Lege rivieren, stille fabrieken: waarom de Rijn en Donau de Europese economie in gevaar brengen

Chemische industrie lijdt onder verlamming Rijn

De Rijn is de centrale slagader van de Europese chemische industrie, en de verlamming trof bedrijven vrijwel onmiddellijk. BASF, wiens enorme Ludwigshafen-complex afhankelijk is van de rivier voor de aanvoer van grondstoffen en de afvoer van producten, waarschuwde eind juli dat producttekorten of overmachtverklaringen mogelijk waren . De CEO van het bedrijf, Dr. Markus Kamieth, verklaarde dat de situatie kritiek was omdat BASF voor transport van de Rijn afhankelijk is .

Op 11 augustus riep de plasticsgroep Covestro voor geselecteerde producten overmacht uit, omdat het door de extreem lage waterstanden niet langer aan zijn leveringsverplichtingen kon voldoen . De PET-activiteiten van het bedrijf in Dormagen, waar polyetherpolyolen worden geproduceerd die worden gebruikt in matrassen en koelkastisolatie, werden rechtstreeks getroffen . Covestro gaf aan dat het gebrek aan transportcapaciteit niet volledig kon worden gecompenseerd, ondanks het waar mogelijk overboeken van volumes naar vrachtwagens en treinen .

Lanxess, een andere specialist in chemicaliën, meldde aanhoudende transportverstoringen en het risico op productiestops. CEO Matthias Zachert stelde dat de situatie was verslechterd "ten opzichte van het laatste laagwater" van 2018, waarbij schepen nog slechts 20% tot 30% van hun normale capaciteit konden laden .

Donau-nucleaire crisis: centrales op de rand van de afgrond

De laagwatercrisis op de Donau creëerde een ongekende noodsituatie voor de kernenergieopwekking in Oost- en Centraal-Europa.

Hongarije: De uit de Sovjet-tijd stammende kerncentrale Paks, die bijna de helft van de elektriciteit van het land levert, kwam op 4 augustus op millimeters van een volledige stilstand . Premier Péter Magyar zei dat de centrale rond 1:30 uur 's nachts "een paar millimeter verwijderd was van volledige uitschakeling" voordat het waterpeil stabiliseerde . De centrale gebruikt Donauwater voor koeling, en de niveaus waren te laag voor de zuigmonden om het water te bereiken. Als het waterpeil laag bleef, zou de centrale wekenlang uitgeschakeld kunnen zijn .

Roemenië: De situatie was nog ernstiger. Roemenië schakelde voor het eerst in de geschiedenis beide reactoren van zijn kerncentrale Cernavoda uit wegens onvoldoende koelwater . Dit dwong de regering de noodtoestand uit te roepen. In een ongekende maatregel voerde de Roemeense marine gecontroleerde onderwaterexplosies uit om een rotspunt op te blazen en de rivierstroming naar het koelsysteem te leiden . Ambtenaren baggerden ook de rivierbedding uit en lieten vier met stenen gevulde schepen zinken om een dijk te creëren en water om te leiden .

Frankrijk: Ook de nucleaire productie in Frankrijk werd teruggeschroefd omdat lage rivierstanden de beschikbaarheid van koelwater beperkten, al waren de verstoringen minder ernstig dan in Oost-Europa .

De economische tol: kan de crisis Duitsland in stagnatie duwen?

De economische gevolgen van de verlamming van de Rijn reiken veel verder dan individuele bedrijven. Het Kiel Instituut voor de Wereldeconomie schatte dat aanhoudend lage Rijnwaterstanden de Duitse economische output in het derde kwartaal van 2026 met maar liefst 0,2 procentpunt konden verminderen . Deze schatting is in lijn met eerder onderzoek van het instituut waaruit blijkt dat 30 dagen laagwater op de Rijn de Duitse industriële productie met ongeveer 1% vermindert .

Aangezien veel economen voor het zomerkwartaal slechts 0,2% bbp-groei hadden verwacht, zou de verstoring de grootste economie van Europa in stagnatie kunnen doen belanden . Econoom Stefan Kooths van het Kiel Instituut stelde: "De effecten zouden sterk genoeg kunnen zijn om het bruto binnenlands product in het derde kwartaal met 0,1% tot 0,2% te verminderen" . Andere economen gaven nog somberdere waarschuwingen: Commerzbank schatte een mogelijke klap van 0,35 procentpunt voor het Duitse bbp in het derde kwartaal als gevolg van hogere transportkosten en beperkte fabrieksproductie . Het Duitse Economisch Instituut (IW) voorspelde een daling van het bbp met 0,4%, waarmee de verwachte groei van 0,5% voor het jaar effectief zou worden tenietgedaan .

Derde droogte in acht jaar: een patroon van kwetsbaarheid

De crisis van 2026 is de derde grote Rijndroogte in acht jaar tijd, na verstoringen in 2018 en 2022 die meetbare schade toebrachten aan de Duitse economie . Een studie onder leiding van Dr. Sehrish Usman van de Universiteit van Mannheim, in samenwerking met economen van de Europese Centrale Bank, wees uit dat de hittegolven, droogtes en overstromingen van 2022 een kwart van alle EU-regio's troffen, met kortetermijnverliezen van ten minste €43 miljard, oplopend naar naar verwachting €126 miljard in 2029 . De herhaalde aard van deze gebeurtenissen legt een structurele kwetsbaarheid bloot in de Europese industriële toeleveringsketens, die sterk afhankelijk blijven van riviertransport voor bulkgoederen zoals chemicaliën, kolen, olieproducten, graan en staal.