Irans drievoudige crisis: een afwezige leider, een economie in vrije val en een strategie die vastloopt

Macht achter de schermen: Ondanks de publieke eenheidsoproep heeft de IRGC de oorlogsmacht effectief overgenomen, waardoor de rol van de Opperste Leider is gereduceerd tot "bekrachtiging in plaats van gezag". Veiligheidsleiders dicteren nu de oorlogsstrategie en operaties . In augustus 2026 kwamen er berichten dat Khamenei was begonnen met het herschikken van de top van de militaire leiding, waaronder de chef van de generale staf. Analisten zagen dit als een poging om bestaande machtsstructuren te verzwakken en zijn eigen positie te consolideren .

Het probleem van de afwezigheid: Begin augustus 2026 was Khamenei al vijf maanden niet meer verschenen bij officiële evenementen, wat speculatie over zijn gezondheid en verblijfplaats aanwakkerde . Hardliners hebben hoge functionarissen beschuldigd van het beramen van een "staatsgreep" nadat een staakt-het-vuren was ingestort . De IRGC komt openlijk in conflict met de regering van president Pezeshkian, en geen enkele factie is in staat om verantwoordelijkheid te nemen voor een cruciale deal om de Straat van Hormuz te heropenen . Pezeshkian gaf op 6 augustus 2026 zelf toe dat het "heel moeilijk is om te communiceren" met Khamenei op dit moment .

Het resultaat is een leiderschapsvacuüm aan de top. De macht in Iran is nu op zijn minst over vier partijen verdeeld, waarbij Khamenei theoretisch het laatste woord heeft, de IRGC de militaire en veiligheidscontrole bezit, en het presidentschap worstelt om het civiele gezag te laten gelden .

De Economische Druk: Amerikaanse Blokkade, Sancties en de Sluiting van de Straat van Hormuz

De economische druk op Iran is ernstig en kent vele lagen. De combinatie van een Amerikaans zeeblokkade, hernieuwde sancties en Iran's eigen sluiting van de Straat van Hormuz heeft een zichzelf versterkende crisis gecreëerd.

De Straat van Hormuz is feitelijk gesloten. Op 4 maart 2026 verklaarden Iraanse troepen de Straat "gesloten" . In 2025 ging ongeveer 25% van de wereldwijde maritieme handel in ruwe olie en aardolieproducten en ongeveer 19% van het vloeibaar aardgas door de Straat . Begin augustus 2026 toonden IMF PortWatch-gegevens aan dat er gemiddeld slechts ongeveer vier schepen per dag door de Straat voeren, vergeleken met ongeveer negentig per dag in dezelfde week in 2025 — een daling van ongeveer 96% .

De Amerikaanse zeeblokkade bijt hard. De VS hebben een zeeblokkade van Iraanse havens en schepen ingesteld en tot 10 augustus 2026 55 commerciële schepen van Iraanse havens weggeleid . Het Amerikaanse ministerie van Financiën heeft Iraanse bedrijven op de sanctielijst gezet, waaronder Persian Gulf Marine Insurance Co en HormuzSafe Marine Services Authority, waarmee het Iraanse schema om inkomsten te halen uit schepen die de Straat passeren, wordt bestreden . De VS hebben gewaarschuwd dat ze secundaire sancties kunnen opleggen aan kopers van Iraanse olie, waarmee ze feitelijk proberen de hele maritieme handel van Iran lam te leggen .

Binnenlandse waarschuwingen voor instorting. Iraanse functionarissen hebben privé hun angst geuit dat de blokkade zal leiden tot een economische ineenstorting . Staatsmedia hebben gewaarschuwd voor een "instortende binnenlandse economie" te midden van de samenloop van crises . President Pezeshkian heeft de economie en het levensonderhoud van de burgers de "belangrijkste slagveld" van Iran genoemd . In juli 2026 dreigde Iran alle energie-export uit het Midden-Oosten te stoppen als reactie op de Amerikaanse blokkade .

Voorwaardelijke diplomatie, geen doorbraak. De Opperste Nationale Veiligheidsraad van Iran heeft de VS opgeroepen de zeeblokkade op te heffen, sancties te beëindigen, zijn leger uit de regio terug te trekken, oorlogsherstelbetalingen te doen, Iraanse tegoeden te deblokkeren, aanvallen op Iraanse proxy's te stoppen en te stoppen met het bedreigen van het land — als voorwaarden voor een deal . De VS hebben tot nu toe niet aan deze voorwaarden voldaan, en de impasse duurt voort.

President Pezeshkians Langetermijnstrategie: Economische Oorlog, Regionale Samenwerking en Waardige Diplomatie

President Pezeshkian heeft een meerledige strategie uiteengezet die zich richt op binnenlandse economische versterking, regionale samenwerking en voorwaardelijke diplomatie. Maar deze wordt ernstig belemmerd door de oorlogsmacht van de IRGC en de afwezigheid van Khamenei.

Economische oorlog als het belangrijkste slagveld. Pezeshkian heeft de economie expliciet het "belangrijkste slagveld" genoemd en heeft opgeroepen tot een grote revitalisering met de private sector als de drijvende kracht achter de defensiestrategie van Iran . Hij benadrukt dat rechtvaardigheid, nationale eenheid en gecoördineerd bestuur essentieel zijn om zowel externe druk als binnenlandse uitdagingen te overwinnen .

Versterking van de binnenlandse infrastructuur. Zijn regering breidt de regionale samenwerking uit, versterkt de binnenlandse infrastructuur en versnelt de spoorwegontwikkeling om de impact van sancties tegen te gaan, terwijl de economische stabiliteit en openbare diensten behouden blijven . Hij heeft opgemerkt dat hoewel bankbeperkingen geldovermakingen moeilijk hebben gemaakt, ruilhandel een van de alternatieven is geworden voor het onderhouden van commerciële uitwisselingen .

Waardige diplomatie naast defensie. Pezeshkian heeft gezegd dat Iran niet zal buigen voor druk van welke buitenlandse macht dan ook, maar zich blijft inzetten voor "waardige" dialoog en onderhandelingen om de nationale belangen te beschermen en het risico op verdere conflicten te verminderen . Hij heeft het voortduren van de diplomatie naast de defensieve capaciteiten van Teheran verdedigd, met het argument dat onderhandelingen kunnen helpen de nationale belangen te beschermen terwijl Iran voorbereid blijft om externe druk te weerstaan .

De belangrijkste beperking. Pezeshkians strategie wordt gehinderd door het leiderschapsvacuüm en de effectieve controle van de IRGC over het oorlogsbeleid en de veiligheidsbeslissingen . Nu Khamenei onbereikbaar is en de IRGC in conflict is met het presidentschap, kan geen enkele factie de verantwoordelijkheid nemen voor een cruciale Hormuz-deal . Pezeshkian gaf zelf toe dat het "heel moeilijk is om te communiceren" met Khamenei .

Een senior analist bij de Expertenvergadering vatte het probleem samen: "Het is op dit moment heel moeilijk om met hem te communiceren, maar in ieder geval is zijn aanwezigheid een zeer grote bron van kracht voor ons om door te kunnen gaan" . Die uitspraak — die zowel de moeilijkheid erkent als beweert dat er steun is — vat de paradox van Pezeshkians positie samen. Hij heeft een strategie, maar hij heeft misschien niet het gezag om die uit te voeren.

Wat Gebeurt Er Nu?

De leiderschapscrisis in Iran vertoont geen tekenen van snelle oplossing. Khameneis teruggetrokken consolidatie kan zijn persoonlijke positie op termijn versterken, maar heeft de besluitvorming over de Straat van Hormuz — het allerbelangrijkste economische vraagstuk voor het land — al verlamd. De dominantie van de IRGC betekent dat zelfs als er een deal wordt bereikt, deze mogelijk geen stand houdt. En Pezeshkians economische strategie, hoe coherent ook op papier, botst met de harde realiteit van een 96% daling van het verkeer door de Straat, een Amerikaanse zeeblokkade en een leiderschap dat het niet eens kan worden over een weg vooruit.

Voor nu voert Iran twee parallelle oorlogen: één met de Verenigde Staten over de Straat van Hormuz, en een andere tussen zijn eigen leiders over wie er nu echt de macht heeft.