero en EuroPA concurreren niet met de digitale euro — ze zijn complementaire onderdelen van een grotere strategie :

• Private initiatieven vullen het directe gat: Ze bieden nu al een Europese infrastructuur voor directe betalingen, terwijl de digitale euro nog jaren op zich laat wachten .
• Gedeelde distributiekanalen: De digitale euro is ontworpen om te worden aangeboden via private intermediairs — banken en betaaldienstverleners — hetzelfde ecosysteem waarin Wero en EuroPA opereren .
• ECB-steun: De ECB heeft expliciet verklaard dat private betalingsoplossingen en de digitale euro elkaar aanvullen: private initiatieven zorgen voor dagelijkse betalingsinnovatie, terwijl de digitale euro een risicovrij, universeel toegankelijk anker van centralebankgeld biedt voor het hele systeem .
• Geplande integratie: EPI heeft aangegeven bereid te zijn de digitale euro te integreren in de Wero-portemonnee, wat een uniforme Europese betaallaag creëert en de implementatielast voor banken vermindert .

Waarom vermindering van afhankelijkheid van Visa en Mastercard een soevereiniteitskwestie is

De EU behandelt dit om verschillende onderling samenhangende redenen als een kwestie van financiële soevereiniteit:

Structurele afhankelijkheid

Visa en Mastercard verwerken ongeveer 61% van alle kaartbetalingen in de eurozone en vrijwel alle grensoverschrijdende kaarttransacties . Europese retailbetalingssystemen zijn structureel afhankelijk van Amerikaanse kaartnetwerken en ICT/cloudproviders . Een studie van het Europees Parlement uit 2025 concludeerde dat deze voortdurende afhankelijkheid "een structurele kwetsbaarheid vormt voor zowel Europese banken als de financiële soevereiniteit van de Unie" . De studie stelt dat een digitale euro, mits breed ingevoerd, op lange termijn de afhankelijkheid van buitenlandse betalingsnetwerken kan verminderen .

Geopolitieke kwetsbaarheid

EU-leiders zien deze afhankelijkheid nu als een risico dat Europa niet langer kan negeren, gezien de mogelijkheid dat Amerikaanse betalingsinfrastructuur als geopolitiek wapen kan worden ingezet te midden van verslechterende trans-Atlantische betrekkingen . ECB-bestuurslid Piero Cipollone waarschuwde: "Als we de controle over ons geld verliezen, verliezen we de controle over ons economische lot" . ECB-president Christine Lagarde heeft eveneens verklaard dat Europa "dringend" een eigen digitaal betalingssysteem nodig heeft, en waarschuwde dat vrijwel alle Europese kaart- en mobiele betalingen momenteel via niet-Europese infrastructuur lopen .

Strategische autonomie, niet alleen kostenbesparing

De push voor betalingssoevereiniteit maakt deel uit van een bredere EU-strategie voor economische en financiële autonomie . Zoals Reuters het omschreef, is de digitale euro "in wezen een elektronische versie van contant geld, bedoeld om de eurozone minder afhankelijk te maken van Amerikaanse creditcards" . Een rapport uit juni 2026 merkte op dat de timing wordt gedreven door "verslechterende trans-Atlantische betrekkingen" . De Commissie economische en monetaire zaken van het Europees Parlement keurde de digitale euro in juni 2026 specifiek goed "omdat de EU haar afhankelijkheid van Amerikaanse betalingssystemen wil verminderen" .

Een verenigde Europese betaaltoekomst

De ambitie is duidelijk: tegen de jaren 2030 moeten Europese consumenten en bedrijven directe, goedkope betalingen kunnen doen binnen volledig EU-eigen infrastructuur — of dat nu via een private portemonnee zoals Wero is of via de publieke digitale euro. De twee systemen zijn ontworpen om samen te werken, waarbij EPI al plannen heeft om de digitale euro te integreren zodra deze wordt gelanceerd . Zoals een analyse het verwoordde: de EuroPA-deal van februari 2026 "geeft Europa voor het eerst een geloofwaardig binnenlands alternatief voor Visa en Mastercard op grote schaal" .