Iran reageert verdeeld op het Akkoord van Mekka: van ‘papieren overeenkomst’ tot een harde rode lijn

Binnen enkele uren na de ondertekening plaatste Iraans parlementslid Ebrahim Rezaei, lid van de Commissie voor Nationale Veiligheid en Buitenlands Beleid van de Majlis, echter een puntige afwijzing op X. Hij bestempelde het akkoord als een 'papieren overeenkomst' die Saudi-Arabië geen veiligheid zou brengen, en stelde dat Riyad zijn beleid moest veranderen in plaats van allianties aan te gaan .

Op 10 augustus sloeg de officiële toon weer om. Woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken Esmaeil Baghaei zei tegen journalisten dat Teheran 'geen reden tot zorg ziet dat dit verdrag tegen Iran is gericht' en noemde het pact een positieve stap richting moslimsolidariteit. Hij voegde eraan toe dat het akkoord bewijst dat landen in het Midden-Oosten beseffen dat 'veiligheid geen handelswaar is die gekocht kan worden van valse veiligheidsmakelaars' .

De meest uitgesproken waarschuwing kwam van Iraanse hardlinerkrant Kayhan op 10 augustus, die een duidelijke rode lijn trok: elk gebruik van het pact tegen pro-Iraanse groeperingen – waaronder de Jemenitische Houthi’s – zou een 'beslissende reactie' op het slagveld uitlokken .

Iraanse staatsmedia gaven het akkoord ook een eigen draai en portretteerden het als een 'alliantie tegen Groot-Israël' en een verschuiving weg van de door de VS gedomineerde veiligheidsarchitectuur in de regio .

Over het geheel genomen bagatelliseerde de officiële Iraanse lijn het pact als niet-bedreigend, terwijl hardliners fel kritisch waren en analisten opmerkten dat velen in Iran geloven dat de alliantie ook Teheran op het oog heeft .

Belangrijke defensieve en structurele kenmerken van het pact

Het Gezamenlijke Defensieakkoord van Mekka bouwt voort op een bilateraal Saoedi-Pakistaans pact dat minder dan een jaar eerder werd gesloten, en breidt dit nu uit met Turkije . De kernelementen zijn:

• Collectieve-verdedigingsclausule: In de gezamenlijke verklaring staat dat een gewapende aanval op een van de ondertekenaars 'zal worden beschouwd als een aanval op alle drie' . De Turkse minister van Buitenlandse Zaken Hakan Fidan zei dat dit technisch gezien hetzelfde is als Artikel 5 van de NAVO .
• Geen concrete verplichtingen: De gezamenlijke verklaring geeft geen details over troepenbijdragen, bindende responsverplichtingen of criteria voor activering . Analisten merkten op dat de bewoording 'zal worden beschouwd' geen dwingende aanleiding voor militair optreden vormt .
• Institutionele structuur: Het pact richt een Comité van Ministers en een in Saudi-Arabië gevestigd Algemeen Secretariaat op om de uitvoering te overzien .
• Open voor uitbreiding: De Turkse president Erdogan zei dat hij de alliantie wil uitbreiden; Egypte wordt genoemd als een mogelijke toekomstige deelnemer .
• NAVO-compatibiliteit: Turkije verklaarde dat het akkoord niet in strijd is met zijn NAVO-verplichtingen .

Geruststellingen van Turkse en Pakistaanse functionarissen

Ankara en Islamabad verduidelijkten in openbare verklaringen dat het pact niet tegen Iran of enig ander land is gericht.

• Turkse minister van Buitenlandse Zaken Hakan Fidan zei dat het akkoord 'defensief is en niet tegen Iran is gericht' en technisch hetzelfde is als Artikel 5 van de NAVO, maar benadrukte dat Saudi-Arabië een einde wil aan het geweld in de Straat van Hormuz, niet aan een conflict met Teheran .
• Turkse vicepresident Cevdet Yilmaz zei dat het pact 'absoluut niet mag worden gezien als een structuur die tegen Iran is gericht', en omschreef het zuiver als een afschrikkingsmechanisme .
• Ankara’s officiële verklaring stelde dat het akkoord 'niet gericht was tegen een bepaald land' .
• President Erdogan zei op sociale media dat het akkoord 'geen enkel land als doelwit heeft' en openstaat voor deelname van alle landen die vrede en stabiliteit nastreven .
• Pakistaanse minister van Buitenlandse Zaken Ishaq Dar noemde het akkoord 'zuiver defensief van aard', zei dat het niet tegen enig land is gericht en bevestigde dat het openstaat voor andere regionale landen die bereid zijn de beginselen ervan te onderschrijven .