Dit gedeelde mechanisme in hersencellen drijft zowel Sanfilippo-syndroom als Alzheimer aan

Een baanbrekende studie van de University of California San Diego (UC San Diego) heeft een gedeeld cellulair mechanisme blootgelegd dat hersenschade veroorzaakt bij twee ziektes die op het eerste gezicht niets met elkaar te maken hebben: het Sanfilippo-syndroom type A (een zeldzame vorm van kinderdementie) en de ziekte van Alzheimer. Het onderzoek, dat op 11 augustus 2026 werd gepubliceerd in Immunity, onthult dat een familie van eiwitten die als meester-genetische schakelaars fungeren in de immuuncellen van de hersenen, de sleutel kan zijn tot het begrijpen – en uiteindelijk behandelen – van beide aandoeningen .

Het gedeelde mechanisme: ophoping van lysosomaal afval in microglia

De onderzoekers ontdekten dat ophoping van lysosomaal afval in microglia – de residente immuuncellen van de hersenen – een verkeerde genetische reactie veroorzaakt die leidt tot neurodegeneratie bij zowel het Sanfilippo-syndroom type A (MPS IIIA) als de ziekte van Alzheimer .

Bij het Sanfilippo-syndroom type A blokkeert een fout in één enkel gen de aanmaak van het enzym sulfamidase. Hierdoor hoopt cellulair afval zich op in de lysosomen, de afvalverwerkingsfabriekjes van de cel. Hoewel het afval in veel celtypen ophoopt, worden microglia het hardst getroffen: ze zwellen op en raken verstopt met vetten en eiwitten, waardoor ze hun vermogen verliezen om zenuwcellen (neuronen) te beschermen .

MITF/TFE-eiwitten als meester-genetische schakelaars

De studie identificeerde de MITF/TFE-familie van eiwitten als de meester-schakelaars in microglia . Wanneer lysosomen overbelast en gestrest raken, slaan deze schakelaars om van 'uit' naar 'aan'. Dit activeert een massale herprogrammering van de genexpressie van de microglia. Deze reactie is in eerste instantie bedoeld om de hersenen te beschermen, maar wordt na verloop van tijd averechts: het wakkert ontstekingen aan en draagt bij aan de dood van zenuwcellen .